Η κακή ευθυγράμμιση της καμπυλότητας της σπονδυλικής στήλης κατά τη διάρκεια του ύπνου μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά μυοσκελετικά προβλήματα. Τόσο το στρώμα όσο και το μαξιλάρι μπορούν να τη διαφοροποιήσουν και να γίνουν αιτία ενοχλήσεων στη μέση, το ισχίο και τον αυχένα.
Αν και η ανεπαρκής υποστήριξή τους είναι πιθανόν να προκαλέσει πόνο, μούδιασμα ή ζάλη ακόμα και σε άτομα χωρίς παθολογικά προβλήματα στη σπονδυλική στήλη, σε ασθενείς με παθήσεις όπως δισκοκήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου είναι βέβαιο ότι θα επιδεινώσει σε βάθος χρόνου τα συμπτώματά τους, ιδίως όταν χρησιμοποιούν πολυκαιρισμένα ή ακατάλληλα γι’ αυτούς στρώματα και μαξιλάρια.
«Ο ύπνος είναι μια απαραίτητη βιολογική διαδικασία. Κοιμόμαστε το ένα τρίτο της ζωής μας, προκειμένου να μπορούμε να ανταπεξέλθουμε ικανοποιητικά κατά τα υπόλοιπα δύο τρίτα του 24ώρου. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο ύπνος να μην παρουσιάζει διαταραχές ή διακοπές και να ξεκουράζει.
Ο πόνος στη μέση και τον αυχένα περιλαμβάνεται επίσης μεταξύ των παραγόντων που μειώνουν την ποιότητα του ύπνου. Όσοι πάσχουν από χρόνια οσφυαλγία ή αυχεναλγία εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά διαταραχών ύπνου, αφού ο πόνος υποχρεώνει σε αλλαγές στάσης του σώματος κατά τη διάρκειά του και όπως είναι γνωστό οι αυξημένες σωματικές κινήσεις είναι χαρακτηριστικό της κακής ποιότητας ύπνου», εξηγεί ο Χειρουργός Σπονδυλικής Στήλης, Διευθυντής Τμήματος Σπονδυλικής Στήλης & Σκολίωσης στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών και επιστημονικός Διευθυντής και υπεύθυνος του τμήματος σπονδυλικής στήλης της Osteon Orthopedic & Spine Clinic, δρ Κωνσταντίνος Σταραντζής.
Εννέα στους δέκα ανθρώπους αναγνωρίζουν ότι ένα άνετο στρώμα και ένα εργονομικό μαξιλάρι είναι απαραίτητα μέσα για έναν βαθύ, αδιατάρακτο και απολαυστικό ύπνο.
Ιδανικά για όλους συστήματα ύπνου δεν υπάρχουν και η επιλογή του καταλληλότερου εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως το βάρος, ο σωματότυπος και η στάση. Ωστόσο, υπάρχουν μερικές γενικές αρχές που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πριν από την αγορά τους.
Τα χαρακτηριστικά του στρώματος είναι πολύ σημαντικά για έναν καλό, συνεχή χωρίς πόνους στη σπονδυλική στήλη, ύπνο. Η σκληρότητα του στρώματος είναι καταλυτικός παράγοντας, αφού επηρεάζει την ευθυγράμμισή της.
Στο παρελθόν, συστήνονταν τα σκληρά στρώματα, αλλά πιο πρόσφατες έρευνες και μελέτες δείχνουν τα στρώματα μέτριας σκληρότητας ως τα καλύτερα για άνεση και ποιότητα ύπνου. Και αυτό διότι το σκληρό στρώμα δεν επιτρέπει την επαφή της μέσης με αυτό προκειμένου να στηρίζεται και να διατηρείται η φυσική κλίση της. Ασκείται υπερβολική πίεση στα ισχία ενώ οι ώμοι δεν βυθίζονται στο στρώμα, με συνέπεια την έλλειψη επαρκούς στήριξης στον αυχένα και τους ώμους που προκαλεί πόνο και δυσκαμψία.
Αντιθέτως, εάν το στρώμα είναι πολύ μαλακό, μπορεί να προκαλέσει βύθιση των ισχίων, όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο βάρος του σώματος, οδηγώντας επίσης σε αφύσικη καμπυλότητα της οσφυϊκής μοίρας. Εκτός από τους γοφούς και οι ώμοι βυθίζονται πολύ, με συνέπεια την κακή ευθυγράμμιση της σπονδυλικής στήλης.
Διάφορες μελέτες έχουν καταδείξει ότι τα στρώματα μέτριας σκληρότητας προσφέρουν τα περισσότερα πλεονεκτήματα τόσο σε άτομα με μη ειδικό πόνο στη μέση όσο και σε ασθενείς με παθολογίες στην περιοχή. Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι βελτιώνουν την ποιότητα του ύπνου και μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης πόνου στη μέση. Κάθε εταιρεία, ωστόσο, έχει τη δική της διαβάθμιση σκληρότητας των στρωμάτων της – δηλαδή η σκληρότητα ενός μέτριου στρώματος διαφέρει.
