Ο αδόκητος θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη, στις 9 Σεπτεμβρίου, έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα ζήτημα που η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει εδώ και χρόνια: την ανεξέλεγκτη κατάσταση που επικρατεί στον χώρο των λεγόμενων εναλλακτικών θεραπειών και των επεμβατικών πρακτικών που διαφημίζονται ως ασφαλείς, χωρίς αυτό να τεκμηριώνεται επιστημονικά.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Το περιστατικό, όπως έχει γίνει γνωστό μέχρι στιγμής, φέρεται να διαδραματίστηκε σε ιδιωτικό ιατρείο με την ονομασία Stem Cell Clinic, γεγονός που προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις τόσο από την Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία όσο και από τη Συνομοσπονδία Ιδιωτών Ιατρών Ελλάδος (Σ.ΙΔ.Ι.Ε.), οι οποίες έσπευσαν να διευκρινίσουν τα επιστημονικά δεδομένα και να θέσουν εκ νέου το ζήτημα της εποπτείας στις ιατρικές πράξεις που δεν εντάσσονται στο αυστηρό πλαίσιο του δημόσιου συστήματος υγείας.
Τι είναι πραγματικά τα στελεχιαία κύτταρα και ποια η χρήση τους
Σύμφωνα με την Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία, τα λεγόμενα stem cells του μυελού των οστών —με την ορθή επιστημονική τους ονομασία στελεχιαία ή αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα, και όχι βλαστοκύτταρα, όπως συχνά αναφέρονται λανθασμένα— έχουν τη δυνατότητα να ανανεώνουν καθημερινά το αίμα του οργανισμού. Πρόκειται για κύτταρα που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά σε αυστηρά νοσοκομειακό περιβάλλον, στο πλαίσιο μεταμοσχεύσεων μυελού των οστών, τις οποίες πραγματοποιούν εξειδικευμένοι αιματολόγοι σε ασθενείς που πάσχουν από λευχαιμίες και άλλα σοβαρά αιματολογικά νοσήματα. Όπως τονίζει η Εταιρεία, τα κύτταρα αυτά αναγεννούν αποκλειστικά το αίμα και κανέναν άλλο ιστό του ανθρώπινου σώματος. Οποιαδήποτε άλλη χρήση τους, πέραν αυτού του αυστηρά καθορισμένου πλαισίου, δεν στηρίζεται σε καμία επιστημονική τεκμηρίωση και είναι, όπως επισημαίνεται, δυνητικά επικίνδυνη για την υγεία όσων την επιλέγουν.
Η πλασμαφαίρεση και οι κίνδυνοι μιας «θεραπείας ευεξίας»
Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσιεύματα και δηλώσεις ιατρών, ο Γιώργος Μαζωνάκης φέρεται να είχε επισκεφθεί το συγκεκριμένο ιατρείο για μια συνεδρία πλασμαφαίρεσης. Πρόκειται για μια θεραπευτική παρέμβαση που, όπως και η προηγούμενη, πραγματοποιείται με ειδικό εξοπλισμό αποκλειστικά σε νοσοκομειακό περιβάλλον και από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό, με κύριους χρήστες της αιματολόγους και νευρολόγους. Ο σκοπός της είναι η απομάκρυνση παθολογικών αντισωμάτων από το αίμα, με στόχο την αντιμετώπιση αυτοάνοσων νοσημάτων. Η πλασμαφαίρεση δεν είναι μια αβλαβής διαδικασία· συνοδεύεται από παρενέργειες, κυρίως στο καρδιαγγειακό σύστημα, με συχνότερες την υπόταση και τις διαταραχές του καρδιακού ρυθμού. Δυστυχώς, όπως σημειώνει η Αιματολογική Εταιρεία, μέσα στη γενικευμένη ιατρική παραφιλολογία που έχει διογκωθεί τα τελευταία χρόνια, η πλασμαφαίρεση προωθείται συχνά ως μέσο «αποτοξίνωσης», «ευεξίας» ή ακόμη και «μακροζωίας» — ισχυρισμοί για τους οποίους δεν υπάρχει καμία κλινική μελέτη που να τους τεκμηριώνει.
