Πιθανώς έχετε ακούσει ότι αν κοιτάζετε συνεχώς την οθόνη ενός υπολογιστή, smartphone ή άλλης ψηφιακής συσκευής θα «χαλάσετε» τελικά τα μάτια σας. Αν και αυτό δεν ισχύει, γεγονός παραμένει πως η πολύωρη δουλειά, διάβασμα ή ψυχαγωγία μπροστά σε μία οθόνη μπορεί να προκαλέσει ψηφιακή κόπωση των ματιών (ή οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου).
Η διαταραχή αυτή είναι πολύ συνηθισμένη. Υπολογίζεται ότι σχεδόν επτά στα δέκα άτομα που εργάζονται με τις ώρες σε υπολογιστή, χωρίς να κάνουν διάλειμμα, εκδηλώνουν συμπτώματα όπως αίσθημα καύσου (κάψιμο) και κοκκίνισμα των ματιών, θολή όραση και επιβράδυνση στην εστίαση. Μπορεί επίσης να παρουσιάσουν ξηροφθαλμία και αυξημένη ενόχληση που προκαλεί δακρύρροια, ή ακόμα και πόνο γύρω από τα μάτια ή/και στο εσωτερικό τους.
«Το οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου είναι μία ομάδα οφθαλμικών διαταραχών που αναπτύσσονται λόγω της παρατεταμένης χρήσης ψηφιακών οθονών, που προκαλούν εντεινόμενο stress, ιδίως στην κοντινή όραση. Το σύνδρομο είναι πάρα πολύ συχνό, λόγω της εκτεταμένης χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών, tablets, e-readers και κινητών τηλεφώνων», αναφέρει ο δρ Ευάγγελος Τσίχλης, MD, PhD, Χειρουργός Οφθαλμίατρος, πρώην αναπληρωτής Διευθυντής Οφθαλμολογικής Κλινικής SK-Bielefeld, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Χαϊδελβέργης.
Έχει βρεθεί ότι τουλάχιστον το 80% των ενηλίκων χρησιμοποιούν ψηφιακές συσκευές για τουλάχιστον 2 ώρες την ημέρα, ενώ πάνω από το 65% χρησιμοποιούν ταυτοχρόνως τουλάχιστον 2 διαφορετικές ψηφιακές συσκευές. Επιπρόσθετα, το 80% των ενηλίκων τις χρησιμοποιούν πριν αποκοιμηθούν και τουλάχιστον το 70% αναφέρουν ότι και τα παιδιά τους τις χρησιμοποιούν για 2 ή περισσότερες ώρες ημερησίως.
Αν και το οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου δεν είναι σοβαρή πάθηση, μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής. Εκτός από τα οφθαλμολογικά συμπτώματα μπορεί να έχει και πολλές μη οφθαλμικές εκδηλώσεις, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται πόνος στον ώμο και τον αυχένα, δυσκαμψία του αυχένα, κόπωση, πονοκέφαλος και πόνος στη ράχη.
Επιπλέον, μελέτες έχουν δείξει πως όταν γίνεται τη νύχτα η πολύωρη δουλειά στον υπολογιστή, το κινητό ή το τάμπλετ, μπορεί να επηρεαστεί αρνητικά και ο ύπνος.
Ειδικά στα παιδιά, το παρατεταμένο ιστορικό έκθεσης στις οθόνες συνδέεται με μειωμένο εύρος προσοχής, αύξηση του κινδύνου εμφάνισης μυωπίας, προβλήματα συμπεριφοράς, ευερεθιστότητα, ξηροφθαλμία, ερεθισμό και κόπωση των ματιών, καθώς και με πονοκεφάλους και πόνο στους ώμους και τον αυχένα.
Το οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου είναι εντονότερο σε ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες. Σε αυτές ανήκουν ενδεικτικά όσοι έχουν διαθλαστικά σφάλματα της όρασης (κυρίως αστιγματισμό), διαταραχή στη σύγκλιση των οφθαλμών, μη διορθωμένη πρεσβυωπία, ξηροφθαλμία ή διαταραχή στην οφθαλμική επιφάνεια.
