Από ποια αιτία πεθαίνει μια νεαρή επιστημονική συνεργάτης, η οποία δούλευε καθημερινά με έναν από τους πιο θανατηφόρους μικροοργανισμούς στην ιστορία της ανθρωπότητας; Και γιατί η απάντηση, τρεις μέρες μετά, παραμένει θολή; Στις 2 Οκτωβρίου 2026, μια 28χρονη εργαζόμενη σε ερευνητικό ινστιτούτο πανώλης στη Σιβηρία πέθανε υπό συνθήκες που οι αρχές δεν έχουν αποκαλύψει. Περίπου 200 άνθρωποι τέθηκαν σε καραντίνα και τα κοινωνικά δίκτυα γέμισαν με την είδηση αλλά και σχόλια που σκορπούν φόβο. Οι επίσημες αρχές δεν έχουν συνδέσει τον θάνατο ούτε με τη δουλειά της ούτε με την πανώλη. Ας δούμε τι ξέρουμε με βεβαιότητα, τι κυκλοφορεί χωρίς επιβεβαίωση και τι είναι τελικά η ασθένεια που μελετούσε.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Τι συνέβη στο ινστιτούτο της Ιρκούτσκ
Σύμφωνα με ρωσικά μέσα, η νεκρή ήταν η Ντάρια Σιπίλοβα, εργαστηριακή υπάλληλος στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Αντιμετώπισης της Πανώλης του Ιρκούτσκ, που καλύπτει τη Σιβηρία και την Άπω Ανατολή. Η ρωσική ρυθμιστική αρχή υγείας και προστασίας των καταναλωτών (Rospotrebnadzor) ανέφερε επίσημα ότι η αιτία θανάτου καταγράφηκε ως «πνευμονία αγνώστου αιτιολογίας». Ως προληπτικό μέτρο, τέθηκαν σε καραντίνα όλοι όσοι είχαν έρθει σε επαφή μαζί της, ενώ λίγο αργότερα ανακοινώθηκε ότι δεν εντοπίστηκαν σχετικά παθογόνα σε κανέναν από τις επαφές της. Συγκεκριμένα, η τοπική αξιωματούχος, Έλενα Σοφίνα, δήλωσε ότι το 60% των ανθρώπων που είχαν τεθεί σε καραντίνα έχει ήδη αφεθεί ελεύθεροι και ότι «επικίνδυνη διάγνωση» δεν έχει επιβεβαιωθεί.
Παράλληλα, η Rospotrebnadzor διαβεβαίωσε ότι η επιδημιολογική κατάσταση στην περιοχή είναι σταθερή και ότι δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένα κρούσματα πανώλης.
Τα τοπικά μέσα έκαναν λόγο για περίπου 200 άτομα στην αρχική καραντίνα. Το τηλεοπτικό δίκτυο REN TV μίλησε για 189 ανθρώπους που νοσηλεύτηκαν σε δύο νοσοκομεία, όλους με επαφή με την εργαζόμενη. Στις 2 Οκτωβρίου, ο κυβερνήτης της περιφέρειας Ιρκούτσκ, Ιγκόρ Κόμπζεφ, είχε δηλώσει ότι οι επαφές που είχαν εντοπιστεί δεν εμφάνιζαν συμπτώματα και οι εργαστηριακές εξετάσεις ήταν αρνητικές.
Οι φήμες και τα όρια της επιβεβαιωμένης πληροφορίας
Στα κοινωνικά δίκτυα κυκλοφόρησαν διάφορες εκδοχές για το πώς αρρώστησε η Ντάρια Σιπίλοβα. Μία εκδοχή αναφέρει ότι της έπεσε στο εργαστήριο ένα σωληνάριο με ζωντανά βακτήρια, και προέρχεται από δημοσίευμα του τοπικού μέσου «Λιούντι Μπαϊκάλα», το οποίο ανέφερε ότι έσπασε στις 25 Σεπτεμβρίου μια δοκιμαστική φύσιγγα με τον παθογόνο παράγοντα. Η Rospotrebnadzor απέρριψε αυτό το σενάριο. Κατά τη δεύτερη εκδοχή, αρρώστησε μετά από ταξίδι στην Ταϊλάνδη, ενώ η τρίτη τη θέλει να νόσησε αφού επισκέφθηκε περιοχή κοντά στα σύνορα με τη Μογγολία. Δεν υπάρχει καμία δημόσια απόδειξη για κάποια από τις τρεις.
