Με την παρουσία κορυφαίων διπλωματών, κυβερνητικών στελεχών και διακεκριμένων επιστημόνων, άνοιξε την, Τετάρτη 6 Μαΐου, τις πύλες του στην εμβληματική Ιθάκη το διεθνές forum «Greece at Demographic Crossroads». Η πρώτη ημέρα των εργασιών –που θα ολοκληρωθούν την Παρασκευή 8 Μαΐου– ανέδειξε το δημογραφικό, όχι απλώς ως μια στατιστική πρόκληση, αλλά ως μια «υπαρξιακή απειλή» για την κοινωνική συνοχή, τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και το μέλλον της νησιωτικής Ελλάδας.
Ανταπόκριση από την Ιθάκη: Ρούλα Σκουρογιάννη
Διπλωματική κινητοποίηση: Η Κυπριακή προεδρία και οι Ευρωπαίοι πρέσβεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα στο συνέδριο προσέδωσε η ενεργός συμμετοχή της Πρεσβείας της Κυπριακής Δημοκρατίας, στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ. Στο νησί του Οδυσσέα βρέθηκε πολυπληθής αντιπροσωπεία Πρέσβεων από κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, υπογραμμίζοντας ότι η πληθυσμιακή συρρίκνωση αποτελεί κοινή ευρωπαϊκή πρόκληση στην οποία πρέπει να αντιταχθεί ένα κοινό ευρωπαϊκό μέτωπο.
Οι ξένοι διπλωμάτες ξεναγήθηκαν στις δομές του νησιού, ενώ στις παρεμβάσεις τους τόνισαν την ανάγκη για μια κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική που θα λαμβάνει υπόψη τις γεωγραφικές ιδιαιτερότητες των νησιωτικών περιοχών, οι οποίες πλήττονται δυσανάλογα από τη γήρανση και τη φυγή των νέων.
Ειδικότερα, στο συνέδριο αναπτύσσονται θεματικές που αφορούν:
· την οικονομία και την αγορά εργασίας
· τη δημόσια υγεία και τη γονιμότητα
· τη μετανάστευση και τις δημογραφικές ροές
· την κοινωνική συνοχή
· τις πολιτικές περιφερειακής ανάπτυξης
· τις ανισότητες μεταξύ κέντρου και περιφέρειας
Μ. Θεμιστοκλέους: «Η υγειονομική ασφάλεια είναι το κλειδί για την παραμονή των νέων στα νησιά»
Στο πλαίσιο της πρώτης ημέρας του συνεδρίου στην Ιθάκη, ο Υφυπουργός Υγείας, Μάριος Θεμιστοκλέους, πραγματοποίησε μια καίρια παρέμβαση, εστιάζοντας στη διασύνδεση της υγειονομικής θωράκισης με τη δημογραφική ανάκαμψη.
Κεντρικός ομιλητής στο πάνελ «Το Δημογραφικό ως Στρατηγική Προτεραιότητα για την Ευρώπη», ο Υφυπουργός Υγείας ανέλυσε το σχέδιο της κυβέρνησης για την αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας στις νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές, ως απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάσχεση της πληθυσμιακής συρρίκνωσης.
«Δεν μπορούμε να μιλάμε για δημογραφική ανάταξη αν ένας νέος γονέας ή ένας επαγγελματίας αισθάνεται ανασφάλεια για την ιατρική περίθαλψη της οικογένειάς του στο νησί», τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Θεμιστοκλέους.
Οι άξονες της ομιλίας του υφυπουργού Υγείας επικεντρώθηκαν στα εξής:
· Ενίσχυση των δομών ΠΦΥ: Η ενδυνάμωση των Κέντρων Υγείας στα μικρά νησιά (όπως η Ιθάκη) αποτελεί προτεραιότητα, ώστε να μειωθεί η ανάγκη για διακομιδές και να αυξηθεί το αίσθημα ασφάλειας των κατοίκων.
· Ψηφιακή Υγεία & Τηλεϊατρική: Υπογράμμισε ότι οι νέες τεχνολογίες και το διευρυμένο δίκτυο τηλεϊατρικής «εκμηδενίζουν τις αποστάσεις», προσφέροντας εξειδικευμένη διάγνωση ακόμη και στο πιο απομακρυσμένο σημείο της Ελλάδας.
