Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Οι υπηρεσίες που προσφέρονται μέσα από τα φαρμακεία και η μετεξέλιξή τους είναι ένα κεντρικό θέμα που απασχολεί τους φαρμακοποιούς τόσο σε ελληνικό όσο και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Έτσι, είναι συνηθισμένο τα τελευταία χρόνια, ειδικά από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας και ύστερα να βλέπει κανείς το θέμα να συζητείται σχεδόν σε όλα τα μεγάλα συνέδρια του κλάδου.
Στο PHARMA Point 2026, το μεγάλο ετήσιο συνέδριο του Φαρμακευτικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης που διεξήχθη με επιτυχία το Σαββατοκύριακο 10 και 11 Οκτωβρίου στο Συνεδριακό κέντρο «Ι. Βελλίδης» στη ΔΕΘ υπήρχε ένα πολύ ενδιαφέρον Στρογγυλό Τραπέζι με θέμα «Τα ευρωπαϊκά φαρμακεία μετεξελίσσονται σε κόμβους πρωτοβάθμιας περίθαλψης. Οι αλλαγές και τα νέα δεδομένα στην ελληνική πραγματικότητα». Με συντονιστή τον κ. Γιώργο – Κωνσταντίνο Κιοσέ, πρόεδρο του Ομίλου ΣΥΦΑ Θεσσαλονίκης και μέλος Δ.Σ. του τοπικού Φαρμακευτικού Συλλόγου οι κ.κ. Μανόλης Κατσαράκης, Γενικός Γραμματέας του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου και Πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Χανίων, Αθανάσιος Γουβάλας, Γραμματέας του Ινστιτούτου Φαρμακευτικών Επιστημών και Επαγγελματικής Ανάπτυξης και Πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Φθιώτιδας, Κωνσταντίνος Κάσσανδρος, πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Χαλκιδικής και Απόστολος Καραμπίνης, πρόεδρος Karabinis Group SA συζήτησαν για την ευρωπαϊκή εμπειρία που δείχνει διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους τα φαρμακεία εντάσσονται στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας και την Ελλάδα η οποία διαθέτει ένα εκτεταμένο δίκτυο φαρμακείων και εμπειρία στην παροχή υπηρεσιών με ζητούμενο το πώς αυτή η υποδομή των υπηρεσιών μπορεί να αξιοποιηθεί πιο συστηματικά.
Στην Αγγλία, το Pharmacy First εντάσσει τα φαρμακεία στις κλινικές διαδρομές του NHS για την αξιολόγηση και αντιμετώπιση επτά συχνών παθήσεων, με συγκεκριμένα πρωτόκολλα και κριτήρια παραπομπής. Στην Ιρλανδία, το Common Conditions Service αφορά οκτώ συχνές παθήσεις, μεταξύ των οποίων ρινίτιδα, επιπεφυκίτιδα, επιχείλιο έρπητα, κηρίο, έρπητα ζωστήρα, στοματική καντιντίαση, μη επιπλεγμένη κυστίτιδα και κολπική καντιντίαση. Η υπηρεσία προβλέπει εκπαίδευση, εθνικά πρωτόκολλα, κριτήρια επιλεξιμότητας και, εντός συγκεκριμένων ορίων, δυνατότητα συνταγογράφησης ή παραπομπής σε γιατρό.
Στη Γαλλία, τα φαρμακεία πραγματοποιούν εμβολιασμούς και διαγνωστικούς ελέγχους για στρεπτόκοκκο, με δυνατότητα χορήγησης θεραπείας υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Στη Γερμανία αποζημιώνονται υπηρεσίες όπως η εκπαίδευση στη χρήση εισπνεόμενων φαρμάκων, η υποστήριξη ασθενών με πολυφαρμακία και η εξειδικευμένη φροντίδα ορισμένων ομάδων ασθενών.
