Τη σημασία της πρόληψης, της άσκησης και της φροντίδας της σωματικής και ψυχικής υγείας ανέδειξαν επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων σε ενημερωτική εκδήλωση με τίτλο «WELLBEING & the Campus», που διοργάνωσε η Επιτροπή Υγείας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στο Αμφιθέατρο Ι του ΚΕΔΕΑ. Στην εκδήλωση παρουσιάστηκαν επιστημονικά δεδομένα γύρω από τη δημόσια υγεία, την πρόληψη και τις καθημερινές συνήθειες που επηρεάζουν την ευεξία, ενώ μετά το πέρας των εισηγήσεων ακολούθησε συζήτηση με το κοινό.
Εμβολιασμός: το μεγαλύτερο δώρο ζωής
Στον ρόλο του εμβολιασμού ως βασικού μέσου πρωτογενούς πρόληψης αναφέρθηκε η καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας – Μικροβιολογίας του ΑΠΘ, Μαρία Ξηντάρη.
Όπως επισήμανε, η υγεία δεν ορίζεται απλώς ως απουσία ασθένειας, αλλά ως πλήρης σωματική, κοινωνική και ψυχική ευεξία. Στο πλαίσιο αυτό, η πρωτογενής πρόληψη –δηλαδή η λήψη μέτρων πριν από την εμφάνιση μιας νόσου– αποτελεί βασικό πυλώνα προστασίας της δημόσιας υγείας.
Η κ. Ξηντάρη σημείωσε ότι τα εμβόλια είναι ίσως το μεγαλύτερο δώρο υγείας, επισημαίνοντας ότι έχουν σώσει περισσότερες ζωές παιδιών από οποιαδήποτε άλλη ιατρική παρέμβαση. Ανέφερε ακόμη ότι έως τα τέλη της δεκαετίας του ’40 τα λοιμώδη νοσήματα αποτελούσαν την κυριότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως.
Ο εμβολιασμός, σύμφωνα με την ίδια, «εκπαιδεύει» το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει πιθανούς παθογόνους μικροοργανισμούς, όπως ιούς και βακτήρια.
Η κ. Ξηντάρη αναφέρθηκε και στην ιστορική συμβολή του Edward Jenner, ο οποίος εισήγαγε τον εμβολιασμό κατά της ευλογιάς το 1796, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανάπτυξη της σύγχρονης ανοσοπροφύλαξης.
Τα οφέλη του εμβολιασμού περιλαμβάνουν την προστασία από την ασθένεια και τη μείωση της σοβαρότητας των συμπτωμάτων, τον περιορισμό της διασποράς παθογόνων στην κοινότητα μέσω της λεγόμενης «ανοσίας αγέλης», την προστασία ευάλωτων ομάδων, καθώς και την εξάλειψη ορισμένων ασθενειών, όπως έχει συμβεί σε μεγάλο βαθμό με την πολιομυελίτιδα.
Παράλληλα, επισήμανε ότι τα λοιμώδη νοσήματα δεν έχουν ηλικιακά όρια και ότι αρκετά εμβόλια της παιδικής ηλικίας δεν παρέχουν ισόβια προστασία, γεγονός που καθιστά αναγκαίες τις αναμνηστικές δόσεις, ιδιαίτερα καθώς η ανοσολογική άμυνα του οργανισμού μειώνεται με την ηλικία.
Αναφερόμενη στη σύσταση των εμβολίων, εξήγησε ότι αυτά μπορεί να περιέχουν εξασθενημένους ή αδρανοποιημένους μικροοργανισμούς, τμήματα μικροβίων ή αδρανοποιημένες τοξίνες, ενώ συχνά περιλαμβάνουν και ανοσοενισχυτικά ή συντηρητικά τα οποία διασφαλίζουν τη σταθερότητα του σκευάσματος.
Όπως υπογράμμισε, οι σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι εξαιρετικά σπάνιες και οι κίνδυνοι από τα εμβόλια είναι ασύγκριτα μικρότεροι από τις επιπλοκές που μπορεί να προκαλέσει η ίδια η νόσος.
Η στοματική υγεία σύμμαχος στην άμυνα του σώματος
Στη σημασία της στοματικής υγείας για τη συνολική λειτουργία του οργανισμού αναφέρθηκε ο καθηγητής Προληπτικής Οδοντιατρικής και Περιοδοντολογίας του ΑΠΘ, Σωτήρης Κάλφας, επισημαίνοντας ότι η στοματική υγεία αποτελεί σύμμαχο στην άμυνα του σώματος.
