Εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA, σε συνδυασμό με ανοσοθεραπεία, μείωσε κατά 42% τον κίνδυνο υποτροπής του μελανώματος σε μελέτη φάσης 3. Τι σημαίνει για τους ασθενείς.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Για χρόνια, η ιδέα ενός εμβολίου κατά του καρκίνου έμοιαζε με υπόσχεση που δεν έλεγε να πραγματοποιηθεί. Οι προσπάθειες ήταν πολλές και τα αποτελέσματα, σχεδόν πάντα, απογοητευτικά. Αυτή τη φορά η εικόνα φαίνεται να αλλάζει.
Το εμβόλιο mRNA που μειώνει κατά 42% τον κίνδυνο να επιστρέψει το μελάνωμα
Ένα εμβόλιο mRNA, φτιαγμένο ξεχωριστά για κάθε ασθενή με βάση τον δικό του όγκο, μείωσε κατά 42% τον κίνδυνο να επιστρέψει το μελάνωμα ή να χάσει ο ασθενής τη ζωή του, όταν δόθηκε μαζί με ανοσοθεραπεία. Είναι η πρώτη φορά που ένα εμβόλιο αυτού του τύπου δείχνει όφελος σε μεγάλη κλινική μελέτη φάσης 3 και ίσως γίνει το πρώτο εμβόλιο mRNA κατά του καρκίνου που θα λάβει έγκριση.
Τι είναι το intismeran και ποιους αφορά
Το εμβόλιο λέγεται intismeran και αναπτύσσεται από τις εταιρείες Moderna και Merck. Δεν προλαμβάνει την εμφάνιση του μελανώματος, αυτό που κάνουν για παράδειγμα τα εμβόλια για τον HPV και την ηπατίτιδα Β, που μπλοκάρουν τη μόλυνση από ιούς οι οποίοι προκαλούν καρκίνο. Στόχος του είναι να εμποδίσει την υποτροπή σε ανθρώπους που έχουν ήδη χειρουργηθεί. Απευθύνεται σε ασθενείς με μελάνωμα υψηλού κινδύνου, στους οποίους ο όγκος έχει αφαιρεθεί αλλά η ιστολογική εξέταση δείχνει αυξημένη πιθανότητα να επανεμφανιστεί η νόσος. Αυτό που κάνει το εμβόλιο ξεχωριστό είναι ότι μοιάζει περισσότερο με συνταγή φτιαγμένη για έναν και μόνο άνθρωπο παρά με έτοιμο προϊόν.
Πώς φτιάχνεται ένα εμβόλιο για έναν μόνο ασθενή
Η διαδικασία ξεκινά από το δείγμα του όγκου που αφαιρέθηκε στο χειρουργείο. Οι ερευνητές διαβάζουν το DNA του και εντοπίζουν τις μεταλλάξεις που τον χαρακτηρίζουν. Οι μεταλλάξεις αυτές δημιουργούν πρωτεΐνες, τα νεοαντιγόνα, που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν στον οργανισμό αν τα καρκινικά κύτταρα δεν είχαν αναπτυχθεί. Λειτουργούν σαν ταυτότητα του όγκου και τον ξεχωρίζουν από τα υγιή κύτταρα. Το εμβόλιο mRNA «διδάσκει» στο ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς να τα αναγνωρίζει και να επιτίθεται όπου τα βρει. Η τεχνολογία mRNA είναι η ίδια που βρισκόταν πίσω από τα εμβόλια για την COVID-19 και τιμήθηκε με Νόμπελ.
Το εμβόλιο δεν δίνεται μόνο του. Συνδυάζεται με την ανοσοθεραπεία πεμπρολιζουμάμπη (Keytruda), που ήδη χρησιμοποιείται ως θεραπεία συνέχισης μετά το χειρουργείο, και δίνεται σε εννέα δόσεις, μία κάθε τρεις εβδομάδες. Ο συνδυασμός έχει και πρακτική λογική. Η ετοιμασία ενός εξατομικευμένου εμβολίου, από την ανάλυση του όγκου μέχρι την παραγωγή, διαρκεί περίπου έξι εβδομάδες ή και περισσότερο, και στο διάστημα αυτό ο ασθενής ήδη προστατεύεται από την ανοσοθεραπεία. Η ίδια η παρασκευή του εμβολίου, όπως εξήγησε στέλεχος της Moderna, απαιτεί μόνο λίγες ημέρες.
