Η διαταραχή της καταναγκαστικής αγοράς σάς οδηγεί να ξοδεύετε χρήματα, ακόμη κι αν δεν τα έχετε, ανεξάρτητα από το αν πραγματικά χρειάζεστε το προϊόν που αγοράζετε. Τα προγράμματα αποκατάστασης μπορούν να σας βοηθήσουν να μάθετε πώς να διαχειρίζεστε τον εθισμό και να υιοθετήσετε πιο ορθές συνήθειες στις δαπάνες σας.
Ο εθισμός στις αγορές, γνωστός και ως διαταραχή καταναγκαστικής αγοράς, αναφέρεται στην παρόρμηση να ξοδεύει κανείς χρήματα, ανεξάρτητα από την ανάγκη ή τις οικονομικές του δυνατότητες. Αν και πολλοί άνθρωποι αντιλαμβάνονται τα ψώνια ως μια μικρή απόλαυση ή ψυχαγωγική δραστηριότητα, η καταναγκαστική αγορά μπορεί να είναι δύσκολη στη διαχείριση και να έχει σοβαρές οικονομικές συνέπειες.
Η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία (APA) δεν αναγνωρίζει επίσημα τον εθισμό στις αγορές ως ξεχωριστή διαταραχή, πράγμα που σημαίνει ότι δεν υπάρχει επίσημος τρόπος διάγνωσης. Ωστόσο, πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι θα έπρεπε να έχει διακριτή ψυχιατρική ταξινόμηση, λόγω των εθιστικών συμπεριφορών που μπορεί να προκαλέσει.
Μάθετε περισσότερα για το τι είναι ο εθισμός στις αγορές, πώς μπορείτε να αναγνωρίσετε τα σημάδια και ποιες είναι οι συμβουλές για τη διαχείριση αυτής της συμπεριφοράς.
Τι είναι ο εθισμός στις αγορές;
Τα άτομα με αυτή τη διαταραχή μπορεί να είναι «εθισμένα» σε μια συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων, όπως ρούχα ή κοσμήματα, ή να αγοράζουν σχεδόν οτιδήποτε — από τρόφιμα και καλλυντικά μέχρι μετοχές ή ακίνητα.
Οι αγορές μπορεί να τους προκαλούν έντονη ευφορία ή «ανέβασμα» ψυχολογικά. Όταν ο εγκέφαλος συνδέσει τα ψώνια με αυτή την αίσθηση ευχαρίστησης, το άτομο με εθισμό στις αγορές θα προσπαθεί να την αναπαράγει ξανά και ξανά.
Λίγα είναι γνωστά για αυτόν τον εθισμό. Τα ερευνητικά δεδομένα είναι αντικρουόμενα: ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν αυτόν τον εθισμό σε σχέση με τους άνδρες, ενώ άλλες δείχνουν ότι άνδρες και γυναίκες διατρέχουν τον ίδιο κίνδυνο.
Σημάδια εθισμού στις αγορές
Ένα άτομο με εθισμό στις αγορές μπορεί να κρύβει πολύ καλά το πρόβλημά του και, μερικές φορές, μόνο οι πιο κοντινοί του άνθρωποι το γνωρίζουν. Τα άτομα με καταναγκαστική αγοραστική συμπεριφορά μπορεί να κρύβουν τις αγορές τους ή να φαίνεται πως έχουν άφθονα χρήματα για ψώνια.
Κάποιοι μπορεί να προβάλλουν μια εικόνα πλούτου και επιτυχίας, ενώ στην πραγματικότητα είναι βαθιά χρεωμένοι. Αν δεν μπορούν να σταματήσουν τα ψώνια ή έχουν μεγάλα χρέη λόγω αγορών, είναι πιθανό να υπάρχει εθισμός.
