Ένας νέος άνθρωπος μιλά με άνεση, έχει εξαιρετικές επιδόσεις στα μαθήματά του και μπορεί να περάσει απαρατήρητος σε μια συζήτηση. Η εικόνα αυτή δεν λέει τίποτα για το πόσο κοστίζει σε εκείνον μια συνηθισμένη μέρα: το άγχος μιας αλλαγής στο πρόγραμμα, η προσπάθεια να διαβάσει τις κοινωνικές νύξεις, η εξάντληση μιας συνάντησης στη δουλειά.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Στους ανθρώπους με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) υψηλής λειτουργικότητας, αυτή ακριβώς η «αθέατη» δυσκολία μπορεί να τους αφήσει εκτός προνοιακών παροχών, επειδή το ποσοστό αναπηρίας που τους αποδίδεται δεν φτάνει το 67%. Η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ.) ζητά τώρα από την πολιτεία να αλλάξει τον τρόπο που τους αξιολογεί.
Το αίτημα προς το υπουργείο Εργασίας
Με επιστολή της προς την υπουργό Εργασίας κα Νίκη Κεραμέως, στις 17 Νοεμβρίου, η Ε.Σ.Α.μεΑ. συντάσσεται και μεταφέρει το αίτημα της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Γονέων Κηδεμόνων Ατόμων με Αναπηρία (Π.Ο.Σ.Γ.Κ.Α.μεΑ.). Ζητείται η επανεξέταση του Ενιαίου Πίνακα Προσδιορισμού Ποσοστού Αναπηρίας (Ε.Π.Π.Π.Α.), ώστε τα άτομα με ΔΑΦ υψηλής λειτουργικότητας να έχουν ισότιμη πρόσβαση στις προνοιακές παροχές. Πρόκειται για διαχρονικό αίτημα του αναπηρικού κινήματος, που περιλαμβάνει όχι μόνο την αναθεώρηση των προβλέψεων του Πίνακα αλλά και τη θέσπιση δίκαιων εξαιρέσεων από τα ισχύοντα ποσοστιαία όρια, ώστε οι άνθρωποι αυτοί να μη στερούνται την αναγκαία υποστήριξη.
Ένα φάσμα με πολλά πρόσωπα
Η ΔΑΦ είναι μια πολυδιάστατη αναπτυξιακή διαταραχή. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου ένα στα 100 παιδιά παγκοσμίως έχει αυτισμό, με τον ΠΟΥ να σημειώνει ότι πρόκειται για μέσο όρο και ότι οι τιμές διαφέρουν σημαντικά από μελέτη σε μελέτη. Ο ΠΟΥ τονίζει, επίσης, ότι οι ικανότητες και οι ανάγκες των ατόμων με αυτισμό ποικίλλουν και μπορούν να μεταβάλλονται με τον χρόνο. Άλλοι άνθρωποι ζουν ανεξάρτητα και άλλοι χρειάζονται υποστήριξη εφ’ όρου ζωής. Ο Οργανισμός σημειώνει ακόμη ότι ο αυτισμός συχνά επηρεάζει τις εκπαιδευτικές και εργασιακές ευκαιρίες.
Το σημείο που επισημαίνει η Ε.Σ.Α.μεΑ. είναι ότι οι λειτουργικές συνέπειες της ΔΑΦ δεν αποτυπώνονται πάντοτε επαρκώς από τη γνωστική επάρκεια ή τη λεκτική ευχέρεια. Σημαντικές δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση, στην καθημερινή λειτουργία, στην εργασιακή προσαρμογή και στην ανεξάρτητη διαβίωση μπορούν να συνυπάρχουν με υψηλές γνωστικές ικανότητες. Το αποτέλεσμα είναι ουσιαστικές και διαρκείς ανάγκες υποστήριξης, που δεν φαίνονται σε μια πρώτη ματιά και δεν προκύπτουν από ένα τεστ νοημοσύνης.
