Ο χειμώνας μπορεί να μην μοιάζει με εποχή για νέα ξεκινήματα, ωστόσο η επιστήμη υποστηρίζει ότι προσφέρει ένα πλεονέκτημα για την απόκτηση απογόνων.
O ψυχρότερος καιρός και οι εποχιακές αλλαγές φαίνεται ότι αυξάνουν τις πιθανότητες σύλληψης με τρόπους που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν σκεφτεί ποτέ.
Καθώς οι θερμοκρασίες πέφτουν, η βιολογία, η συμπεριφορά, ακόμη και η διάθεση μεταβάλλονται, καθιστώντας τη δημιουργία οικογένειας πιο πιθανή. Η φύση θέτει τις βάσεις και η αλλαγή των συνηθειών υποστηρίζει τα ζευγάρια που θέλουν να προχωρήσουν στο επόμενο βήμα της ζωής τους.
«Η γονιμότητα μπορεί να φαίνεται απρόβλεπτη, καθώς εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η ηλικία, ο τρόπος ζωής, η ψυχολογία αλλά και το περιβάλλον. Όταν όμως η βιολογία και η συμπεριφορά ενώνουν τις δυνάμεις τους όσο οι θερμοκρασίες πέφτουν, το σώμα εισέρχεται σε έναν πιο ισορροπημένο ρυθμό που καθιστά τη σύλληψη, φυσική ή υποβοηθούμενη, ευκολότερη», επισημαίνει ο Επιστημονικός Υπεύθυνος της Menclinic Χειρουργός Ανδρολόγος Ουρολόγος δρ Αναστάσιος Λιβάνιος.
Δεδομένου ότι η υπογονιμότητα αποδίδεται στους άνδρες τόσο συχνά όσο και στις γυναίκες μεταξύ των ζευγαριών που αναζητούν θεραπεία, ερευνητές έχουν προσπαθήσει να βρουν τις αιτίες της ευθύνης του ανδρικού παράγοντα. Πολλές μελέτες τα τελευταία χρόνια έχουν εξετάσει το θέμα και μεταξύ των συμπερασμάτων τους είναι ότι οι αλλαγές της θερμοκρασίας που σημειώνονται κατά τη διάρκεια του χρόνου παίζουν ρόλο. Έχουν συνδέσει τις εποχιακές αυξομειώσεις του αριθμού των συλλήψεων και των τοκετών που παρατηρούνται με τις εποχιακές διακυμάνσεις της ποιότητας του σπέρματος και της συγκέντρωσης των σπερματοζωαρίων.
Επιστήμονες έχουν ανακαλύψει ότι οι χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα προάγουν την ποιότητά του, σε αντίθεση με τους θερμούς μήνες του χρόνου, που η ζέστη έχει αρνητική επίδραση στη σπερματογένεση, τη μορφολογία και την κινητικότητα, πιθανώς λόγω της αδυναμίας των όρχεων να θερμορρυθμιστούν σωστά. Από τις 4 εποχές, οι μέγιστες τιμές του αριθμού των σπερματοζωαρίων σημειώνονται τον χειμώνα και την άνοιξη ενώ οι χαμηλότερες τιμές παρατηρούνται το καλοκαίρι. Τα συμπεράσματα αυτά βρέθηκε ότι ισχύουν τόσο για τους άνδρες που έχουν συγκέντρωση, κινητικότητα και μορφολογία σπερματοζωαρίων εντός των ιδανικών ορίων για τεκνοποίηση όσο και για τα ολιγοζωοσπερμικά άτομα.
Μια μετα-ανάλυση 21 μελετών που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Ουρολογικού Τμήματος του Πανεπιστημίου της Γιούτα και δημοσιεύθηκε στο Andrology, το 2025, αποκάλυψε ότι υπάρχουν σαφή εποχιακά πρότυπα στην ποιότητα του σπέρματος.
Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα ευρήματά τους που προήλθαν από ζευγάρια που παραπέμφθηκαν σε κλινικές γονιμότητας, ο χειμώνας σχετίζεται με υψηλότερο συνολικό αριθμό σπερματοζωαρίων, σε σύγκριση με την άνοιξη (μέση διαφορά +1,10 εκατομμύρια) και το φθινόπωρο (μέση διαφορά +17,41 εκατομμύρια), καθώς και με βελτιωμένη προοδευτική κινητικότητα (μέση διαφορά +1,03%).
Σε σύγκριση με το καλοκαίρι, η άνοιξη συνδέθηκε με μεγαλύτερη συγκέντρωση σπέρματος (μέση διαφορά +3,44 εκατομμύρια/mL) και συνολικό αριθμό σπερματοζωαρίων (μέση διαφορά +8,58 εκατομμύρια).
