Με δεδομένο ότι ο ασθενής έχει πάψει στις μέρες μας να είναι ο παθητικός αποδέκτης φροντίδας ο Γενικός Γραμματέας του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου κ. Μανώλης Κατσαράκης στο πλαίσιο της 17ης Health Expo Athens που πραγματοποιήθηκε το Σαββατοκύριακο 24 και 25 Ιανουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και συμμετέχοντας στο τραπέζι με θέμα «Ο ασθενής πρωταγωνιστεί στη φροντίδα της υγείας του» προσπάθησε να δώσει μία εικόνα για το νέο ρόλο που καλείται να παίξει σήμερα ο φαρμακοποιός.
Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Όπως είπε ο κ. Κατσαράκης η σύγχρονη υγειονομική πραγματικότητα αλλάζει με ταχύ ρυθμό, με αλματώδη εξέλιξη στον τομέα της ψηφιακής υγείας. Ο αυξανόμενος αριθμός των χρόνιων παθήσεων δεν αποτελεί μόνο πρόκληση για την επιστημονική κοινότητα αλλά και σημαντική επιβάρυνση για τα συστήματα υγείας και τους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ασθενής δεν είναι πλέον παθητικός αποδέκτης φροντίδας αλλά συμμετέχει ενεργά, αναζητά και διαχειρίζεται πληροφορίες, παίρνει αποφάσεις. Το θέμα λοιπόν είναι, σύμφωνα με τον κ. Κατσαράκη, ότι δυστυχώς, πολλές φορές αυτές οι πληροφορίες προέρχονται από το διαδίκτυο και είναι ελλιπείς ή παραπλανητικές. Εδώ ακριβώς, τόνισε, αναδεικνύεται ο κρίσιμος ρόλος των επαγγελματιών υγείας και ιδιαίτερα του φαρμακοποιού της κοινότητας.
Η μοναδική σχέση φαρμακοποιού – ασθενούς
Ο Γενικός Γραμματέας του ΠΦΣ στάθηκε στη μοναδική σχέση φαρμακοποιού και ασθενή απαριθμώντας βασικά στοιχεία για τον οποίο ο φαρμακοποιός έχει το προνόμιο να είναι μέρος αυτής της τόσο δυνατής σχέσης.
«Ως επαγγελματίες στο χώρο της υγείας γνωρίζουμε καλά ότι η σχέση του φαρμακοποιού με τον ασθενή είναι διαχρονική, άμεση και βασισμένη στην εμπιστοσύνη.
Ο φαρμακοποιός είναι:
- το πρώτο σημείο επαφής με το σύστημα υγείας
- ο επαγγελματίας που βρίσκεται δίπλα στον πολίτη καθημερινά
- αυτός που ακούει, καθησυχάζει, συμβουλεύει, εξηγεί και καθοδηγεί
- σε κάθε γειτονιά, σε κάθε απομακρυσμένο χωριό και νησί της χώρας.
Επικοινωνία, ενσυναίσθηση, ενεργή ακρόαση
Η αποτελεσματική φροντίδα δεν είναι μόνο θέμα γνώσης.
Είναι θέμα επικοινωνίας και ενσυναίσθησης, τόνισε ο κ. Κατσαράκης.
Τι σημαίνει πρακτικά αυτό;
«Στον πάγκο του φαρμακείου καθημερινά:
- ακούμε ενεργά τις ανησυχίες του ασθενούς
- απαντάμε με σαφήνεια και υπευθυνότητα
- προσαρμόζουμε την πληροφορία στις ανάγκες και τις δυνατότητές του
- εκπαιδεύουμε τον ασθενή στη φροντίδα της υγείας του
Έτσι χτίζεται η εμπιστοσύνη και ενισχύεται η συμμόρφωση στη θεραπεία. Ο χρόνιος πάσχων ασθενής μπορεί να ελέγχει καλύτερα την κατάσταση της υγείας του».
Το φαρμακείο ως πυλώνας πρόληψης και δημόσιας υγείας
Όπως από τη μία μεριά ο ασθενής έχει πάψει να είναι ο παθητικός αποδέκτης φροντίδας έτσι τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα από την πανδημία και μετά, το φαρμακείο, απέδειξε στην πράξη ότι μπορεί να λειτουργήσει ως πυλώνας πρόληψης και δημόσιας υγείας με σειρά υπηρεσιών προς τους πολίτες.
Ο κ. Κατσαράκης ενδεικτικά αναφέρθηκε στη συμμετοχή του φαρμακοποιού:
- στη διενέργεια self και rapid tests
- στις εγγραφές πολιτών στον Προσωπικό Ιατρό
- στη συμμετοχή στα προγράμματα πρόληψης του Υπουργείου Υγείας
- για τον καρκίνο του παχέος εντέρου
- για την παχυσαρκία
- στις μετρήσεις ζωτικών δεικτών και προσυμπτωματικοί έλεγχοι
- στον εμβολιασμό ενηλίκων για όλα τα εμβόλια του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών
- στον αντιγριπικό εμβολιασμό στο φαρμακείο χωρίς ιατρική συνταγή
τονίζοντας ότι όλα αυτά πραγματοποιούνται κοντά στο σπίτι του πολίτη, χωρίς αναμονές, με αξιοπιστία και ασφάλεια.