Τι έδειξε η μελέτη
Η μελέτη φάσης 3 περιέλαβε 1.137 ασθενείς σε 157 κέντρα. Όλοι είχαν χειρουργηθεί και όλοι έλαβαν πεμπρολιζουμάμπη. Με τυχαία κατανομή, η μία ομάδα πήρε επιπλέον το εμβόλιο και η άλλη εικονικό φάρμακο (placebo). Έπειτα από δύο χρόνια, το 82% των ασθενών που έλαβαν το εμβόλιο ζούσε χωρίς υποτροπή, έναντι 70% στην ομάδα που έλαβε μόνο ανοσοθεραπεία. Η διαφορά αυτή αντιστοιχεί στη μείωση του κινδύνου υποτροπής ή θανάτου κατά 42%.
Για να δοθεί η σωστή διάσταση, οι ογκολόγοι θεωρούν ήδη ουσιαστική μια μείωση του κινδύνου της τάξης του 10%. Ερευνητές που σχολίασαν τα αποτελέσματα, χωρίς να συμμετέχουν στη μελέτη, επισήμαναν ότι ποσοστό πάνω από 40% θα ενθουσίαζε σχεδόν κάθε ειδικό του χώρου. Ένας από τους ερευνητές της μελέτης, ο Δρ Hussein Tawbi του MD Anderson Cancer Center στο Χιούστον, είπε ότι ο χώρος περίμενε εδώ και καιρό μια νίκη και ότι αυτή είναι μεγάλη. Η ομάδα έχει παρακολουθηθεί για περίπου 25 μήνες και η παρακολούθηση θα συνεχιστεί για αρκετά χρόνια, ώστε να φανεί αν το εμβόλιο βελτιώνει και τη συνολική επιβίωση.
Ένα αποτέλεσμα που έρχεται από μακριά
Η νέα μελέτη δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Σε προηγούμενη μελέτη φάσης 2, με 157 ασθενείς, ο ίδιος συνδυασμός είχε δείξει μείωση του κινδύνου υποτροπής ή θανάτου της τάξης του 44% στην αρχική ανάλυση και περίπου 49% σε μακρύτερη παρακολούθηση. Τότε το δείγμα ήταν μικρό και οι ειδικοί επιφυλάσσονταν. Η φάση 3 στηρίζει τώρα τα πρώτα ευρήματα, με πολύ περισσότερους ασθενείς.
Τα αποτελέσματα μάλιστα φάνηκαν νωρίτερα από το προγραμματισμένο. Οι δύο εταιρείες είχαν ανακοινώσει τον Αύγουστο ότι η μελέτη πέτυχε τον στόχο της, χωρίς όμως αριθμούς. Οι αναλυτικές τιμές επρόκειτο να παρουσιαστούν στο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Παθολογικής Ογκολογίας (ESMO) στη Μαδρίτη το Σάββατο 24 Οκτωβρίου. Όταν όμως τα δεδομένα διέρρευσαν στο διαδίκτυο στις 22 Οκτωβρίου, οι εταιρείες δημοσίευσαν νωρίτερα τα βασικά τους αποτελέσματα. Η μετοχή της Moderna, που είχε ανέβει πολύ από τον Αύγουστο, υποχώρησε με τη δημοσιοποίηση. Αναλυτές το απέδωσαν σε υπερβολικές προσδοκίες και όχι σε αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα του εμβολίου.
Παρενέργειες και πρακτικά ζητήματα
Οι παρενέργειες ήταν κυρίως όσες αναμένονται και από τα εμβόλια mRNA για την COVID-19, δηλαδή πόνος στο μπράτσο, κόπωση και άλλες ήπιες αντιδράσεις. Σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης, Georgina Long του Melanoma Institute Australia, δεν παρατηρήθηκαν σοβαρές επιβλαβείς ενέργειες από το εμβόλιο.
Η ανάπτυξη τέτοιων θεραπειών ήταν πάντα δύσκολη και ακριβή. Οι εταιρείες συζητούν ήδη με τις ρυθμιστικές αρχές τα επόμενα βήματα για την έγκριση, ωστόσο δεν έχουν ανακοινώσει πόσο θα κοστίζει το εμβόλιο. Τα εξατομικευμένα φάρμακα είναι γενικά ακριβά. Η Moderna διαθέτει ειδική μονάδα παραγωγής στη Μασαχουσέτη, από την οποία ήδη προμηθεύονται δόσεις χιλιάδες ασθενείς σε διεθνείς μελέτες.