Όπως τόνισε, το στόμα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του σώματος και η υγεία των δοντιών και των ούλων επηρεάζει άμεσα τη γενική υγεία. Η συσσώρευση οδοντικής πλάκας μπορεί να προκαλέσει τερηδόνα, ουλίτιδα και περιοδοντίτιδα. Παράλληλα σημείωσε ότι παθήσεις που σχετίζονται με οδοντικά και περιοδοντικά νοσήματα είναι η καρδιαγγειακή νόσος, οι λοιμώξεις του αναπνευστικού, ο σακχαρώδης διαβήτης, η νεφρική νόσος και η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Ανέφερε ακόμη ότι ακόμη και ο κίνδυνος στυτικής δυσλειτουργίας φαίνεται να σχετίζεται με την κακή στοματική υγεία.
Κομβικό ρόλο στην πρόληψη παίζουν ο σωστός καθαρισμός των δοντιών, η χρήση φθορίου που ενισχύει την αντοχή τους στα οξέα, καθώς και αντιμικροβιακές ουσίες που συμβάλλουν στον περιορισμό της οδοντικής πλάκας. Παράλληλα σημείωσε ότι η διατροφή, η κληρονομικότητα και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν σημαντικά τη στοματική υγεία.
Η άσκηση ως «κατάθεση» υγείας
Στη σημασία του μυϊκού συστήματος και της σωματικής δραστηριότητας αναφέρθηκε η Αθανασία Ζουρλαδάνη Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό ΤΕΦΑΑ Θεσσαλονίκης με γνωστικό αντικείμενο τις αθλητικές δραστηριότητες κλειστών χώρων , επισημαίνοντας ότι πρόκειται για το μεγαλύτερο σε όγκο και μάζα σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού.
Όπως ανέφερε, η άσκηση και η φροντίδα του μυϊκού συστήματος αποτελούν μια «κατάθεση στον τραπεζικό λογαριασμό της υγείας, της ευεξίας και της μακροζωίας».
«Όποιος δεν κινείται, ή νοσεί ή δεν ζει», σημείωσε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι η σωματική δραστηριότητα —είτε πρόκειται για άθληση είτε για οργανωμένη άσκηση υπό την επίβλεψη ειδικών— συμβάλλει στη σωστή λειτουργία πολλών συστημάτων του οργανισμού, όπως του εγκεφάλου, του καρδιαγγειακού, του γαστρεντερικού και του ορμονικού συστήματος.
Αν έπρεπε να επιλεγεί ένας μόνο τύπος άσκησης, πρότεινε την προπόνηση ενδυνάμωσης με αντιστάσεις δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα, επισημαίνοντας ότι όσο περισσότερο κινείται κανείς τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες για περισσότερα και καλύτερα χρόνια ζωής.
Τα ζώα και η ψυχική ισορροπία
Στη συμβολή των ζώων στη σωματική και ψυχική υγεία αναφέρθηκε η κτηνίατρος και υποψήφια διδάκτορας του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ, Μαριάννα Αγγελίδου-Τσιφίδα.Όπως εξήγησε, η αλληλεπίδραση με ζώα μπορεί να επηρεάσει θετικά τον οργανισμό, καθώς αυξάνεται η έκκριση ωκυτοκίνης- ορμόνης που συνδέεται με την αίσθηση ασφάλειας— ενώ μειώνεται η κορτιζόλη, που σχετίζεται με το στρες. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη θεραπευτική ιππασία (ιπποθεραπεία), η οποία χρησιμοποιείται σε προγράμματα αποκατάστασης και υποστήριξης ατόμων με νευρολογικές ή αναπτυξιακές διαταραχές.
Όπως ανέφερε, η επαφή με τα άλογα και η συμμετοχή σε προγράμματα ιπποθεραπείας μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της κινητικότητας, της ισορροπίας και της συγκέντρωσης σε άτομα με νευρολογικές παθήσεις, όπως η νόσος Πάρκινσον, αλλά και σε παιδιά και ενήλικες στο φάσμα του αυτισμού.
Παράλληλα, ανέφερε τέτοιου είδους παρεμβάσεις έχουν δείξει ότι ενισχύουν τη συμμετοχή των ασθενών σε θεραπευτικά προγράμματα, μειώνουν το άγχος και συμβάλλουν στη βελτίωση της ψυχικής διάθεσης. Σε θεραπευτικά προγράμματα, η παρουσία σκύλων έχει επίσης δείξει ότι ενισχύει τη συμμετοχή των ασθενών και συμβάλλει στη χαλάρωση και στην έκφραση συναισθημάτων.
Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, τα ζώα δεν αντικαθιστούν τη θεραπεία ή τις ανθρώπινες σχέσεις, αλλά μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα σύνδεσης με τους άλλους και με τον ίδιο μας τον εαυτό.