Η πρόσφατη υγειονομική αναστάτωση με το κρουαζιερόπλοιο MV Hondius έφερε ξανά στο προσκήνιο έναν ιό που, αν και τρομακτικός στην όψη, είναι καλά χαρτογραφημένος από την επιστήμη. Ο Αν. Καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Γκίκας Μαγιορκίνης, αναλύοντας τα δεδομένα, ρίχνει φως στη φύση του ιού Andes (ανήκει στην οικογένεια των Hantaviruses), εξηγώντας γιατί η περίπτωση αυτή δεν θυμίζει σε τίποτα την εμπειρία μας με τον κορονοϊό.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Τα διδάγματα από την Αργεντινή: Η μελέτη του NEJM
Για να κατανοήσουμε τι συνέβη στο πλοίο, πρέπει να ανατρέξουμε στην επιδημική έξαρση που σημειώθηκε στην περιοχή Epuyen της Αργεντινής το διάστημα 2018-2019, η οποία αναλύθηκε διεξοδικά στο περιοδικό New England Journal of Medicine. Σύμφωνα με τη μελέτη ($NEJMoa2009040$), ο ιός Andes παρουσιάζει μια ιδιότυπη συμπεριφορά: ενώ η αρχική πηγή μόλυνσης είναι τα τρωκτικά, το συγκεκριμένο στέλεχος έχει την ικανότητα μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο, κυρίως μέσω στενής επαφής και σταγονιδίων.
Η έρευνα έδειξε ότι ο ιός αυτός συνδέεται άρρηκτα με γεγονότα υπερμετάδοσης (superspreading events). Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η πλειονότητα των ασθενών δεν μεταδίδει τον ιό σε κανέναν άλλον, ωστόσο ένας πολύ μικρός αριθμός ατόμων (οι λεγόμενοι «υπερμεταδότες»), λόγω συγκεκριμένων βιολογικών παραγόντων ή περιστάσεων, μπορεί να μολύνει πολλούς γύρω του.
Η «αχίλλειος πτέρνα» του ιού και η αποτελεσματικότητα της καραντίνας
Ο καθηγητής Μαγιορκίνης επισημαίνει ότι ο χανταϊός διαθέτει δύο χαρακτηριστικά που τον καθιστούν ελέγξιμο:
1. Απουσία ασυμπτωματικής μετάδοσης: Σε αντίθεση με την COVID-19, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι κάποιος μπορεί να μεταδώσει τον ιό όσο βρίσκεται στην ασυμπτωματική φάση. Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς σημαίνει ότι αν απομονωθούν έγκαιρα όσοι εμφανίζουν συμπτώματα, η αλυσίδα μετάδοσης σπάει οριστικά.
2. Περιορισμένη αντοχή σε μακροχρόνιες επιδημίες: Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο ιός Andes «δεν τα πάει καλά» όταν καλείται να διατηρήσει μια επιδημία για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η μετάδοση τείνει να εξασθενεί γρήγορα καθώς περνά από άτομο σε άτομο, με αποτέλεσμα οι εξάρσεις να είναι έντονες αλλά σύντομες.
«Ο ιός βρίσκεται στη φυσική του δεξαμενή, τα τρωκτικά. Κάποιοι άνθρωποι μολύνονται μέσω της επαφής με βιολογικά υγρά των ζώων (κόπρανα, ούρα). Αν και οι περισσότεροι από αυτούς δεν θα τον μεταδώσουν περαιτέρω, ορισμένοι, ανάλογα με τις συνθήκες, μπορεί να τον μεταδώσουν σε μερικά ακόμα άτομα. Όμως, επειδή η καραντίνα και η απομόνωση είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά μέτρα για αυτόν τον ιό, το πιο πιθανό σενάριο είναι η έξαρση να περιοριστεί σύντομα», εξηγεί ο καθηγητής.
Πώς προκαλούνται οι πανδημίες: Μέσα από το «Χρονικό των Ιών»
Στο βιβλίο του «Χρονικό των Ιών», ο Γκίκας Μαγιορκίνης περιγράφει την αιώνια μάχη ανάμεσα στον άνθρωπο και τα μικρόβια, αναδεικνύοντας πώς οι κοινωνικές αλλαγές και η περιβαλλοντική παρέμβαση προκαλούν τα μεγάλα ξεσπάσματα. Οι πανδημίες δεν είναι τυχαία γεγονότα: είναι το αποτέλεσμα της «συνάντησης» ενός παθογόνου με τις κατάλληλες συνθήκες εξάπλωσης.
Στην περίπτωση του χανταϊού, η «εισβολή» του ανθρώπου σε οικοσυστήματα όπου κυριαρχούν τα τρωκτικά-φορείς είναι η θρυαλλίδα. Ωστόσο, όπως αναφέρεται στο έργο του, η επιστημονική γνώση που αποκτήθηκε από προηγούμενες κρίσεις μας επιτρέπει σήμερα να αντιδρούμε με ψυχραιμία. Η περίπτωση του MV Hondius, αν και δραματική για τους συμμετέχοντες, επιβεβαίωσε ότι η σύγχρονη ιατρική μπορεί να περιορίσει έναν ιό με υψηλή θνητότητα αλλά χαμηλή μεταδοτική ανθεκτικότητα.
Συμπέρασμα και προοπτική
Η επιδημική έξαρση στο κρουαζιερόπλοιο λειτούργησε ως υπενθύμιση της διαρκούς απειλής των ζωονόσων. Όμως, με βάση την ανάλυση του NEJM και την εμπειρία ειδικών όπως ο κ. Μαγιορκίνης, είναι σαφές ότι ο χανταϊός δεν διαθέτει τα «όπλα» για να προκαλέσει μια παγκόσμια υγειονομική κρίση ανάλογη του παρελθόντος. Η στρατηγική της έγκαιρης απομόνωσης και ο επαναπατρισμός υπό αυστηρή επιτήρηση, όπως στην περίπτωση του Έλληνα επιβάτη, παραμένουν η χρυσή τομή για την προστασία της δημόσιας υγείας.