Μεγάλη εξοικείωση, αλλά με «συνταγή» αυστηρών κανόνων και φόβο για την υγεία της εργασίας
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) δεν είναι πλέον ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά μια καθημερινή πραγματικότητα που εισβάλλει δυναμικά στη ζωή των Ελλήνων. Ωστόσο, η αυξανόμενη οικειότητα με τα ψηφιακά εργαλεία δεν συνοδεύεται από τυφλό ενθουσιασμό. Αντίθετα, φέρνει στην επιφάνεια βαθιές ανησυχίες, ηθικά διλήμματα και μια καθολική απαίτηση για ένα αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο, ικανό να λειτουργήσει ως «δίχτυ ασφαλείας» για την κοινωνία, την εργασία και τα προσωπικά δεδομένα.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα του δεύτερου μέρους της μεγάλης πανελλαδικής έρευνας της διαΝΕΟσις, που πραγματοποιήθηκε από τη Metron Analysis (Μάιος 2026), με τίτλο «Τι πιστεύουν οι Έλληνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη: Ηθική και Δεοντολογία». Τα ευρήματα αποτυπώνουν με ανάγλυφο τρόπο το «ελληνικό παράδοξο»: οι πολίτες χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο την AI, αλλά ταυτόχρονα ζητούν από το κράτος να βάλει «φρένο» στην ανεξέλεγκτη δράση της.
Υψηλή εξοικείωση, χαμηλό… μπάτζετ για την AI
Οι Έλληνες φαίνεται πως έχουν εντάξει για τα καλά την Τεχνητή Νοημοσύνη στη ζωή τους. Σύμφωνα με την έρευνα, το 80,8% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι γνωρίζει καλά τι είναι η AI. Όταν όμως η συζήτηση έρχεται στο οικονομικό σκέλος, η σχέση μας με τη νέα τεχνολογία παραμένει κυρίως… δωρεάν.
Το 74% των χρηστών δηλώνει ότι χρησιμοποιεί αποκλειστικά δωρεάν εφαρμογές (όπως η βασική έκδοση του ChatGPT ή αντίστοιχα εργαλεία), το 20,6% συνδυάζει δωρεάν και επί πληρωμή υπηρεσίες, ενώ μόλις ένα ισχνό 5,2% επενδύει συστηματικά σε συνδρομητικά εργαλεία AI.
Το μεγάλο δίλημμα: Προστασία των θέσεων εργασίας έναντι της εξέλιξης
Ένα από τα πιο ηθικά και κοινωνικά φορτισμένα ευρήματα της έρευνας αφορά το μέλλον της απασχόλησης. Η αγωνία για την αυτοματοποίηση και την πιθανή απώλεια θέσεων εργασίας επικρατεί ολοκληρωτικά έναντι της τεχνολογικής αποτελεσματικότητας.
Το 75,4% των πολιτών δίνει σαφή προτεραιότητα στη διατήρηση των θέσεων εργασίας, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι δεν θα αξιοποιηθούν πλήρως οι παραγωγικές δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η κοινωνική συνοχή και η εργασιακή ασφάλεια ιεραρχούνται πολύ υψηλότερα από την καθαρή τεχνολογική πρόοδο.
Καθολική απαίτηση για ιντερνετική «σήμανση» και έλεγχο των Deepfakes
Σε μια εποχή όπου η παραπληροφόρηση καλπάζει, οι Έλληνες εμφανίζονται ιδιαίτερα υποψιασμένοι απέναντι στα ψηφιακά παράγωγα. Η ανάγκη για διαφάνεια στο περιβάλλον του διαδικτύου είναι σχεδόν καθολική:
· 86,2% των ερωτηθέντων ζητά την υποχρεωτική σήμανση σε εικόνες, βίντεο και κάθε είδους περιεχόμενο που δημιουργείται μέσω AI και μοιάζει αληθινό (deepfakes).