Η θέση ύπνου, σε συνδυασμό με τον σωματότυπο, παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιλογή. Για όσους κοιμούνται ανάσκελα καταλληλότερο είναι ένα μεσαίας σκληρότητας στρώμα, για όσους κοιμούνται στο πλάι ένα μεσαίο προς μαλακό και για όσους κοιμούνται μπρούμυτα ένα μεσαίο προς σκληρό.
Όσον αφορά στο υλικό κατασκευής, σε σύγκριση με τα στρώματα αφρού μνήμης, εκείνα που φτιάχνονται από λάτεξ κατανέμουν καλύτερα τα σημεία πίεσης του σώματος, μειώνοντας τις πιέσεις στον θώρακα και τα ισχία.
Η στήριξη του κεφαλιού και του αυχένα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της συνολικής εμπειρίας ύπνου. Η κακή στάση τους ασκεί υπερβολική πίεση στις δομές της αυχενικής μοίρας και αυτό μπορεί να προκαλέσει πόνο στον αυχένα και τους ώμους, πονοκεφάλους τάσης και δυσκαμψία στους μυς της περιοχής.
Διαφορετικά σχέδια μαξιλαριών που μπορούν να υποστηρίξουν τη φυσική καμπύλη του αυχένα είναι απαραίτητα για την αποφυγή του πόνου και την αύξηση του χρόνου σε βαθύ ύπνο. Το σχήμα τους καθορίζει την περιοχή επαφής μεταξύ του μαξιλαριού και του συμπλέγματος κεφαλής-λαιμού-ώμου κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Μελέτες έχουν αξιολογήσει διάφορα σχήματα: ορθογώνια, κυλινδρικά σχετικά με την άμβλυνση του πόνου στον αυχένα και έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η διατήρηση του σχήματός τους και η ομοιόμορφη κατανομή της πίεσης κάτω από το κεφάλι και τον αυχένα είναι τα κυρίως ζητούμενα. Επί του παρόντος, τα στοιχεία υποστηρίζουν τα μαξιλάρια από λάτεξ, ακολουθούμενα από τον αφρό μνήμης. Καταλληλότερα για όσους κοιμούνται ανάσκελα είναι τα νέα μαξιλάρια με υπερυψωμένες πλευρές και πεπλατυσμένο μεσαίο τμήμα και τα μαξιλάρια με υψηλότερες πλευρές κατά μήκος για όσους κοιμούνται στο πλάι.
Όσον αφορά στο ύψος έχει διαπιστωθεί ότι επτά έως έντεκα εκατοστά είναι ιδανικά, αναλόγως της σκληρότητας του στρώματος και του μήκους του αυχένα. Ένα πείραμα έδειξε ότι όσο πιο μαλακό είναι το στρώμα τόσο μεγαλύτερη είναι η αυχενική λόρδωση και η αύξηση του φορτίου στους μεσοσπονδύλιους δίσκους. Γι’ αυτό απαιτείται λεπτότερο μαξιλάρι όταν το στρώμα είναι μαλακό.
«Ενδείξεις ότι το στρώμα συμβάλλει στην ύπαρξη ενόχλησης ή πόνου και δυσκαμψίας είναι η αίσθηση βύθισης, η δυσκολία εύρεσης μιας βολικής στάσης για ύπνο, η ύπαρξη ανώμαλων περιοχών στην επιφάνεια του στρώματος, ο πόνος κατά την αφύπνιση που υποχωρεί μετά από λίγη ώρα.
Βέβαια ο πόνος και η δυσκαμψία στη σπονδυλική στήλη δεν οφείλεται πάντα σε ακατάλληλο στρώμα ή μαξιλάρι, αλλά μπορεί να είναι αποτέλεσμα ενός σοβαρότερου προβλήματος όπως δισκοκήλη, σπονδυλολίσθηση, κάταγμα ή λοίμωξη και εξαιρετικά σπάνια καρκίνος.
Ενδείξεις για άμεση αναζήτηση διάγνωσης είναι ο πόνος που δεν υποχωρεί μετά την αφύπνιση, το μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στην περιοχή του πόνου ή σε απομακρυσμένη περιοχή όπως ο μηρός, ένας πρόσφατος τραυματισμός στη σπονδυλική στήλη, η ξαφνική και αναίτια απώλεια βάρους και ο πόνος στη μέση σε συνδυασμό με πυρετό που δεν υποχωρεί, επανέρχεται και δεν ανταποκρίνεται σε αντιπυρετικά.
Τις περισσότερες φορές η αυχεναλγία, η οσφυαλγία και η ισχιαλγία υποχωρούν με μυοχαλαρωτικά, αναλγητικά και φυσικοθεραπεία. Όταν όμως επιμένουν μπορεί να απαιτηθεί ενέσιμη τοπική θεραπεία με μείγμα φαρμάκων που ανακουφίζει την οσφυαλγία και την ισχιαλγία και σε σοβαρές καταστάσεις χειρουργική επέμβαση, οι οποίες πλέον πραγματοποιούνται με εξελιγμένες τεχνικές και σύγχρονα ρομποτικά συστήματα που εξασφαλίζουν την απολύτως ακριβή τοποθέτηση των υλικών και την εκτέλεση όλων των εντολών του χειρουργού, με απόλυτη σταθερότητα», καταλήγει ο δρ Σταραντζής.