Σημαντικές συζητήσεις και αντιδράσεις έχει προκαλέσει η πρόσφατη αναθεώρηση διατροφικών οδηγιών, καθώς φαίνεται να μετατοπίζεται το επίκεντρο από τη μέχρι σήμερα κυρίαρχη μεσογειακή διατροφή σε ένα μοντέλο που δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην πρωτεΐνη και ειδικά στο κρέας.
Η καθηγήτρια Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου μιλώντας στην τηλεόραση του ΣΚΑΙ σχολίασε τις αλλαγές, τις επιστημονικές ενστάσεις και τα ερωτήματα που προκύπτουν για τη δημόσια υγεία και τη μακροζωία.
Τι αλλάζει στη διατροφική πυραμίδα
Όπως εξηγεί η κ. Ψαλτοπούλου, παρατηρείται μια ουσιαστική ανατροπή σε σχέση με όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή έδινε έμφαση στο ελαιόλαδο, τα φρούτα, τα λαχανικά και τους υδατάνθρακες, με περιορισμένη κατανάλωση ζωικών λιπών και κρέατος. Πλέον, ωστόσο, οι νέες οδηγίες φαίνεται να αλλάζουν αυτή τη λογική.
Συγκεκριμένα, στην κορυφή της νέας διατροφικής πυραμίδας –δηλαδή στα τρόφιμα που προτείνονται για συχνότερη κατανάλωση– τοποθετούνται τα λευκά κρέατα και σε μικρότερο βαθμό τα κόκκινα κρέατα, καθώς και τα ψάρια. Τα φρούτα και τα λαχανικά παραμένουν σταθερά ως βασικά στοιχεία της καθημερινής διατροφής, ενώ τα γαλακτοκομικά συνεχίζουν να έχουν θέση είτε πρόκειται για προϊόντα με χαμηλά είτε με υψηλότερα κορεσμένα λιπαρά.
Αντίθετα, το άμυλο και οι υδατάνθρακες, που μέχρι πρότινος αποτελούσαν θεμέλιο της διατροφικής πυραμίδας, πλέον υποχωρούν και συστήνονται για πιο σπάνια κατανάλωση. Πρόκειται, σύμφωνα με την καθηγήτρια, για μια ιδιαίτερα σημαντική αλλαγή σε σχέση με όσα γνωρίζαμε.
Οδηγίες από τις ΗΠΑ και επιστημονική διχογνωμία
Οι συγκεκριμένες συστάσεις προέρχονται από οδηγίες που διαμορφώνονται στις Ηνωμένες Πολιτείες και έχουν ήδη ανοίξει έναν έντονο διάλογο στον επιστημονικό κόσμο. Όπως σημειώνει η κ. Ψαλτοπούλου, στις ΗΠΑ υπάρχει ένα μεγάλο debate ανάμεσα σε επιδημιολόγους, διατροφολόγους, ειδικούς προληπτικής ιατρικής και κλινικούς γιατρούς.
Το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο αυτές οι αλλαγές στηρίζονται σε επαρκή και ισχυρά επιστημονικά δεδομένα, αλλά και ποιες μελέτες επιλέγονται για να στηρίξουν τις νέες συστάσεις. Η αξιολόγηση της ποιότητας των μελετών και των αποτελεσμάτων τους θεωρείται κρίσιμη.
Πρωτεΐνη, λιγότεροι υδατάνθρακες και ο στόχος της μακροζωίας
Σύμφωνα με την καθηγήτρια, ο κεντρικός στόχος των νέων προσεγγίσεων είναι η αύξηση της επιβίωσης και η βελτίωση της ποιότητας ζωής. Δεν αρκεί να ζούμε περισσότερα χρόνια· στόχος είναι να ζούμε χωρίς σοβαρά προβλήματα υγείας και με καλή λειτουργία των οργάνων.
Σε αυτό το πλαίσιο, προκρίνεται:
- αυξημένη πρόσληψη πρωτεΐνης,
- περιορισμός των υδατανθράκων,
- σαφής μείωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, κάτι που θεωρείται θετική εξέλιξη.
Ωστόσο, η κ. Ψαλτοπούλου τονίζει ότι η τεκμηριωμένη ιατρική απαιτεί προσεκτική ανάγνωση των δεδομένων και των λεπτομερειών των μελετών στις οποίες βασίζονται αυτές οι οδηγίες.
Το αλκοόλ και τα ανοιχτά ερωτήματα
Ένα ακόμη σημείο που προκαλεί συζήτηση είναι η σχετικά περιορισμένη αναφορά στο αλκοόλ. Όπως επισημαίνει, δεν υπογραμμίζεται με σαφήνεια ότι όσο μικρότερη είναι η κατανάλωση αλκοόλ τόσο καλύτερα για την υγεία, κάτι που δημιουργεί επιπλέον διχογνωμίες στον επιστημονικό διάλογο.
Η ανατροπή στη διατροφική πυραμίδα ανοίγει έναν ευρύ και σύνθετο διάλογο. Αν και η έμφαση στη μείωση των επεξεργασμένων τροφίμων και στη σωστή πρόσληψη πρωτεΐνης έχει θετικά στοιχεία, οι αλλαγές αυτές χρειάζονται προσεκτική αξιολόγηση, ισχυρή επιστημονική τεκμηρίωση και προσαρμογή στις ανάγκες του πληθυσμού. Η συζήτηση παραμένει ανοιχτή, με τη μεσογειακή διατροφή να εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για πολλούς ειδικούς.