Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Προτάσεις για την προαγωγή του εμβολιασμού κατέθεσε ο Γενικός Γραμματέας του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου κ. Μανώλης Κατσαράκης κατά τη διάρκεια του Πανελλήνιου Συνεδρίου για τα Οικονομικά και τις Πολιτικές της Υγείας 2025: «Τεκμηριωμένες αποφάσεις για την κατανομή των πόρων στην Υγεία» αναπτύσσοντας το θέμα «Τεκμηριωμένες πολιτικές για τη βελτίωση της συμμετοχής των Ενηλίκων στον εμβολιασμό».
Παρουσιάζοντας στοιχεία για τα σημερινά κενά στην εμβολιαστική κάλυψη, τη σημασία της πρόληψης σε μία χώρα με έντονη γήρανση του πληθυσμού, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, ο κ. Κατσαράκης τόνισε κυρίως τον καθοριστικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει το δίκτυο των φαρμακείων σε κάθε γειτονιά της Ελλάδας, εμβολιάζοντας με το αντιγριπικό εμβόλιο και παράλληλα ενημερώνοντας για όλα τα υπόλοιπα εμβόλια του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμού Ενηλίκων.
Όπως τόνισε «ο φαρμακοποιός είναι σταθερός πυλώνας της πολιτικής πρόληψης που πρέπει όμως να πλαισιωθεί με θεσμική κατοχύρωση, πρωτόκολλα συνεργασίας με τους προσωπικούς ιατρούς, διασύνδεση με δομές της ΠΦΥ, με πρόσβαση στον Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας ασθενούς, με δυνατότητα καταχώρησης όλων των διενεργούμενων εμβολίων στο Μητρώο Εμβολιασμού, όπως και με σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία και κίνητρα για το έργο αυτό».
Ξεκινώντας την ομιλία του ο Γενικός Γραμματέας του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου και Πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Χανίων και αναφερόμενος στο ρόλο των Φαρμακοποιών στον εμβολιασμό ενηλίκων σημείωσε ότι στην Ελλάδα τα άτομα 65 ετών και άνω είναι περίπου το 23% του πληθυσμού, ποσοστό από τα υψηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση με τη γήρανση μάλιστα να αυξάνει το φορτίο χρόνιων νοσημάτων και τον κίνδυνο σοβαρών λοιμώξεων.
Στη συνέχεια εξηγώντας γιατί ο εμβολιασμός ενηλίκων είναι προτεραιότητα στην Ελλάδα ανέφερε ότι αν και το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού συνιστά εμβόλιο γρίπης για όλους τους ενήλικες με χρόνια νοσήματα και για όλους από 60 ετών και πάνω καθώς και για επαγγελματίες υγείας κ.α. μελέτες σε ελληνικό πληθυσμό έδειξαν κάλυψη γρίπης περίπου 33% στον γενικό πληθυσμό και 56% στους ηλικιωμένους, ποσοστό αρκετά πιο χαμηλό σε σχέση με τον στόχο 75% για τις μεγαλύτερες ηλικίες.
Από την άλλη επισήμανε ότι ειδικές ομάδες ηλικιωμένων – σ.σ. οι οποίοι επισκέπτονται συχνότερα το φαρμακείο – καταγράφουν υψηλότερη κάλυψη έως και 83%, κάτι που δείχνει ότι στοχευμένες παρεμβάσεις μπορούν να αλλάξουν την εικόνα κι ακριβώς εκεί βρίσκεται κατά την άποψή του «το κεντρικό ερώτημα πολιτικής, το πώς θα καταφέρουμε να φτάσουμε σταθερά σε ποσοστά κάλυψης πάνω από 70 με 75% σε όλες τις ομάδες κινδύνου».
Το δίκτυο φαρμακείων ως βάση για εμβολιασμό ενηλίκων
Η θέση που διατύπωσε ο κ. Κατσαράκης είναι ότι το δίκτυο φαρμακείων μπορεί και πρέπει να αξιοποιηθεί ως βάση για εμβολιασμό ενηλίκων καθώς λειτουργούν περίπου 10.750 κοινοτικά φαρμακεία σε όλη την Ελλάδα και η πυκνότητα τους είναι περίπου 97 έως 108 φαρμακεία ανά 100.000 κατοίκους, η υψηλότερη τιμή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ βρίσκεται γύρω στα 32 φαρμακεία ανά 100.000 κατοίκους.
Το 2023 δε ήταν καταγεγραμμένοι περίπου 11.500 φαρμακοποιοί, αριθμός που αντιστοιχεί σε σημαντική διαθεσιμότητα επαγγελματιών υγείας στην κοινότητα.
Με βάση τα παραπάνω προκύπτει εύκολα το συμπέρασμα ότι για τον ενήλικο πληθυσμό το φαρμακείο είναι συχνά η πιο συχνή και εύκολα προσβάσιμη επαφή με το σύστημα υγείας, κάτι που δημιουργεί ιδανικό περιβάλλον για ενημέρωση και διενέργεια των εμβολιασμών.
Τι έχει ήδη γίνει στην πράξη
Αυτή τη στιγμή, ανέφερε ο κ. Κατσαράκης στην πράξη η γρίπη και η πνευμονιοκοκκική νόσος αποτελούν βασικές προτεραιότητες του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμού Ενηλίκων και τα σχετικά εμβόλια διατίθενται δωρεάν μέσω των φαρμακείων και της συνταγογράφησης.