Το πιο ευαίσθητο σημείο είναι η ίδια η πανώλη. Επίσημη επιβεβαίωση ότι πέθανε από πανώλη δεν υπάρχει. Ο κυβερνήτης της γειτονικής Μπουριατίας, Αλεξέι Τσιντένοφ, είχε πρώτα γράψει ότι η γυναίκα πέθανε από πανώλη, και αργότερα τροποποίησε την ανάρτησή του, γράφοντας ότι ίσως πέθανε από πανώλη. Σε περιστατικά αυτού του τύπου, μια ανεπίσημη πληροφορία ή μια διόρθωση ανάρτησης μπορεί να γίνει πηχυαίος τίτλος, γι’ αυτό η διάκριση ανάμεσα στο πιθανό και στο επιβεβαιωμένο είναι κρίσιμη.
Τι είναι η πανώλη και μπορεί να θεραπευτεί
Η πανώλη προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis και κυκλοφορεί, κυρίως, ανάμεσα σε μικρά ζώα και στους ψύλλους τους. Μπορεί, όμως, να μολύνει και τον άνθρωπο, με τρεις βασικούς τρόπους: με το τσίμπημα μολυσμένου ψύλλου, με την εισπνοή μολυσμένων αναπνευστικών σταγονιδίων και, σπανιότερα, με την κατάποση μολυσματικού υλικού. Στην ιστορία έχει γράψει μερικά από τα πιο μαύρα κεφάλαια. Ο «Μαύρος Θάνατος» του 14ου αιώνα, όπως σημειώνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), προκάλεσε περισσότερους από 50 εκατομμύρια θανάτους στην Ευρώπη.
Σήμερα η εικόνα είναι πολύ διαφορετική. Η θνητότητα της νόσου, αν μείνει χωρίς θεραπεία, κυμαίνεται από 30% έως 100%. Ο ΠΟΥ επισημαίνει, ωστόσο, ότι η πανώλη σήμερα αντιμετωπίζεται εύκολα με αντιβιοτικά και με τα συνήθη προληπτικά μέτρα. Όσο πιο γρήγορα γίνει η διάγνωση, τόσο καλύτερες οι πιθανότητες. Στη Ρωσία, επιπλέον, προβλέπεται εμβολιασμός για όσους ζουν σε περιοχές όπου η νόσος εμφανίζεται φυσικά και για όσους εργάζονται με ζωντανές καλλιέργειες του παθογόνου.
Οι τρεις μορφές της νόσου και τα συμπτώματα
Η πανώλη εμφανίζεται σε τρεις μορφές, που προσβάλλουν διαφορετικά μέρη του σώματος. Η πνευμονική είναι η πιο μολυσματική και η πιο σπάνια: πρόκειται για λοίμωξη των πνευμόνων, κατά την οποία ο ασθενής βήχει και αποβάλλει μολυσματικά σταγονίδια στον αέρα. Στην περίπτωση αυτή, χωρίς θεραπεία, η θνητότητα πλησιάζει το 100%.
Η βουβωνική μορφή είναι η συχνότερη. Εμφανίζεται κυρίως όταν ένας μολυσμένος ψύλλος δαγκώσει έναν άνθρωπο και προκαλεί πρησμένους λεμφαδένες, τους λεγόμενους «βουβώνες». Η σηψαιμική μορφή δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο και προκύπτει όταν τα βακτήρια πολλαπλασιάζονται στο αίμα. Μια μορφή μπορεί να εξελιχθεί σε άλλη.
Μετά από περίοδο επώασης ενός έως επτά ημερών, οι πάσχοντες εμφανίζουν συνήθως συμπτώματα που θυμίζουν γρίπη: πυρετό, ρίγη, πονοκέφαλο, μυαλγίες, αδυναμία, ναυτία και εμετό.
