Η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης, οι γονιδιακές θεραπείες και η δυνατότητα έγκαιρης ανίχνευσης του καρκίνου είναι μερικές από τις εξελίξεις που αναμένεται να διαμορφώσουν την επιστήμη το 2026.
Τεχνητή νοημοσύνη για την επιστήμη
Η έρευνα που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη έκανε άλματα φέτος — και ήρθε για να μείνει. Οι μηχανές ΑΙ, που συνδυάζουν πολλά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) για να εκτελούν πολύπλοκες διαδικασίες, είναι πιθανό να χρησιμοποιούνται ευρύτερα, ορισμένες με ελάχιστη ανθρώπινη επίβλεψη. Η επόμενη χρονιά ίσως φέρει ακόμη και τις πρώτες ουσιαστικές επιστημονικές ανακαλύψεις που θα έχουν γίνει από την ΑΙ. Ωστόσο, η πιο εκτεταμένη χρήση θα μπορούσε επίσης να αποκαλύψει σοβαρές αστοχίες ορισμένων συστημάτων. Ερευνητές έχουν ήδη αναφέρει σφάλματα στα οποία είναι επιρρεπείς οι μηχανές ΑΙ, όπως η διαγραφή δεδομένων.
Η νέα χρονιά θα φέρει επίσης τεχνικές που ξεπερνούν τα LLMs, τα οποία είναι ακριβά στην εκπαίδευση. Οι νεότερες προσεγγίσεις εστιάζουν στον σχεδιασμό μικρής κλίμακας μοντέλων ΑΙ που αντλούν πληροφορίες από περιορισμένα σύνολα δεδομένων και μπορούν να εξειδικεύονται στην επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων λογικής. Αυτά τα συστήματα δεν παράγουν κείμενο, αλλά επεξεργάζονται μαθηματικές αναπαραστάσεις πληροφοριών. Φέτος, ένα τέτοιο μοντέλο ΑΙ ξεπέρασε τεράστια LLMs σε ένα τεστ λογικής.
Δυναμική στη γονιδιακή θεραπεία
Η επόμενη χρονιά ενδέχεται να φέρει την έναρξη δύο κλινικών δοκιμών για την ανάπτυξη εξατομικευμένων γονιδιακών θεραπειών για παιδιά με σπάνιες γενετικές διαταραχές. Οι προσπάθειες βασίζονται στη θεραπεία του KJ Muldoon, ενός βρέφους με σπάνια μεταβολική νόσο που έλαβε μια θεραπεία προσαρμοσμένη για να διορθώσει τη συγκεκριμένη μετάλλαξη που προκαλούσε την ασθένειά του.
Η ομάδα που θεράπευσε τον Muldoon σκοπεύει να ζητήσει έγκριση από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) για να ξεκινήσει κλινική δοκιμή στη Φιλαδέλφεια της Πενσιλβάνια, που θα εξετάσει θεραπείες γονιδιακής επεξεργασίας σε περισσότερα παιδιά με σπάνιες μεταβολικές διαταραχές.
Μαζική δοκιμή
Μια κλινική δοκιμή στο Ηνωμένο Βασίλειο, που αφορά σε ένα και μόνο τεστ αίματος για την ανίχνευση περίπου 50 τύπων καρκίνου πριν εμφανιστούν συμπτώματα, αναμένεται να επιφέρει αποτελέσματα την χρονιά που έρχεται. Το τεστ ανιχνεύει «θραύσματα DNA» που απελευθερώνουν τα καρκινικά κύτταρα στο αίμα και μπορεί να εντοπίζει τον ιστό ή το όργανο από το οποίο προέρχεται το σήμα. Η δοκιμή περιλάμβανε περισσότερους από 140.000 συμμετέχοντες και, αν τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, οι υγειονομικές αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου σχεδιάζουν να εφαρμόσουν το εργαλείο στα νοσοκομεία.
Τον Απρίλιο, θα τεθεί σε ισχύ η μεγαλύτερη αναθεώρηση του κανονιστικού πλαισίου για τις κλινικές δοκιμές στο Ηνωμένο Βασίλειο εδώ και δύο δεκαετίες. Με τους νέους κανόνες, οι ερευνητές θα μπορούν να ζητούν δεοντολογική και ρυθμιστική έγκριση με μία μόνο αίτηση. Ωστόσο, ο νόμος απαιτεί επίσης όλες οι δοκιμές που αφορούν φάρμακα να καταχωρίζονται δημόσια πριν από την ένταξη του πρώτου συμμετέχοντα και να δημοσιεύεται σύνοψη των αποτελεσμάτων εντός 12 μηνών από το τέλος της δοκιμής.
Παράλληλα, αλλαγές που πρότεινε φέτος ο FDA —οι οποίες θα απαιτούν μία, αντί για δύο, κλινικές δοκιμές για την έγκριση νέων φαρμάκων— θα συνεχίσουν να εξελίσσονται το 2026.
Αυξημένη κίνηση προς τη Σελήνη
Η επόμενη χρονιά προμηνύεται εξίσου πολυάσχολη για τις σεληνιακές αποστολές. Η αποστολή Artemis II της NASA θα στείλει τέσσερις αστροναύτες να πετάξουν γύρω από τη Σελήνη με το διαστημόπλοιο Orion. Η δεκαήμερη πτήση θα είναι η πρώτη επανδρωμένη αποστολή προς τη Σελήνη από τη δεκαετία του 1970 και θα συμβάλει στην προετοιμασία για τις επόμενες αποστολές που θα στοχεύουν σε προσεδάφιση.
Τα φεγγάρια του Άρη και ακόμη πιο πέρα
Οι ερευνητές στρέφουν επίσης το βλέμμα τους προς τον Άρη, με την Ιαπωνία να σχεδιάζει την εκτόξευση της αποστολής Martian Moons eXploration (MMX) για να επισκεφθεί τα δύο φεγγάρια του κόκκινου πλανήτη, τον Φόβο και τον Δείμο. Το διαστημόπλοιο θα συλλέξει δείγματα από την επιφάνεια του Φόβου και θα τα επιστρέψει στη Γη το 2031 — κάτι που δεν έχει ξαναγίνει.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) σκοπεύει να εκτοξεύσει προς το τέλος της επόμενης χρονιάς τον δορυφόρο PLATO, που θα αναζητά εξωπλανήτες. Εξοπλισμένος με 26 κάμερες, ο PLATO θα παρακολουθεί περισσότερα από 200.000 φωτεινά άστρα και θα εντοπίζει «δίδυμους της Γης» — πλανήτες με θερμοκρασίες που επιτρέπουν την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή.
nature.com