Συγκριτικά με το φθινόπωρο, η άνοιξη παρουσίασε επίσης υψηλότερο συνολικό αριθμό σπερματοζωαρίων (μέση διαφορά +8,58 εκατομμύρια), συνολικό αριθμό κινητών σπερματοζωαρίων (μέση διαφορά +3,20 εκατομμύρια) και προοδευτική κινητικότητα (μέση διαφορά +1,89%).
Τέλος, ο συνολικός αριθμός κινούμενων σπερματοζωαρίων ήταν μεγαλύτερος το καλοκαίρι από ό,τι το φθινόπωρο (μέση διαφορά +1,77 εκατομμύρια).
Αυτή η μελέτη επιβεβαίωσε δηλαδή ότι ο χειμώνας και η άνοιξη είναι οι πιο ευνοϊκές εποχές για να ξεκινήσουν τα ζευγάρια τις προσπάθειες να αποκτήσουν παιδιά.
«Όταν λαμβάνεται επομένως υπόψη η διακύμανση της ποιότητας του σπέρματος, ακόμη και σε υπογόνιμους άνδρες, τα ζευγάρια έχουν την ευκαιρία για βελτιστοποίηση του χρονικού προγραμματισμού της σεξουαλικής επαφής ή των θεραπειών γονιμότητας, ώστε να έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα σύλληψης», τονίζει ο ειδικός.
Βέβαια τα δεδομένα έχουν δείξει ότι οι άνδρες με υποφυσιολογικές παραμέτρους ανάλυσης σπέρματος είναι λιγότερο πιθανό και μπορεί να χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να επιτύχουν σύλληψη.
«Ο χειμώνας μπορεί να είναι το σημείο εκκίνησης για τις οικογένειες που προετοιμάζονται να υποδεχτούν μια νέα ζωή και είναι μια παράμετρος που δεν πρέπει να αγνοείται. Ωστόσο, για τους άνδρες που έχουν υποβληθεί σε έλεγχο γονιμότητας και έχει βρεθεί ότι έχουν χαμηλό αριθμό σπερματοζωαρίων, τα σπερματοζωάριά τους είναι μειωμένης κινητικότητας ή πάσχουν από διαταραχές της μορφολογίας των σπερματοζωαρίων αρχικά συστήνεται η αλλαγή ορισμένων συνήθειων που είναι πιθανόν να ευθύνονται για την υπογονιμότητά τους, όπως το κάπνισμα, το αλκοόλ, η παχυσαρκία, η λήψη στεροειδών, κ.ά..
Για τους άνδρες με ήπια υπογονιμότητα λόγω χαμηλού αριθμού σπερματοζωαρίων συστήνεται η αραίωση των σεξουαλικών επαφών, προκειμένου να αυξηθεί η ποσότητά τους. Προτείνεται επίσης η σωστή διατροφή, η σταδιακή απώλεια βάρους για τους υπέρβαρους, καθώς ακόμα και μια μείωση 5-10% μπορεί να έχει μετρήσιμο θετικό αντίκτυπο στην ανδρική γονιμότητα, η αποφυγή του καπνίσματος, του ατμίσματος, του αλκοόλ, της υπερβολικής θερμότητας, όπως ζεστά μπάνια, θερμαινόμενα καθίσματα, φορητός υπολογιστής στην αγκαλιά, ο έλεγχος του στρες, η αποφυγή ορισμένων περιβαλλοντικών τοξικών που έχει αποδειχθεί ότι προκαλούν υπογονιμότητα, όπως φυτοφάρμακα και πλαστικά που περιέχουν δισφαινόλη Α και η ένταξη της άσκησης και του επαρκούς και ποιοτικού ύπνου στο καθημερινό τους πρόγραμμα.
Επειδή σε υπογονιμότητα μπορούν να οδηγήσουν και ορισμένα φάρμακα, καλό είναι να εξετάζεται εάν κάποια μπορούν να διακοπούν ή να αντικατασταθούν με ασφαλέστερα.
Μερικές φορές όμως ακόμη και με έναν υγιεινό τρόπο ζωής η φυσική σύλληψη δεν είναι εφικτή. Όταν συμβαίνει αυτό, νέες δυνατότητες μπορούν να προσφέρουν οι θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής όπως η μέθοδος ICSI, η οποία έφερε επανάσταση και έκανε ευτυχισμένους πατέρες εκατομμύρια άνδρες με κακής ποιότητας σπέρμα», καταλήγει ο δρ Λιβάνιος.