Μια προειδοποίηση που είχε διατυπωθεί ήδη από το 2019
Το ζήτημα δεν είναι καινούργιο. Η Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία είχε ήδη σημάνει τον κώδωνα του κινδύνου το 2019, μέσω επίσημης επιστολής προς τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ), τον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ) και το Υπουργείο Υγείας. Στην επιστολή εκείνη επισημαινόταν ο κίνδυνος από την προσφορά και τη διαφήμιση μη αποδεδειγμένων ή ανεπαρκώς τεκμηριωμένων κυτταρικών θεραπειών στη χώρα μας, ενώ ζητούνταν η άμεση διερεύνηση των δομών που προσφέρουν μη εγκεκριμένες κυτταρικές θεραπείες, η ενίσχυση της εποπτείας τους και η επίσημη ενημέρωση των πολιτών για τους ενδεχόμενους κινδύνους. Επτά χρόνια μετά, το αίτημα αυτό παραμένει, δυστυχώς, εξίσου επίκαιρο.
Τι ζητά η Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία από την πολιτεία
Η Εταιρεία επαναλαμβάνει πως η πολιτεία, μέσω του ΕΟΦ, οφείλει να παρέχει σαφή στοιχεία σχετικά με την επιστημονική βαρύτητα και την τεκμηρίωση των «αναγεννητικών» θεραπειών που προσφέρονται στην αγορά. Παράλληλα, οι Ιατρικοί Σύλλογοι, οι οποίοι εκδίδουν τις άδειες λειτουργίας των ιατρείων, θα πρέπει να ελέγχουν με μεγαλύτερη αυστηρότητα την επιστημονική συνάφεια και επάρκεια όσων αιτούνται τέτοιες άδειες, καθώς και να παρακολουθούν, έστω δειγματοληπτικά, τις δραστηριότητες των μελών τους. Οι επιστημονικές ενώσεις, από την πλευρά τους, οφείλουν να δημοσιεύουν στους επίσημους ιστότοπούς τους την επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση τους απέναντι σε κάθε «θαυματουργή» θεραπεία που διαφημίζεται. Τέλος, η Εταιρεία απευθύνεται και στον ίδιο τον πολίτη, καλώντας τον να είναι ιδιαίτερα σκεπτικός και να αναζητά πάντα θεσμικές πηγές ενημέρωσης και όχι διαφημιστικές καταχωρήσεις, καθώς μόνο εκεί μπορεί να αντλήσει έγκυρη και κατοχυρωμένη επιστημονική πληροφόρηση.
Η θέση της Σ.ΙΔ.Ι.Ε.: Ζήτημα εκπαίδευσης και οριοθέτησης ειδικοτήτων
Με αφορμή το ίδιο τραγικό περιστατικό, η Συνομοσπονδία Ιδιωτών Ιατρών Ελλάδος (Σ.ΙΔ.Ι.Ε.) εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία εφιστά την προσοχή των πολιτών στο πόσο κρίσιμη είναι η επιλογή του επαγγελματία στον οποίο εμπιστεύονται την υγεία και τη σωματική τους ακεραιότητα, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για αισθητικές και επεμβατικές ιατρικές πράξεις. Όπως αναφέρει η Συνομοσπονδία, η ραγδαία άνθηση της αισθητικής ιατρικής τα τελευταία χρόνια συνοδεύεται, δυστυχώς, από ανησυχητικά φαινόμενα: σύγχρονες επεμβατικές μέθοδοι εφαρμόζονται από επαγγελματίες χωρίς την απαιτούμενη εκπαίδευση και εμπειρία, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι πράξεις αυτές πραγματοποιούνται ακόμη και από μη ιατρούς. Παράλληλα, η Σ.ΙΔ.Ι.Ε. καλεί τους πολίτες να αντιμετωπίζουν με ιδιαίτερη επιφυλακτικότητα κάθε πρακτική που διαφημίζεται με υποσχέσεις υπερβολικά φιλόδοξων ή «εγγυημένων» αποτελεσμάτων, καθώς τέτοιου είδους διαφημίσεις συνήθως υποβαθμίζουν, εσκεμμένα ή μη, τους πραγματικούς κινδύνους και τις πιθανές επιπλοκές που ενέχει η κάθε επέμβαση.
