Σύμφωνα με τη συμβατική αντίληψη, ένας από τους καλύτερους τρόπους για να χάσει κανείς βάρος είναι η άσκηση.
Και πράγματι, η σωματική δραστηριότητα προσφέρει πολλαπλά οφέλη για την υγεία. Ωστόσο, όταν στόχος είναι η απώλεια πόντων από τη μέση, η άσκηση ενδέχεται να μην είναι τόσο αποτελεσματική όσο πιστεύουμε. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology επιχειρεί να εξηγήσει το γιατί.
Για δεκαετίες, οι επιστήμονες χρησιμοποιούσαν έναν απλό μαθηματικό τύπο για να υπολογίσουν την ενεργειακή κατανάλωση του ανθρώπινου σώματος:
Συνολική καύση = βασικές ανάγκες ζωής + άσκηση.
Το μοντέλο αυτό είναι γνωστό ως Προσθετικό Μοντέλο (Additive Model) και βασίζεται στην παραδοχή ότι κάθε θερμίδα που καίγεται κατά την άσκηση προστίθεται απλώς στις θερμίδες που καταναλώνει το σώμα για να διατηρείται στη ζωή.
Για παράδειγμα, αν ένα άτομο καίει 2.000 θερμίδες ημερησίως μέσα από τις καθημερινές του δραστηριότητες και στη συνέχεια πάει για τρέξιμο καίγοντας άλλες 400 θερμίδες, τότε –σύμφωνα με το μοντέλο– η συνολική ημερήσια καύση ανέρχεται στις 2.400 θερμίδες. Η επικρατούσα άποψη ήταν ότι αυτή η επιπλέον καύση οδηγεί αναπόφευκτα σε απώλεια βάρους.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, έχει προταθεί ένα εναλλακτικό θεωρητικό πλαίσιο, γνωστό ως Περιορισμένο Μοντέλο (Constrained Model). Σύμφωνα με αυτό, το ανθρώπινο σώμα διαθέτει ένα ανώτατο όριο στην ποσότητα ενέργειας που μπορεί να δαπανήσει. Έτσι, όταν αυξάνεται η ενεργειακή κατανάλωση μέσω της άσκησης, ο οργανισμός μειώνει την ενέργεια που αφιερώνει σε άλλες εσωτερικές λειτουργίες – όπως η κυτταρική αποκατάσταση – ώστε η συνολική ενεργειακή δαπάνη να παραμένει εντός ενός σχετικά σταθερού εύρους. Με άλλα λόγια, ένα μέρος των θερμίδων που πιστεύουμε ότι «καίμε» στο γυμναστήριο αντισταθμίζεται.
Σύγκριση των δύο μοντέλων
Δύο ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Duke των ΗΠΑ, ο Herman Pontzer και ο Eric T. Trexler, αποφάσισαν να συγκρίνουν τα δύο μοντέλα και να εξετάσουν ποιο από αυτά υποστηρίζεται από τα διαθέσιμα δεδομένα.
Ανέλυσαν 14 διαφορετικές μελέτες, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 450 άτομα που ακολούθησαν προγράμματα άσκησης, καθώς και αρκετές μελέτες σε ζώα. Συγκρίνοντας την ενέργεια που αναμενόταν να καταναλώσουν οι συμμετέχοντες με την ενέργεια που πραγματικά κατανάλωσαν, οι επιστήμονες υπολόγισαν τον βαθμό ενεργειακής «αντιστάθμισης». Παράλληλα, συνέκριναν δεδομένα από διαφορετικούς πληθυσμούς.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το Προσθετικό Μοντέλο συχνά υπερεκτιμά το πόσο αυξάνεται η συνολική ημερήσια ενεργειακή δαπάνη με την άσκηση. Αντίθετα, διαπιστώθηκε ότι όσο οι άνθρωποι –και τα ζώα– γίνονται πιο δραστήριοι, τόσο τείνουν να μειώνουν την ενέργεια που καταναλώνεται σε άλλες διεργασίες ή δραστηριότητες.
Η πραγματικότητα της καύσης θερμίδων
Κατά μέσο όρο, περίπου το 72% των θερμίδων που καίγονται κατά την άσκηση προστίθεται στη συνολική ημερήσια καύση. Το υπόλοιπο 28% φαίνεται να αντισταθμίζεται μέσω αυτών των μηχανισμών. Η αντιστάθμιση αυτή είναι μερική: η άσκηση εξακολουθεί να αυξάνει τη συνολική ενεργειακή κατανάλωση, αλλά σε μικρότερο βαθμό από αυτόν που θα προέβλεπε ένας απλός προσθετικός υπολογισμός. Οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης ότι το ποσοστό αυτό αποτελεί μέσο όρο και παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις από άτομο σε άτομο.
«Οι άνθρωποι, όπως και άλλα ζώα, ανταποκρίνονται στην αυξημένη σωματική δραστηριότητα μειώνοντας την ενεργειακή δαπάνη σε άλλες λειτουργίες, κάτι που ενισχύει το περιορισμένο μοντέλο ενεργειακής κατανάλωσης», σημειώνουν οι ερευνητές στη μελέτη τους.
Τα ευρήματα αυτά ενδέχεται να εξηγούν γιατί η άσκηση από μόνη της συχνά οδηγεί σε μικρότερη απώλεια βάρους από την αναμενόμενη και γιατί η διατροφή παίζει τόσο καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση του σωματικού βάρους.
Medical Xpress