Υψηλή αποδοχή – υψηλή ευθύνη
Αυτή η αξιοπιστία και ασφάλεια είναι βασικά στοιχεία της σχέσης εμπιστοσύνης που ο φαρμακοποιός έχει οικοδομήσει με τους ασθενείς. «Δεν είναι τυχαίο ότι ο φαρμακοποιός συγκαταλέγεται σταθερά
στους επαγγελματίες υγείας με τη μεγαλύτερη αποδοχή και εμπιστοσύνη (90%) από τους πολίτες.
Αυτή η εμπιστοσύνη ασφαλώς μας τιμά αλλά και ταυτόχρονα μας δεσμεύει να συνεχίσουμε να στεκόμαστε δίπλα στον ασθενή,
με επιστημονική επάρκεια και υπευθυνότητα».
Η εικόνα λοιπό που έχει διαμορφωθεί είναι ότι σήμερα, περισσότερο από ποτέ ο ασθενής πρωταγωνιστεί στη φροντίδα της υγείας του και ο φαρμακοποιός είναι ο σταθερός του σύμμαχος:
- στην πρόληψη
- στη σωστή θεραπεία
- στη διαχείριση της χρόνιας νόσου
- στη μετάβαση σε ένα σύστημα υγείας πιο ανθρώπινο, προσβάσιμο, αποτελεσματικό
Αυτός είναι ο ρόλος του σύγχρονου φαρμακείου και αυτή είναι η αποστολή του φαρμακοποιού της κοινότητας, κατέληξε στην ομιλία του ο κ. Κατσαράκης.
Μ. Τσεκούρα: 3 στους 5 ασθενείς δεν καταλαβαίνουν τι τους λέει ο γιατρός
Από την πλευρά της η κ. Μέμη Τσεκούρα, Πρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδος και Πρόεδρος του Συλλόγου Σκελετικής Υγείας «Πεταλούδα» αναφέρθηκε στις βασικές προτεραιότητες που έχουν σήμερα οι ασθενείς, την ανάγκη χαρτογράφησης των ανικανοποίητων αναγκών του πληθυσμού στην ιατρική περίθαλψη, την ανάγκη έμφασης στην πρόληψη και διαχείριση των χρόνιων νοσημάτων και την υποστήριξη των συλλόγων ασθενών ώστε να είναι βιώσιμοι.
Πολύ σημαντική επίσης είναι η αύξηση της λεγόμενης «εγγραμματοσύνης υγείας» από πλευράς των ασθενών ώστε να μπορούν να κατανοούν αυτά που αφορούν την υγεία τους.
Όπως είπε η κ. Τσεκούρα από μελέτη που έκανε η ΕΝΕ με το Ευρωπαϊκό Γραφείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας σε 2311 συμμετέχοντες από ολόκληρη την ελληνική Επικράτεια –με το 63% να ζουν σε μη αστικές περιοχές- προέκυψε μεταξύ των άλλων ότι η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας παραμένει πρόκληση όπως επίσης η ανάγκη συμμετοχής των ασθενών στη φροντίδα αλλά και η κατανόηση ως απαραίτητη προϋπόθεση συμμετοχής της γλώσσας των επαγγελματιών υγείας.
Πιο συγκεκριμένα στη μελέτη απάντησαν οι 3 στους 5 ότι δεν συμμετέχουν στη λήψη των αποφάσεων για την υγεία τους. βασικό πρόβλημα είναι ότι οι ασθενείς δεν καταλαβαίνουν τη γλώσσα που τους μιλά ο γιατρός.
Ο Έλληνας ασθενής, όπως είπε η κ. Τσεκούρα, είναι πολύ απαιτητικός όχι μόνο για τη θεραπεία του αλλά και για την ποιότητα της φροντίδας του, είναι οικονομικά πιεσμένος ως χρόνιος ασθενής τις περισσότερες φορές, έχει ισχυρή ανάγκη για ανθρώπινη σχέση, διατηρεί σεβασμό για το ρόλο του γιατρού αλλά ζητά επικοινωνία και ενσυναίσθηση, εξηγήσεις όχι μόνο για το «τι» αλλά και για το «γιατί», συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων.