Το μελάνωμα σήμερα και οι επιφυλάξεις των ειδικών
Το πλαίσιο είναι σημαντικό. Πριν από περίπου 15 χρόνια, οι ασθενείς με προχωρημένο μελάνωμα επιβίωναν συνήθως μόνο μήνες. Σήμερα, σύμφωνα με τη Long, περίπου το 55% θεραπεύεται ουσιαστικά με στοχευμένα φάρμακα ή ανοσοθεραπείες. Ο συνδυασμός του intismeran με πεμπρολιζουμάμπη απευθύνεται σε όσους κινδυνεύουν να εμφανίσουν υποτροπή και δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στην ανοσοθεραπεία μόνη της.
Εξίσου σημαντικό είναι να μη χάνεται η προσοχή. Η Jessamy Tiffen, γενετίστρια του καρκίνου στο Centenary Institute του Σίδνεϊ, σημείωσε ότι τα αποτελέσματα είναι συναρπαστικά, αλλά μόνο ο χρόνος θα δείξει πόσο αποτελεσματική είναι η θεραπεία πέρα από τα δύο χρόνια. Τα καρκινικά κύτταρα έχουν την ικανότητα να προσαρμόζονται και να ξεφεύγουν από κάθε θεραπεία. Επιπλέον, ορισμένοι ασθενείς δεν ανταποκρίθηκαν στο εμβόλιο. Η ομάδα της μελέτης θα ερευνήσει στατιστικά ποιοι ασθενείς ωφελούνται περισσότερο.
Μια ανθρώπινη πλευρά: ο ασθενής που συμμετείχε στη μελέτη
Πίσω από τα ποσοστά υπάρχουν άνθρωποι. Το 2024 ο Tony Hout, σήμερα 62 ετών, εντάχθηκε στη μελέτη στο MD Anderson, αφού ένα σημάδι στο αυτί του αιμορραγούσε κατά διαστήματα και δεν έκλεινε. Οι γιατροί αναγνώρισαν το μελάνωμα και στο χειρουργείο διαπίστωσαν ότι είχε ήδη αρχίσει να εξαπλώνεται. Εκείνος λέει ότι θέλει να κάνει ό,τι μπορεί για να είναι δίπλα στην οικογένειά του. Σήμερα επισκέπτεται το Χιούστον ανά μερικούς μήνες για έλεγχο και οι τελευταίες του εξετάσεις δείχνουν ότι παραμένει χωρίς νόσο.
Μια νέα προοπτική για περισσότερους καρκίνους
Εκτός από το μελάνωμα, εξατομικευμένα εμβόλια mRNA και άλλων τύπων δοκιμάζονται ήδη σε καρκίνο του πνεύμονα, του νεφρού και του παγκρέατος. Για τον κόσμο της ογκολογίας, η σημασία του αποτελέσματος ξεπερνά τον καρκίνο του δέρματος. Η Karen Knudsen, επικεφαλής του Parker Institute, που χρηματοδοτεί την έρευνα στην ανοσοθεραπεία, μίλησε για «νέα συνοριακή γραμμή». Ο Δρ Michael Atkins του Lombardi Comprehensive Cancer Center του Georgetown σημείωσε ότι το βήμα είναι μεγάλο γιατί η προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί σε πολλούς καρκίνους.
Τι να θυμάστε
Το εμβόλιο δεν είναι ακόμη εγκεκριμένο και προς το παρόν χορηγείται μόνο στο πλαίσιο κλινικών μελετών. Οι ασθενείς με μελάνωμα που έχουν χειρουργηθεί και αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο υποτροπής καλό είναι να συζητούν με τον ογκολόγο τους για τη θεραπεία που τους ταιριάζει και για πιθανή συμμετοχή σε κλινικές μελέτες. Η είδηση πάντως είναι πράγματι ιστορική. Για πρώτη φορά, ένα εμβόλιο που κατασκευάζεται με βάση τη γενετική ταυτότητα του ίδιου του όγκου δείχνει ότι μπορεί να κάνει τη διαφορά σε μεγάλη μελέτη και ανοίγει τον δρόμο για μια νέα κατηγορία θεραπειών.
Περισσότερες λεπτομέρειες είναι διαθέσιμες στους ακόλουθους συνδέσμους:
https://www.nature.com/articles/d41586-026-03417-0?utm_id=97757_v0_s00_e0_tv2_a1den1nceshjlu&fbclid=IwY2xjawVMo2RleHRuA2FlbQIxMQBwZG9mAXNydGMGYXBwX2lkEDIyMjAzOTE3ODgyMDA4OTIAAR4UyAk6a0aLUzYUjZh_71KdgP5jshE2IdH3XDWJYPOOfI79m4PiDJzep