Η κακή ποιότητα των ψηφιακών συσκευών επίσης αυξάνει τον κίνδυνο. Το ίδιο και η χρήση των ψηφιακών οθονών όχι μόνο στη δουλειά, αλλά και στον ελεύθερο χρόνο. Επιβαρυντικές είναι ακόμα οι συχνές εναλλαγές μεταξύ ψηφιακών οθονών και έντυπων εκδόσεων, που έχουν εντελώς διαφορετικό background.
Πώς μπορεί όμως να προληφθεί το οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου; «Το αυξημένο βλεφάρισμα, η χρήση τεχνητών δακρύων και τα συχνά διαλείμματα από την εργασία μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά», αναφέρει ο κ. Τσίχλης.
Οι άνθρωποι φυσιολογικά ανοιγοκλείνουν τα βλέφαρά τους 15 φορές κάθε λεπτό. Ωστόσο μελέτες έχουν δείξει ότι κατά την εργασία στον υπολογιστή και σε άλλες ψηφιακές οθόνες αυτό συμβαίνει μόνο 5-7 φορές, εξηγεί. Το βλεφάρισμα, όμως, είναι απαραίτητο για να διασπαρεί στην επιφάνεια του ματιού η υγρασία που χρειάζεται. Επομένως, προσπαθήστε να ανοιγοκλείνετε συχνά τα μάτια σας όταν γράφετε ή διαβάζετε στο κομπιούτερ. Στην ανάγκη κολλήστε ένα χαρτάκι με υπενθύμιση δίπλα στην οθόνη σας.
Μία άλλη λύση για την καλή ύγρανση των ματιών είναι τα τεχνητά δάκρυα. Να τα χρησιμοποιείτε όποτε αισθάνεστε ότι είναι ξηρά τα μάτια σας. Αν όμως βρίσκεστε συχνά σε θερμό και ξηρό χώρο, δοκιμάστε έναν υγραντήρα για να αυξήσετε την υγρασία του αέρα.
Πολύ σημαντικό είναι ακόμα να κάνετε συχνά διάλειμμα από την οθόνη. Αποκτήστε τη συνήθεια να κοιτάζετε κάθε 20 λεπτά της ώρας, για 20 δευτερόλεπτα, ένα αντικείμενο που βρίσκεται σε απόσταση 20 ποδιών (αντιστοιχούν σε 6 μέτρα) μακριά σας.
Σημαντικό είναι επίσης να προσαρμόσετε κατάλληλα τη φωτεινότητα και την αντίθεση (contrast) της οθόνης σας, συνεχίζει ο κ. Τσίχλης. Αν η οθόνη είναι πιο φωτεινή από τον περιβάλλοντα χώρο, τα μάτια σας εργάζονται πιο σκληρά για να δουν. Αυξήστε επίσης την αντίθεση της οθόνης για να μειώσετε την καταπόνησή τους.
Σημαντικό είναι επίσης να μην αντανακλά το φως πάνω στην οθόνη όταν εργάζεστε, καθώς και να απέχει αρκετά η οθόνη από το πρόσωπό σας. Πρέπει επίσης να έχει ελαφρά κλίση προς τα κάτω και όχι να βρίσκεται στην ίδια ευθεία με τα μάτια σας.
«Αν τα μάτια σας έχουν τακτικά συμπτώματα του οφθαλμικού συνδρόμου γραφείου, συμβουλευθείτε τον οφθαλμίατρό σας, ενημερώνοντάς τον για την εκτεταμένη χρήση ψηφιακών συσκευών. Η ψηφιακή εποχή έχει οδηγήσει σε μεγάλη χρήση των συσκευών αυτών, η οποία εντάθηκε στη διάρκεια και μετά την πανδημία με την καθιέρωση της εξ αποστάσεως εργασίας σε πολλούς τομείς. Έχει υπολογισθεί ότι ο μέσος εργαζόμενος ξοδεύει επτά ώρες την ημέρα στον υπολογιστή του και η δραστηριότητα αυτή δεν είναι κάτι στο οποίο έχουν προσαρμοσθεί τα μάτια», καταλήγει ο κ. Τσίχλης.