Σε ένα πεδίο έντονης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης μετατράπηκε η ετήσια σύνοδο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά (U.N. drugs meeting), στη Βιέννη, με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα να ανταλλάσσουν βαριές κατηγορίες. Στο επίκεντρο της διένεξης βρέθηκε η παραγωγή πρόδρομων χημικών ουσιών για τη φαιντανύλη, με την Ουάσιγκτον να εγκαλεί το Πεκίνο για αδράνεια και την κινεζική πλευρά να κάνει λόγο για «ανεύθυνη στάση» και «μονομερή εκφοβισμό».
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τη φαιντανύλη
Η φαιντανύλη είναι ένα συνθετικό οπιοειδές. Ανήκει στην ίδια οικογένεια με τη μορφίνη και την ηρωίνη, αλλά η ισχύς της είναι σε άλλο επίπεδο.
· Ισχύς: Είναι 50 έως 100 φορές ισχυρότερη από τη μορφίνη και περίπου 50 φορές ισχυρότερη από την ηρωίνη.
· Ιατρική χρήση: Χρησιμοποιείται νόμιμα από αναισθησιολόγους σε χειρουργεία και για τη διαχείριση του έντονου πόνου σε ασθενείς με καρκίνο τελικού σταδίου (συνήθως σε μορφή αυτοκόλλητων επιθεμάτων ή παστίλιας).
· Η «παγίδα» της παράνομης φαιντανύλης: Η φαιντανύλη που προκαλεί την κρίση στις ΗΠΑ κατασκευάζεται σε παράνομα εργαστήρια. Επειδή είναι εξαιρετικά ισχυρή, απαιτείται πολύ μικρή ποσότητα για να «ικανοποιήσει» τα εξαρτημένα άτομα, γεγονός που την κάνει εύκολη στη μεταφορά και πολύ κερδοφόρα για τα καρτέλ.
Γιατί είναι τόσο θανατηφόρα η φαιντανύλη
Η διαφορά μεταξύ μιας δόσης που προκαλεί ευφορία και μιας θανατηφόρας δόσης είναι απειροελάχιστη. Μια ποσότητα ίση με 2-3 κόκκους αλατιού (2 mg) μπορεί να σκοτώσει έναν ενήλικα, προκαλώντας αναπνευστική καταστολή (το άτομο σταματά να αναπνέει). Συχνά, αναμιγνύεται κρυφά με άλλα ναρκωτικά (ηρωίνη, κοκαΐνη ή πλαστά χάπια Xanax), με αποτέλεσμα οι χρήστες να την λαμβάνουν εν αγνοία τους και να οδηγούνται σε υπερβολική δόση.
Οι κατηγορίες της Ουάσιγκτον για τις πρόδρομες ουσίες
Η Sara Carter, διευθύντρια του Γραφείου Εθνικής Πολιτικής Ελέγχου Ναρκωτικών του Λευκού Οίκου
(White House Office of National Drug Control Policy), υπήρξε καταπέλτης στην τοποθέτησή της. «Γνωρίζουμε την προέλευση των χημικών προδρόμων ουσιών της φαιντανύλης. Παράγονται κατά εκατομμύρια τόνους στην Κίνα», δήλωσε χαρακτηριστικά, συνδέοντας άμεσα την κινεζική βιομηχανία με τα διεθνή καρτέλ ναρκωτικών.
Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, οι «χαλαροί» εξαγωγικοί έλεγχοι του Πεκίνου επιτρέπουν τη διοχέτευση αυτών των ουσιών σε παράνομα δίκτυα. Παράλληλα, η Carter άσκησε κριτική για την αντίστροφη πρακτική της Κίνας στα σπάνια μέταλλα, όπου οι αυστηροί έλεγχοι προκαλούν προσκόμματα στις νόμιμες βιομηχανίες, δημιουργώντας μια εικόνα επιλεκτικής αυστηρότητας που εξυπηρετεί γεωπολιτικά συμφέροντα.
Το ακανθώδες ζήτημα των δασμών και η συμφωνία Trump-Xi
Η αντιπαράθεση αυτή έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή, λίγο πριν τη συνάντηση των ηγετών των δύο χωρών στην Κίνα. Η βάση της τρέχουσας κρίσης εντοπίζεται στη συμφωνία που συνήψαν πέρυσι στη Νότια Κορέα ο Donald Trump και ο Xi Jinping. Βάσει αυτής, οι ΗΠΑ δέχθηκαν να μειώσουν τους δασμούς προς την Κίνα, με αντάλλαγμα την πάταξη του παράνομου εμπορίου φαιντανύλης, την επανέναρξη αγορών αμερικανικής σόγιας και την απρόσκοπτη ροή εξαγωγών σπανίων γαιών.