· Κίνητρα για το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό: Ο κ. Θεμιστοκλέους αναφέρθηκε στα νέα θεσμικά και οικονομικά κίνητρα που στοχεύουν στην προσέλκυση γιατρών σε άγονες και νησιωτικές περιοχές, παραδεχόμενος ότι η στελέχωση των δομών είναι η μεγαλύτερη πρόκληση της δεκαετίας.
Η τοποθέτησή του έκλεισε με τη διαπίστωση ότι το δημογραφικό είναι μια πολυπαραγοντική εξίσωση, όπου το Εθνικό Σύστημα Υγείας οφείλει να λειτουργεί ως «δίχτυ προστασίας» που επιτρέπει στις τοπικές κοινωνίες να αναπτυχθούν και να ευημερήσουν.
Αξίζει, ωστόσο να τονίσουμε ότι αν και ο κ. Θεμιστοκλέους επεσήμανε πως «…η πολιτεία έχει κάνει, τα τελευταία χρόνια, πολύ σημαντική προσπάθεια: έχουμε ξεχωριστό χαρτοφυλάκιο για την οικογένεια», δεν αναφέρθηκε στο πότε θα υλοποιήσει η κυβέρνηση την εξαγγελία και δέσμευση του πρωθυπουργού, κ. Κ. Μητσοτάκη, από το βήμα της ΔΕΘ, τον Σεπτέμβριο του 2024, για κάλυψη της καίριας εξέτασης της Αντιμυλλέριου Ορμόνης (AMH), που αποτελεί τον πιο αξιόπιστο βιοχημικό δείκτη (αιματολογική εξέταση) για την αποτίμηση του ωοθηκικού αποθέματος (ποσότητα ωαρίων) μιας γυναίκας και τη δυνατότητά της για απόκτηση μωρού.
Ισμήνη Κριάρη: «Η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή ως πυλώνας δημογραφικής στήριξης»
Στο ίδιο πλαίσιο και πνεύμα, η Πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, Ομότιμη καθηγήτρια Βιοηθικής, κα Ισμήνη Κριάρη, επικέντρωσε την ομιλία της στις θεσμικές και πρακτικές παραμέτρους της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Ελλάδα.
Η κα Κριάρη παρουσίασε μια εμπεριστατωμένη ανάλυση, στο πλαίσιο πάνελ διαλόγου, με θέμα «Δημογραφία, Μακροοικονομία και Θεσμική Βιωσιμότητα». Στην τοποθέτησή της, ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο που παίζει η Αρχή στη διασφάλιση της ποιότητας και της βιοηθικής τάξης, αλλά και τη συμβολή της στην αντιμετώπιση της υπογονιμότητας.
Θεσμική θωράκιση: Η κα Κριάρη υπογράμμισε ότι η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα από τα πιο προοδευτικά και ασφαλή νομοθετικά πλαίσια παγκοσμίως για την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, γεγονός που την καθιστά διεθνές κέντρο αναφοράς.
Πρόσβαση στις υπηρεσίες: Τόνισε τη σημασία της ενημέρωσης των πολιτών για τις δυνατότητες που προσφέρει η σύγχρονη επιστήμη, όπως η κρυοσυντήρηση ωαρίων, που επιτρέπει στις γυναίκες να προγραμματίσουν τη μητρότητα σε χρόνο που οι ίδιες επιθυμούν, αίροντας τους περιορισμούς του «βιολογικού ρολογιού».
Διαφάνεια και Αξιοπιστία: Αναφέρθηκε στα αποτελέσματα της Αρχής, τα οποία καταδεικνύουν σταθερή αύξηση των επιτυχημένων κυήσεων, ενισχύοντας την ελπίδα για χιλιάδες ζευγάρια και συμβάλλοντας θετικά στο ισοζύγιο των γεννήσεων.
Η παρουσία της κυρίας Κριάρη στο συνέδριο υπενθύμισε ότι η πολιτική υγείας για το δημογραφικό δεν αφορά μόνο τις υποδομές, αλλά και στην ενημέρωση του πληθυσμού και τον εκσυγχρονισμό των θεσμών που προστατεύουν το δικαίωμα στην οικογένεια.