Τα παραδείγματα αυτά των υπηρεσιών αναδεικνύουν μια κοινή κατεύθυνση αλλά όχι έναν ενιαίο τρόπο εφαρμογής. Οι οργανωμένες υπηρεσίες προϋποθέτουν σαφή επαγγελματικά όρια, κατάλληλη εκπαίδευση, συνεργασία με τους γιατρούς, τεκμηρίωση και συγκεκριμένους όρους χρηματοδότησης.
Στη συζήτηση δόθηκε έμφαση στον ίδιο τον ορισμό της φαρμακευτικής υπηρεσίας. Μια υπηρεσία με την ίδια ονομασία, όπως η ανασκόπηση της φαρμακοθεραπείας, δεν παρέχεται κατ’ ανάγκη με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις χώρες. Μπορεί να διαφέρουν ο πληθυσμός στον οποίο απευθύνεται, τα κριτήρια ένταξης, τα στάδια της παρέμβασης, η συνεργασία με τον γιατρό και η αποζημίωση. Επομένως, για κάθε υπηρεσία χρειάζεται να προσδιορίζονται ο σκοπός της, οι δικαιούχοι, οι αρμοδιότητες του φαρμακοποιού, τα πρωτόκολλα, η παραπομπή, ο επανέλεγχος και οι δείκτες αξιολόγησης. Επισημάνθηκε επίσης η διαφορά ανάμεσα στη θεσμική αναγνώριση, στην πραγματική δυνατότητα παροχής από τα φαρμακεία και στην κάλυψη του πληθυσμού. Για να φτάσει μια υπηρεσία στον πολίτη δεν αρκεί να προβλέπεται στη νομοθεσία καθόσον απαιτούνται εκπαίδευση, προσωπικό, χρόνος, πρόσβαση στις αναγκαίες πληροφορίες και βιώσιμη χρηματοδότηση.
Στο ίδιο πλαίσιο εξετάστηκαν πιθανές κατευθύνσεις για το φαρμακείο του μέλλοντος, από τα ψηφιακά σημεία εξυπηρέτησης και την τηλεσυμβουλευτική έως τις οργανωμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες και τις πιο εξατομικευμένες μορφές φροντίδας. Η τεχνολογία μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο παροχής υπηρεσιών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλα τα φαρμακεία θα εξελιχθούν με τον ίδιο τρόπο. Οι τοπικές ανάγκες, οι διαθέσιμοι πόροι και το θεσμικό πλαίσιο θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τις επιλογές, ενώ η προσωπική σχέση φαρμακοποιού και ασθενούς παραμένει βασικό στοιχείο της φροντίδας.
Μεταξύ των θεμάτων που τέθηκαν ήταν και η προοπτική ενός κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου για τις φαρμακευτικές υπηρεσίες, αντίστοιχα με την ευρωπαϊκή εναρμόνιση βασικών απαιτήσεων στην εκπαίδευση των φαρμακοποιών. Διατυπώθηκε η πρόταση για μια κοινή δέσμη υπηρεσιών, με σαφώς προσδιορισμένα δικαιώματα και υποχρεώσεις, προδιαγραφές εκπαίδευσης, ποιότητας και ασφάλειας και προτεινόμενο πενταετή ορίζοντα εφαρμογής στα κράτη μέλη.
Στην Ελλάδα, η εμπειρία από τους εμβολιασμούς ενηλίκων, τη συμμετοχή των φαρμακείων στο πρόγραμμα «Προλαμβάνω» και τη διενέργεια διαγνωστικών τεστ κατά την πανδημία COVID-19 δημιουργεί μια βάση για περαιτέρω ανάπτυξη υπηρεσιών. Η ουσιαστική ένταξή τους στην πρωτοβάθμια φροντίδα προϋποθέτει σαφή σχεδιασμό, θεσμική αναγνώριση, ψηφιακή διασύνδεση, συνεργασία με τους υπόλοιπους επαγγελματίες υγείας και αξιολόγηση της πραγματικής πρόσβασης και του αποτελέσματος για τους πολίτες.