Επίσης η ένταξη του φαρμακείου στην εκστρατεία COVID 19 – με τον προγραμματισμό των δόσεων εμβολιασμού, την ενημέρωση γύρω αοπό τους τύπους των διαθέσιμων εμβολίων και την προτεραιοποίηση των ομάδων πληθυσμού κ.α. – οδήγησε σε πολύ μεγάλη συμμετοχή: μέχρι τον Ιούνιο 2022 είχαν χορηγηθεί πάνω από 21 εκατομμύρια δόσεις, με περίπου 72% του πληθυσμού πλήρως εμβολιασμένο και περίπου 58% με ενισχυτική δόση.
Η εμπειρία αυτή έδειξε ότι όταν ο πολίτης μπορεί να εμβολιαστεί στο φαρμακείο της γειτονιάς, η πρόσβαση βελτιώνεται και οι στόχοι κάλυψης γίνονται ρεαλιστικοί.
Παράλληλα, οι φαρμακευτικοί σύλλογοι έχουν αναπτύξει προγράμματα εκπαίδευσης για την ασφάλεια εμβολιασμού και την αντιμετώπιση της διστακτικότητας, αμφισβήτησης, της αμφιβολίας και της αναβλητικότητας που επιτρέπει πιο ουσιαστική συμβουλευτική συζήτηση με τον ενήλικο ασθενή.
Κενά και προκλήσεις που αναδεικνύονται στα δεδομένα
Ωστόσο παρά τις θετικές εξελίξεις, όπως είπε ο κ. Κατσαράκης σημαντικό μέρος των ενηλίκων υψηλού κινδύνου παραμένει ανεμβολίαστο για γρίπη και πνευμονιόκοκκο, με κάλυψη κάτω από 60% στους περισσότερους πληθυσμούς.
Ιστορικά τα ποσοστά εμβολιασμού επαγγελματιών υγείας ήταν χαμηλά, γύρω στο 18% σε νοσοκομεία και 35% σε δομές πρωτοβάθμιας περί το 2017, κάτι που, όπως τόνισε ο Γενικός Γραμματέας του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου, επηρεάζει αρνητικά και το μήνυμα προς τους ασθενείς.
Βέβαια και εδώ τα πράγματα άλλαξαν καθώς κατά την περίοδο 2020-2021, η κάλυψη εποχικής γρίπης στους επαγγελματίες υγείας ανέβηκε περίπου στο 69% έως 74%, γεγονός που δείχνει ότι μια συντονισμένη εκστρατεία μπορεί να αλλάξει γρήγορα τη συμπεριφορά, αποτελώντας παράλληλα το παράδειγμα (προς μίμηση) και στέλνοντας σαφές μήνυμα για αλλαγή νοοτροπίας.
Αυτό δείχνει ότι παρά τα άλματα στην ψηφιακή υγεία υπάρχουν μεγάλες δυνατότητες να αλλάξουν τα πράγματα προς το καλύτερο, χρειάζονται όμως παρεμβάσεις. Για παράδειγμα κι αυτό αποτελεί βασικό αίτημα των φαρμακοποιών, τα δεδομένα εμβολιασμού ενηλίκων (από ηλεκτρονική συνταγογράφηση, μητρώα εμβολιασμών) δεν αξιοποιούνται ακόμη πλήρως για να παραχθούν τοπικοί δείκτες ανά περιοχή και συμπεράσματα για τις ομάδες κινδύνου ώστε να δοθεί ανατροφοδότηση σε φαρμακοποιούς και γιατρούς και αυτό είναι αναγκαίο να γίνει.
Προτάσεις πολιτικής με επίκεντρο τον φαρμακοποιό και κεντρικό μήνυμα
Ο κ. Κατσαράκης έκλεισε την ομιλία του καταθέτοντας συγκεκριμένες προτάσεις:
- Να κατοχυρωθεί θεσμικά το κοινοτικό φαρμακείο ως σταθερός πυλώνας του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών Ενηλίκων, με σαφείς αρμοδιότητες, πρωτόκολλα συνεργασίας με τον προσωπικό ιατρό και τις δομές ΠΦΥ και υποχρεωτική καταγραφή όλων των εμβολιασμών που διενεργούνται.
- Να θεσπιστεί μόνιμη αποζημίωση από τον ΕΟΠΥΥ για την πράξη εμβολιασμού στο φαρμακείο, που να καλύπτει συμβουλευτική, αξιολόγηση αντενδείξεων, χορήγηση και καταγραφή.
- Να ενσωματωθούν υπενθυμίσεις εμβολιασμού στα λογισμικά φαρμακείων, βάσει ηλικίας, χρονίων νοσημάτων και ιστορικού εμβολιασμού ώστε κάθε επίσκεψη στο φαρμακείο να γίνεται ευκαιρία πρόληψης.
- Να δημιουργηθεί εθνικό σύστημα δεικτών εμβολιασμού ενηλίκων ανά περιφέρεια και ομάδα κινδύνου, στο οποίο οι φαρμακοποιοί θα έχουν πρόσβαση, με στόχο να αξιοποιηθεί η υψηλή πυκνότητα των περίπου 100 φαρμακείων ανά 100.000 κατοίκους για στοχευμένες παρεμβάσεις σε κάθε γειτονιά.