Γ. Πατούλης: «Χρειαζόμαστε ρεαλιστικές δράσεις και υγιείς πόλεις»
Ο Πρόεδρος του ΙΣΑ και του Ελληνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγιών Πόλεων, Γιώργος Πατούλης, έθεσε στον πυρήνα της συζήτησης τη σύνδεση του δημογραφικού με την πολιτική υγείας.
«Το δημογραφικό δεν είναι απλώς μια εθνική πρόκληση: Είναι ο καθρέφτης του μέλλοντος των κοινωνιών μας. Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι όπου η δημόσια υγεία, η αναπαραγωγική ιατρική και η στήριξη των τοπικών δομών υγείας στα νησιά μας πρέπει να αποτελέσουν την πρώτη γραμμή άμυνας», σημείωσε ο κ. Πατούλης.
Επιστημονική τεκμηρίωση για την Ευρώπη του 2050
Στην εναρκτήρια συνεδρία, ο διεθνούς φήμης δημογράφος Wolfgang Lutz (IIASA) παρουσίασε συγκλονιστικά δεδομένα για τις προβολές του πληθυσμού έως το 2050. Η ανάλυσή του ανέδειξε πως η επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο και στην εκπαίδευση είναι ο μόνος δρόμος για να αντισταθμιστούν οι οικονομικές συνέπειες της γήρανσης, ενώ ο Κωνσταντίνος Πάντος, γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής εστίασε στη σημασία της ενημέρωσης για τη γονιμότητα ως μέσο ενίσχυσης των γεννήσεων. Συγκεκριμένα, τόνισε την επιτακτική ανάγκη να αντιστραφούν τα αυξανόμενα ποσοστά υπογεννητικότητας και το αυτονόητο χρέος των αρμόδιων φορέων και της επιστημονικής κοινότητας να αναδείξει και να εξαλείψει το έλλειμα ενημέρωσης και πληροφόρησης που υπάρχει όσον αφορά τα όρια που θέτει τη φύση στην αναπαραγωγική δυνατότητα.
Το μήνυμα των τοπικών φορέων: «Ανάπτυξη χωρίς ανθρώπους δεν υφίσταται»
Ο Δήμαρχος Ιθάκης, Διονύσης Στανίτσας, και ο Πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών, Ελευθέριος Κεχαγιόγλου, έστειλαν ένα σαφές πολιτικό μήνυμα: Η νησιωτικότητα απαιτεί ειδικά κίνητρα.
- Πληθυσμιακή συρρίκνωση: Τα μικρά νησιά κινδυνεύουν να μετατραπούν σε «μουσεία» χωρίς μόνιμους κατοίκους.
- Υποδομές Υγείας: Η έλλειψη αισθήματος υγειονομικής ασφάλειας αποτελεί τον κύριο λόγο αποτροπής νέων ζευγαριών από το να δημιουργήσουν οικογένεια στην περιφέρεια.
Παράλληλα, κατέστησαν σαφές πως όλοι οι αρμόδιοι πρέπει να διεκδικήσουν την αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου και την αλλαγή νοοτροπίας, ειδικά για τις μικρές νησιωτικές περιοχές.
Συμπεράσματα πρώτης ημέρας
Η πρώτη ημέρα του forum στην Ιθάκη κατέστησε σαφές ότι η αντιμετώπιση του δημογραφικού απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση, όπου η πολιτική υγείας, η διπλωματία και η περιφερειακή ανάπτυξη θα λειτουργούν συνδυαστικά. Το συνέδριο συνεχίζεται, σήμερα Πέμπτη και αύριο Παρασκευή, με θεματικές ενότητες για τη μετανάστευση και την κοινωνική πρόνοια, με τα βλέμματα της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής να παραμένουν στραμμένα στο Ιόνιο, ενώ με την ολοκλήρωση των εργασιών, αναμένεται η παρουσίαση της «Διακήρυξης της Ιθάκης», ενός κειμένου συμπερασμάτων και προτάσεων για τη δημογραφική στρατηγική της Ελλάδας και της Ευρώπης.