Είναι τελικά αλήθεια ότι αρρωσταίνουμε πιο εύκολα όταν είμαστε αγχωμένοι; Η επιστήμη επιβεβαιώνει πως η σχέση μεταξύ της ψυχολογικής μας κατάστασης και της σωματικής μας άμυνας είναι άρρηκτη, ωστόσο η «ποιότητα» και η διάρκεια του στρες παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Η «χημεία» του στρες: Αδρεναλίνη και Κορτιζόλη
Όταν βιώνουμε έντονο άγχος, ο οργανισμός μας απελευθερώνει ορμόνες, όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη. «Το στρες έχει μια αποδεδειγμένη και βαθιά επίδραση στην υγεία του ανοσοποιητικού συστήματος», εξηγεί ο Daniel M. Davis, επικεφαλής των Βιοεπιστημών στο Imperial College του Λονδίνου.
Ωστόσο, ο όρος «στρες» είναι ευρύς. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο παροδικό άγχος, που νιώθει κανείς βλέποντας μια ταινία τρόμου, και στο χρόνιο, εξαντλητικό στρες, που προκαλεί, για παράδειγμα, ένα διαζύγιο ή μια παρατεταμένη περίοδος εργασιακής ανασφάλειας.
Παροδικό vs. Χρόνιο Στρες: Πότε κινδυνεύουμε;
Το βραχυπρόθεσμο άγχος μπορεί να επηρεάσει προσωρινά το ανοσοποιητικό, αλλάζοντας για λίγο τον αριθμό των κυττάρων άμυνας στο αίμα. Σύμφωνα με τον καθηγητή Davis, οι τιμές αυτές επανέρχονται στο φυσιολογικό μέσα σε περίπου μία ώρα, επομένως οι επιπτώσεις στην υγεία είναι αμελητέες.
Η χρόνια έκθεση στο στρες, όμως, είναι μια τελείως διαφορετική ιστορία. Όταν το σώμα αντιλαμβάνεται μια συνεχή απειλή, τα επινεφρίδια εκκρίνουν αδιάκοπα ορμόνες που προετοιμάζουν τον οργανισμό για την αντίδραση «μάχης ή φυγής» (fight or flight). Αυτό αυξάνει την αρτηριακή πίεση και τους καρδιακούς παλμούς, ενώ ταυτόχρονα καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα.
Η εξήγηση των ειδικών: Η παρουσία κορτιζόλης στα κύτταρα του ανοσοποιητικού τα καθιστά λιγότερο ικανά να καταστρέψουν τα παθογόνα ή τα νοσούντα κύτταρα.
Η επίδραση σε μοριακό επίπεδο
Στο βιβλίο του “Self Defence: A Myth-Busting Guide to Immune Health”, ο καθηγητής Davis περιγράφει πώς το στρες δρα στο μικροσκόπιο: «Αν απομονώσουμε κύτταρα του ανοσοποιητικού και τα φέρουμε σε επαφή με καρκινικά κύτταρα, το ανοσοποιητικό κανονικά θα τους επιτεθεί. Αν όμως, προσθέσουμε κορτιζόλη, η αποτελεσματικότητά τους μειώνεται δραματικά». Όταν αυτή η έκθεση στις ορμόνες του στρες διαρκεί εβδομάδες ή μήνες, η άμυνα του οργανισμού φθείρεται σημαντικά.
Μπορούμε να «θωρακίσουμε» την άμυνά μας;
Τεχνικές όπως η ενσυνειδητότητα (mindfulness), το Τάι Τσι και άλλες στρατηγικές διαχείρισης του άγχους έχουν δείξει ότι μειώνουν τα επίπεδα κορτιζόλης, γεγονός που θεωρητικά ωφελεί το ανοσοποιητικό.
Παρ’ όλα αυτά, ο καθηγητής Davis επισημαίνει ότι η απόλυτη επιστημονική απόδειξη παραμένει δύσκολη. Είναι ηθικά αδύνατο να εκθέσουμε σκόπιμα ανθρώπους σε ασθένειες για να μετρήσουμε την αντίδρασή τους, ενώ η μέτρηση της «ανοσολογικής υγείας» στην καθημερινή ζωή είναι μια περίπλοκη διαδικασία. Επιπλέον, το στρες είναι αναπόφευκτο: «Κάθε αλλαγή στη ζωή μας φέρει μαζί της κάποιας μορφής πίεση, ακόμα και αν πρόκειται για μια θετική εξέλιξη».
Έτσι, αν νιώθουμε ότι το παρατεταμένο άγχος επηρεάζει την καθημερινότητα και την υγεία μας, η συμβουλή ενός ειδικού ή του προσωπικού μας γιατρού είναι το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για την προστασία του οργανισμού μας.