Πόσο συχνή είναι η πανώλη σήμερα
Η πανώλη είναι ενδημική σε πολλές χώρες της Αφρικής, στην πρώην Σοβιετική Ένωση, στην Αμερική και στην Ασία. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, τα περισσότερα ανθρώπινα κρούσματα των τελευταίων έξι ετών καταγράφηκαν στη Δημοκρατία του Κονγκό και στη Μαδαγασκάρη. Η Σιβηρία είναι επίσης ενδημική περιοχή: εκεί βρίσκεται το σημείο της πρώτης γνωστής προϊστορικής επιδημίας, και το βακτήριο κυκλοφορεί ακόμη ανάμεσα σε μικρά άγρια θηλαστικά και στους ψύλλους τους. Παρ’ όλα αυτά, τα κρούσματα σε Ρώσους είναι σπάνια. Το τελευταίο καταγεγραμμένο περιστατικό στη χώρα, πριν από το σημερινό, χρονολογείται στο 2016, σύμφωνα με δημοσιεύματα.
Το ινστιτούτο της Ιρκούτσκ και ο ρόλος του
Το Ινστιτούτο Αντιμετώπισης της Πανώλης στη Σιβηρία ιδρύθηκε το 1934 για να ελέγχει τις εστίες της πανώλης. Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του, ο επιστήμονας που το ίδρυσε βοήθησε να τεθούν υπό έλεγχο επιδημίες στη Σιβηρία, στη Μογγολία και στην Κίνα. Αργότερα το ινστιτούτο ασχολήθηκε και με άλλες επικίνδυνες νόσους, όπως η χολέρα και ο άνθρακας. Σύμφωνα με το REN TV, η εργαζόμενη μελετούσε το βακτήριο της πανώλης από φυσικές εστίες στη Σιβηρία, στη Μογγολία και στον Αλτάι, αλλά το στοιχείο αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί από επίσημη πηγή.
Οι διεθνείς αντιδράσεις
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτήρισε τον θάνατο «μεγάλο πρόβλημα για τη Ρωσία» και πρότεινε να βοηθήσει τη Μόσχα. Ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, ζήτησε από τη Ρωσία να μοιραστεί περισσότερες πληροφορίες. Ο ΠΟΥ, από τη Γενεύη, ανέφερε ότι η Ρωσία τον ενημέρωσε πως δεν υπάρχουν κρούσματα πανώλης στην πόλη της Ιρκούτσκ, χωρίς όμως να είναι σαφές αν αυτό αποκλείει την πανώλη και στην περίπτωση της εργαζόμενης. Το Καζακστάν, το Κιργιστάν και το Ουζμπεκιστάν ανακοίνωσαν ότι ενισχύουν προληπτικά τα μέτρα στα σύνορά τους, ώστε να αποφευχθεί η ενδεχόμενη εξάπλωση λοιμωδών νοσημάτων.
Γιατί το περιστατικό βρίσκεται στο επίκεντρο
Η πανδημία της COVID-19 ενέτεινε τον φόβο για νέες θανατηφόρες ασθένειες. Έτσι, κάθε αναφορά για συστάδα αδιευκρίνιστων κρουσμάτων ή για εργαστηριακό ατύχημα προκαλεί σήμερα πανικό στο διαδίκτυο. Οι περισσότεροι επιστήμονες πιστεύουν ότι ο κορονοϊός που προκάλεσε την COVID-19 προήλθε από ζώα, αν και ορισμένοι έχουν υποστηρίξει ότι μπορεί να διέφυγε από εργαστήριο.
Οι ειδικοί της δημόσιας υγείας ζητούν ψυχραιμία: έχει αναφερθεί ένα μόνο περιστατικό και οι ρωσικές αρχές υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχουν στοιχεία μόλυνσης της εργαζόμενης με πανώλη. Μέχρι να δημοσιευθούν τα αποτελέσματα της έρευνας, η πιο υπεύθυνη στάση είναι να διαχωρίζουμε τα επιβεβαιωμένα στοιχεία από τα φημολογούμενα. Τα πρώτα είναι λίγα, τα δεύτερα πολλά.