Το θέμα είναι ότι φεύγοντας από τον γιατρό του η επόμενη πόρτα που θα χτυπήσει είναι ο φαρμακοποιός του. «Δεν μιλάμε για προσωπικό γιατρό αλλά για προσωπικό φαρμακοποιό. Από την ιδιότητά μου στο Σύλλογο “Πεταλούδα” που έχω γυρίσει πάνω – κάτω πολλές την ελληνική επικράτεια προσφέροντας προληπτικούς ελέγχους σε όλον τον κόσμο, διαπίστωσα πως σε απομακρυσμένες περιοχές ο φαρμακοποιός είναι το κέντρο της υγείας, είναι ο άνθρωπος στον οποίο θα μιλήσει ο ασθενής. Στην Ένωση Ασθενών Ελλάδας πιστεύουμε βαθιά στο ρόλο του φαρμακοποιού, στο τι μπορεί να προσφέρει. Ως ΕΝΑΣΕΛ έχουμε υπογράψει Μνημόνιο Συνεργασίας με τον Πανελλήνιο Φαρμακευτικό Σύλλογο να κάνουμε από κοινού δράσεις, ειδικά στο κομμάτι της πρόληψης. Οι τοπικοί σύλλογοι – μέλη μας είναι οι άνθρωποι που ξέρουν την τοπική κοινωνία και μπορούν να συνεργαστούν πολύ καλά με τους επιστήμονες υγείας και βέβαια με τον φαρμακοποιό που είναι ο πιο άμεσος κρίκος» ανέφερε η κ. Τσεκούρα.
Ένα στοιχείο ακόμη του Έλληνα ασθενή στο οποίο στάθηκε ιδιαίτερα η κ. Τσεκούρα ήταν το θέμα των πηγών πληροφόρησής του. Η ίδια μίλησε για «ενημερωμένο ασθενή», που δεν ακούει τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό του αλλά «ενημερώνεται» από τον Dr. GOOGLE και γενικά ό,τι βρει στο internet.
Το αποτέλεσμα είναι να μην υπάρχει προσήλωση στη θεραπευτική αγωγή, να κλείνει την πόρτα στο γιατρό του και να αναζητά πληροφορίες στο διαδίκτυο.
Πάνω σε αυτό το ζήτημα η ΕΝΑΣΕΛ δημιούργησε συγκεκριμένα εργαλεία βοήθειας (π.χ. αλφαβητάρι υγείας, ψηφιακή ακαδημία) δίπλα στα οποία πάντως σημαντικό ρόλο εξακολουθούν να έχουν ως ανθρώπινη παρουσία και οι φαρμακοποιοί.
Κων. Τσιούφης: Το 90% του χρόνου του γιατρού πάει στη διάγνωση
Στο πρόβλημα της ολοκληρωμένης ενημέρωσης του ασθενούς στάθηκε και ο Κωνσταντίνος Τσιούφης , Καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ, ο οποίος υποστήριξε ότι πρέπει να αλλάξει ουσιαστικά η σημερινή φιλοσοφία αντιμετώπισης του ασθενή και σε αυτό πρέπει να βοηθήσει και η πολιτεία.
Αναρωτήθηκε λοιπόν πόσο χρόνο έχει ο γιατρός σήμερα στη διάθεσή του στο μέσο Κέντρο Υγείας, στο Αγροτικό Ιατρείο ή ακόμη και στο ιδιωτικό ιατρείο –σε μία λογική σχέση αμοιβής και προσφερόμενης υπηρεσίας- για να λύσει όλες αυτές τις απορίες που μπορεί να έχει ένας ασθενής; Πρέπει η πολιτεία να κάνει βήματα να αλλάξει η σημερινή φιλοσοφία.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε «Σήμερα ο γιατρός το 90% του χρόνου που καταναλώνει με τον ασθενή του αφορά τη διαγνωστική προσέγγιση. Να εξετάσει τον ασθενή, να καταλάβει τι έχει, να αξιολογήσει τις εξετάσεις και από τη στιγμή που θα καταλάβει τι έχει και θα έρθει στη μεριά της θεραπείας γράφει μία συνταγή -μάλλον η γραμματέας τη γράφει πλέον με την ευθύνη βέβαια του γιατρού- και δεν εξηγούμε τίποτα στον ασθενή. Ενώ ο ασθενής έρχεται στο ιατρείο για τη θεραπεία του κι αν θέλετε δεν τον ενδιαφέρει τι έχει αλλά να θεραπευτεί, εμείς δεν αφιερώνουμε αυτόν το χρόνο, κάτι το οποίο όμως είναι μία δύσκολη εξίσωση και μπαίνουν μέσα πολλά παράγοντες. Από την άλλη βέβαια μεριά, σημείωσε, οι θεραπευτικές επιλογές που έχει σήμερα στη διάθεσή του ο ασθενής είναι πάρα πολλές κι ευτυχώς, άρα ο γιατρός θα πρέπει να τον ενημερώσει τον ασθενή ποια είναι τα υπέρ και τα κατά της κάθε επιλογής».
Σημαντικό τέλος ρόλο σε όλο αυτό το σκηνικό παίζουν και οι έξυπνες συσκευές μέτρησης, τα smart devices που και αυτά όμως από τη μία δίνουν απαντήσεις από την άλλη θέλουν παρακολούθηση (σ.σ. κι εδώ προφανώς και πάλι παίζει σημαντικό ρόλο και ο φαρμακοποιός να βοηθά τον πολίτη να τις διαβάσει και να τις χρησιμοποιήσει σωστά).
Για τον κ. Τσιούφη πάντως προγράμματα πρόληψης όπως το «Προλαμβάνω» δίνει την ευκαιρία να φανεί ότι «όλοι βαδίζουμε σε μία πιο ασθενοκεντρική βάση».