«Η κατοχή του τίτλου του ιατρού δεν αρκεί»
Ένα από τα κεντρικά σημεία της ανακοίνωσης της Σ.ΙΔ.Ι.Ε. αφορά την ανάγκη σαφούς οριοθέτησης των αρμοδιοτήτων ανάμεσα στις ιατρικές ειδικότητες. Όπως τονίζεται χαρακτηριστικά, δεν μπορούν όλες οι ιατρικές πράξεις να διενεργούνται από όλες τις ειδικότητες, και πολύ περισσότερο όταν απουσιάζει η κατάλληλη εξειδικευμένη εκπαίδευση. Η ίδια η ιδιότητα του ιατρού, από μόνη της, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την απαιτούμενη κατάρτιση και την πρακτική εμπειρία που είναι απαραίτητες για την ασφαλή εκτέλεση μιας συγκεκριμένης πράξης. Για τον λόγο αυτό, η Συνομοσπονδία έχει ζητήσει επανειλημμένα από τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο να ξεκινήσει άμεσα διαβούλευση με στόχο τη σαφή οριοθέτηση και επικαιροποίηση των γνωστικών πεδίων κάθε ιατρικής ειδικότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στα σημεία όπου παρατηρείται αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων.
Ένα θεσμικό πλαίσιο που χρειάζεται επικαιροποίηση
Η Σ.ΙΔ.Ι.Ε. αναγνωρίζει πως υπάρχει ήδη ένα υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο για τις ιατρικές ειδικότητες, με βασικό σημείο αναφοράς την Υπουργική Απόφαση Γ5α/Γ.Π.οικ.64843 της 29ης Αυγούστου 2018 (ΦΕΚ Β΄ 4138/20.09.2018). Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η συνεχής εισαγωγή νέων τεχνικών, θεραπειών και επεμβατικών μεθόδων στην κλινική πράξη καθιστά πλέον περισσότερο αναγκαία από ποτέ την επικαιροποίηση αυτού του πλαισίου και τη σαφέστερη οριοθέτηση των γνωστικών αντικειμένων κάθε ειδικότητας, ώστε να αποφεύγονται φαινόμενα όπως αυτό που έφερε ξανά στο προσκήνιο ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη.
Η αισθητική ιατρική είναι ιατρική
Η ανακοίνωση της Σ.ΙΔ.Ι.Ε. κλείνει με μια φράση που λειτουργεί σχεδόν ως σύνοψη όλου του προβληματισμού: η αισθητική ιατρική είναι ιατρική. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για μια απλή υπηρεσία ομορφιάς ή ευεξίας, αλλά για μια πράξη που προϋποθέτει στέρεη επιστημονική γνώση, κατάλληλη και εξειδικευμένη εκπαίδευση, ουσιαστική εμπειρία, πλήρη ενημέρωση του ασθενούς για τους πιθανούς κινδύνους, καθώς και ικανότητα άμεσης και αποτελεσματικής αντιμετώπισης τυχόν επιπλοκών.
Το συμπέρασμα και οι δύο φωνές που συγκλίνουν
Οι δύο ανακοινώσεις, παρότι προέρχονται από διαφορετικούς επιστημονικούς και επαγγελματικούς φορείς, καταλήγουν ουσιαστικά στο ίδιο συμπέρασμα: η ασφάλεια των πολιτών απέναντι σε ιατρικές πράξεις που βρίσκονται στα όρια ή έξω από το καθιερωμένο επιστημονικό πλαίσιο δεν μπορεί να εξαρτάται μόνο από την καλή πίστη όσων τις προσφέρουν, αλλά απαιτεί ενισχυμένη θεσμική εποπτεία, σαφή οριοθέτηση αρμοδιοτήτων και ειλικρινή ενημέρωση του κοινού. Το τραγικό περιστατικό του Γιώργου Μαζωνάκη λειτουργεί, δυστυχώς για ακόμη μία φορά, ως υπενθύμιση πως πίσω από κάθε «θαυματουργή» θεραπεία που διαφημίζεται ως ασφαλής και αποτελεσματική, ο πολίτης οφείλει να αναζητά πάντα την επιστημονική τεκμηρίωση και να εμπιστεύεται αποκλειστικά επαγγελματίες με την κατάλληλη ειδίκευση.