Όταν η αξιολόγηση δεν «βλέπει» την καθημερινότητα
Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση της αναπηρίας οφείλει να συνεκτιμά πληρέστερα τις πραγματικές λειτουργικές δυσκολίες των ατόμων με αυτισμό. Η Ομοσπονδία επισημαίνει ότι η μη συμπλήρωση του ορίου αναπηρίας 67% δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι δεν υπάρχουν ουσιώδεις ανάγκες. Όταν οι παροχές συνδέονται ανελαστικά με το συγκεκριμένο ποσοστό, άνθρωποι με ΔΑΦ μπορεί να αποκλείονται ακόμη και αν αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια στην καθημερινή και κοινωνική τους ζωή.
Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα: Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις
Το ζήτημα έχει ήδη φτάσει στη Βουλή. Σε ερώτηση που κατατέθηκε, στις 3 Σεπτεμβρίου 2026, προς τους υπουργούς Παιδείας, Υγείας και Εργασίας, αναδεικνύεται μια χαρακτηριστική εκδοχή του προβλήματος. Ο νόμος προβλέπει εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση χωρίς Πανελλαδικές Εξετάσεις, για υποψηφίους με συγκεκριμένες σοβαρές παθήσεις, σε ειδικό ποσοστό 5% επιπλέον των θέσεων εισακτέων. Με υπουργική απόφαση του 2022 εντάχθηκαν στη ρύθμιση και οι πάσχοντες από διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτουν ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%.
Η ερώτηση σημειώνει ότι ο ισχύων Πίνακας συμπεριλαμβάνει ρητά το σύνδρομο Asperger στις ΔΑΦ και προβλέπει για άτομα με φυσιολογική νοημοσύνη και υψηλότερη λειτουργικότητα ποσοστό αναπηρίας από 50% έως 67%. Έτσι, μαθητές με επίσημα πιστοποιημένη αναπηρία, που μπορεί να δυσκολεύονται στη διαχείριση του άγχους, στην κοινωνική επικοινωνία και στην προσαρμογή σε αλλαγές, μένουν εκτός της ρύθμισης. Το παράδειγμα δείχνει πώς ένα αριθμητικό όριο μπορεί να λειτουργήσει ως φραγμός, ακόμη και όταν στόχος του νόμου είναι ακριβώς η άρση των εμποδίων.
Τι ζητά η ΠΟΣΓΚΑμεΑ
Η Π.Ο.Σ.Γ.Κ.Α.μεΑ. διατυπώνει τέσσερα αιτήματα. Πρώτον, ζητά ενημέρωση για τη λειτουργία της αρμόδιας Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής του Ε.Π.Π.Π.Α. Δεύτερον, ζητά την επανεξέταση των προβλέψεων του Πίνακα για την αξιολόγηση των ατόμων με ΔΑΦ υψηλής λειτουργικότητας, με πληρέστερη συνεκτίμηση των λειτουργικών συνεπειών της διαταραχής. Τρίτον, προτείνει τη διερεύνηση θεσμικών ρυθμίσεων για δίκαιες εξαιρέσεις ή ειδικά κριτήρια πρόσβασης σε συγκεκριμένες προνοιακές παροχές, για άτομα με ΔΑΦ και ποσοστό αναπηρίας από 50% έως 66%, εφόσον τεκμηριώνονται ουσιαστικές ανάγκες υποστήριξης. Τέταρτον, ζητά να εξετάσει το ζήτημα η Ειδική Επιτροπή για τον Αυτισμό και να διατυπωθούν σχετικές επιστημονικές προτάσεις, με συμμετοχή και συνεκτίμηση της εμπειρίας των ίδιων των ατόμων με αυτισμό και των οργανώσεών τους.
Ουσιαστική ισότητα, όχι μόνο αριθμητική
Η κοινωνική προστασία υπάρχει για να στηρίζει όσους έχουν ανάγκη, και η ανάγκη δεν μετριέται πάντα με ένα ποσοστό. Ο στόχος, όπως τον θέτει η Ε.Σ.Α.μεΑ., είναι να διασφαλιστεί ουσιαστική ισότητα στην πρόσβαση, με βάση τις πραγματικές ανάγκες και τις συνθήκες διαβίωσης των ατόμων με αυτισμό. Για πολλούς ανθρώπους με ΔΑΦ υψηλής λειτουργικότητας και για τις οικογένειές τους, η απάντηση της πολιτείας θα δείξει αν η υποστήριξη θα σταθεί στο πραγματικό βάρος της καθημερινότητας.