· 65,5% των πολιτών τάσσεται υπέρ της επιβολής αυστηρών περιορισμών στην ανάπτυξη εφαρμογών που μπορούν να παραπλανήσουν το κοινό ή να αλλοιώσουν την πραγματικότητα.
Ιδιωτικότητα vs Ασφάλεια: Ναι στη βιομετρική επιτήρηση για το σοβαρό έγκλημα
Αν και η προστασία των προσωπικών δεδομένων αποτελεί πάγιο αίτημα, η έρευνα ανέδειξε μια ενδιαφέρουσα μετατόπιση όταν η συζήτηση αγγίζει τη δημόσια ασφάλεια.
Το 80,8% των ερωτηθέντων συμφωνεί ότι πρέπει να επιτρέπεται η χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης από την αστυνομία για την αναγνώριση προσώπων, υπό την αυστηρή προϋπόθεση ότι αυτό γίνεται για τη διαλεύκανση σοβαρών εγκλημάτων. Αντίθετα, στα γενικότερα ζητήματα καθημερινής ιδιωτικότητας, οι γνώμες εμφανίζονται σαφώς πιο μοιρασμένες, αποτυπώνοντας τη διαρκή πάλη ανάμεσα στην προσωπική ελευθερία και το αίσθημα ασφάλειας.
Ποιος θα βάλει τους κανόνες; Η εμπιστοσύνη στρέφεται στο Εθνικό Κράτος
Ίσως το πιο ανατρεπτικό εύρημα της ανάλυσης της Metron Analysis αφορά τον φορέα στον οποίο οι Έλληνες αναθέτουν τον ρόλο του «ρυθμιστή». Ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πρωτοστατήσει παγκοσμίως με τη θεσμοθέτηση του AI Act, οι Έλληνες πολίτες στρέφουν το βλέμμα τους στην εγχώρια διακυβέρνηση.
Στην ερώτηση για το ποιος είναι ο καταλληλότερος να θέσει τους κανόνες δεοντολογίας:
· Το 61,5% δείχνει την εθνική κυβέρνηση.
· Μόλις το 29,9% εμπιστεύεται την Ευρωπαϊκή Ένωση για αυτόν τον ρόλο.
· Το 27,2% θεωρεί ότι οι ίδιες οι εταιρείες τεχνολογίας πρέπει να αυτορυθμίζονται.
Στις τελευταίες θέσεις της σχετικής λίστας βρίσκονται οι Ανεξάρτητες Αρχές, οι διεθνείς οργανισμοί, αλλά και η ακαδημαϊκή κοινότητα.
Το «ψηφιακό χάσμα» ανάμεσα σε χρήστες και μη χρήστες
Η ανάλυση των δεδομένων από τους Γιάννη Μπαλαμπανίδη, Στράτο Φαναρά και Πέννυ Αποστολοπούλου αναδεικνύει μια σαφή κοινωνική και ηλικιακή διαφοροποίηση. Η ελληνική κοινωνία χωρίζεται σε δύο ταχύτητες:
Από τη μία πλευρά, οι συστηματικοί χρήστες (κυρίως νεότερης ηλικίας, με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο) βλέπουν τις ευκαιρίες, τη χρησιμότητα και την εξέλιξη, επιζητώντας μεν κανόνες, αλλά χωρίς να θέλουν να «πνίξουν» την καινοτομία. Από την άλλη, οι μη χρήστες αντιμετωπίζουν την AI με έντονο σκεπτικισμό, εστιάζουν σχεδόν αποκλειστικά στους υπαρξιακούς και επαγγελματικούς κινδύνους και ζητούν μια πιο παρεμβατική, σχεδόν απαγορευτική κρατική στάση.
Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα της κοινωνίας είναι σαφές: η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι καλοδεχούμενη, αρκεί η πολιτεία να προλάβει τις παρενέργειές της πριν αυτές καταστούν μη αναστρέψιμες για τον κοινωνικό και οικονομικό ιστό της χώρας.