Ωστόσο, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ακύρωσε πρόσφατα έναν δασμό 10% που σχετιζόταν με τη φαιντανύλη, ο οποίος είχε επιβληθεί υπό καθεστώς έκτακτης ανάγκης. Η κυβέρνηση Trump έχει ήδη διαμηνύσει στο Πεκίνο την πρόθεσή της να επαναφέρει τον εν λόγω δασμό κάτω από διαφορετικό νομοθετικό πλαίσιο, κίνηση που πυροδοτεί εκ νέου την ένταση.
Η απάντηση του Πεκίνου και η «διπλωματία των κυρώσεων»
Η Κίνα, μέσω του απεσταλμένου της Gao Wei, απέρριψε τις κατηγορίες ως ανυπόστατες, υποστηρίζοντας ότι η Ουάσιγκτον χρησιμοποιεί το πρόβλημα των ναρκωτικών ως πρόσχημα για να παρέμβει στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων κρατών. «Είναι λυπηρό το γεγονός ότι η αμερικανική αντιπροσωπεία προέβη σε δηλώσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα», ανέφερε η κινεζική δήλωση.
Το Πεκίνο κάλεσε τις ΗΠΑ να αντιμετωπίσουν το εγχώριο πρόβλημα των ναρκωτικών βελτιώνοντας τους δικούς τους μηχανισμούς ελέγχου και ενισχύοντας τη διεθνή συνεργασία, αντί να «καταχρώνται τις κυρώσεις και τους δασμούς για να υψώνουν εμπόδια και να μετατοπίζουν τις ευθύνες».
Η Υγεία ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής
Η διαμάχη αυτή αναδεικνύει πώς η κρίση των οπιοειδών και η δημόσια υγεία έχουν μετατραπεί σε εργαλεία άσκησης εξωτερικής και εμπορικής πολιτικής. Με τη φαιντανύλη να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία στις ΗΠΑ, η ικανότητα των δύο υπερδυνάμεων να συνεργαστούν στο πεδίο του ελέγχου των ναρκωτικών θα κρίνει όχι μόνο τις εμπορικές τους σχέσεις, αλλά και τις προσπάθειες ανάσχεσης μιας παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης.
Δεδομένα για την Κρίση των Οπιοειδών και τον Ρόλο των Πρόδρομων Ουσιών
Η κρίση έχει εξελιχθεί σε «γεωπολιτικό αγκάθι» για τους εξής λόγους:
1. Οι «Πρόδρομες Ουσίες» (Precursor Chemicals): Αυτές είναι χημικά που έχουν νόμιμες βιομηχανικές χρήσεις (π.χ. στην παραγωγή αρωμάτων ή πλαστικών), αλλά αποτελούν τα «συστατικά» για τη σύνθεση της φαιντανύλης. Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός αυτών των χημικών παγκοσμίως.
2. Η Διαδρομή: Τα χημικά φεύγουν από την Κίνα, φτάνουν στο Μεξικό, εκεί τα καρτέλ συνθέτουν τη φαιντανύλη και στη συνέχεια την περνούν στα σύνορα των ΗΠΑ.
3. Στατιστικά: Στις ΗΠΑ, οι θάνατοι από υπερβολική δόση έχουν ξεπεράσει τις 100.000 ετησίως, με τη συνθετική φαιντανύλη να ευθύνεται για πάνω από το 70% αυτών.
Η Θέση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ)
Ο ΠΟΥ προσπαθεί να ισορροπήσει σε μια λεπτή γραμμή:
· Από τη μία, πιέζει για αυστηρότερο έλεγχο των πρόδρομων ουσιών, ώστε να μην φτάνουν στα χέρια των εγκληματιών.
· Από την άλλη, προειδοποιεί ότι οι υπερβολικοί περιορισμοί μπορεί να εμποδίσουν την πρόσβαση σε νόμιμη φαιντανύλη για ιατρικούς σκοπούς σε αναπτυσσόμενες χώρες, αφήνοντας ασθενείς να υποφέρουν από αβάσταχτους πόνους.