Ένα άτομο με εθισμό στις αγορές μπορεί να:
- έχει εμμονή με τις αγορές σε καθημερινή ή εβδομαδιαία βάση
- ψωνίζει για να διαχειριστεί το στρες
- «τερματίζει» τις πιστωτικές κάρτες ή ανοίγει νέες χωρίς να εξοφλεί τα προηγούμενα υπόλοιπα
- νιώθει έντονη ευφορία ή ενθουσιασμό μετά τις αγορές
- αγοράζει περιττά πράγματα ή αντικείμενα που δεν χρησιμοποιεί ποτέ
- κλέβει ή λέει ψέματα για να συνεχίσει να ψωνίζει
- νιώθει τύψεις ή ενοχές για τις αγορές, αλλά συνεχίζει να ψωνίζει
- δεν μπορεί να αποπληρώσει χρέη ή να διαχειριστεί τα οικονομικά του
- αποτυγχάνει στις προσπάθειες να σταματήσει την καταναγκαστική αγορά
Ποιες είναι οι θεραπείες για τον εθισμό στις αγορές;
Ο εθισμός στις αγορές μπορεί να είναι δύσκολος στη διαχείριση, καθώς οι αγορές αποτελούν φυσιολογικό μέρος της καθημερινής ζωής. Όλοι χρειάζεται να αγοράζουμε τρόφιμα τακτικά και πράγματα όπως ρούχα, προσωπικά είδη ή αυτοκίνητα κατά καιρούς. Όμως, το απλώς να σταματήσει κανείς να αγοράζει δεν αρκεί για να αντιμετωπιστεί ο εθισμός.
Ανάλογα με τη σοβαρότητα του προβλήματος, ο καταναγκαστικός αγοραστής μπορεί να χρειαστεί να «αποκοπεί» από την άμεση πρόσβαση σε χρήματα.
Μπορεί επίσης να βοηθήσει αν κάποιο άλλο άτομο αναλάβει τη διαχείριση ή την επίβλεψη των οικονομικών του.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο εθισμός στις αγορές αντιμετωπίζεται με συμπεριφορική θεραπεία και ατομική συμβουλευτική.
Η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει να:
- αναπτύξετε έλεγχο των παρορμήσεων
- μάθετε να αναγνωρίζετε τα ερεθίσματα που πυροδοτούν τη ροπή σας στα ψώνια
- διαμορφώσετε νέους, υγιείς τρόπους σκέψης, συναισθήματος και δράσης
- εντοπίσετε αν ο εθισμός πηγάζει από βαθύτερα συναισθηματικά προβλήματα ή καταστάσεις ψυχικής υγείας
Επιπλέον, η δημιουργία ενός δικτύου υποστήριξης από φίλους, οικογένεια και άλλα άτομα με παρόμοιο πρόβλημα μπορεί να βοηθήσει να ξεπεραστούν οι δυσκολίες και να οδηγήσει σε μια υγιή και γεμάτη ζωή.
Ποια είναι η πρόγνωση για τον εθισμό στις αγορές;
Αν ο εθισμός στις αγορές δεν αντιμετωπιστεί, οι… καταναγκαστικοί αγοραστές μπορεί να βρεθούν ολοένα και πιο βαθιά βυθισμένοι στα χρέη. Συχνά ζητούν βοήθεια μόνο όταν «πιάσουν πάτο» και συμβούν σοβαρά γεγονότα.
Για να ξεπεραστεί ο εθισμός, τα άτομα με διαταραχή αγοραστικής συμπεριφοράς μπορεί να χρειαστούν τη βοήθεια ενός μέλους της οικογένειας ή ενός στενού φίλου για να διαχειριστούν τα χρήματά τους στα πρώτα στάδια της αντιμετώπισης.
Όπως και με άλλους εθισμούς, ένα άτομο με καταναγκαστική αγορά μπορεί να υποτροπιάσει. Όμως, με τη σωστή υποστήριξη, μπορεί να μάθει στρατηγικές αντιμετώπισης και να ξαναμπεί στον σωστό δρόμο. Παρά τις δυσκολίες, είναι δυνατό να μάθει να διαχειρίζεται τον εθισμό και να υιοθετήσει πιο υγιείς συνήθειες στις δαπάνες του.