Η προκατάληψη για την “Τρίτη και 13” συνδέεται παραδοσιακά με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453. Φέτος η Τρίτη 13 Οκτωβρίου έχει διαφορετικό νόημα, αφού τότε ξεκινά εκ νέου το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης «Προλαμβάνω».
Είναι ένας καλός λόγος να δούμε το ημερολόγιο αλλιώς. Η τύχη στην υγεία δεν εξαρτάται από την ημερομηνία, αλλά από το αν προλάβουμε να εντοπίσουμε ένα πρόβλημα όσο ακόμη είναι μικρό.
Από πρόγραμμα με ημερομηνία λήξης σε μόνιμη πολιτική υγείας
Το υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε ότι το πρόγραμμα επανεκκινεί την Τρίτη 13 Οκτωβρίου. Η βασική αλλαγή είναι θεσμική. Το «Προλαμβάνω» αποκτά πλέον μόνιμο χαρακτήρα και χρηματοδοτείται από εθνικούς πόρους. Μέχρι σήμερα η συνέχειά του συνδεόταν σε μεγάλο βαθμό με χρηματοδοτικά εργαλεία περιορισμένης διάρκειας, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η εθνική χρηματοδότηση δίνει στους πολίτες ένα πιο σταθερό πλαίσιο, ώστε ο προληπτικός έλεγχος να γίνει συνήθεια και όχι μια ευκαιρία που εμφανίζεται και χάνεται.
Η επανεκκίνηση γίνεται σε συμβολικό μήνα. Ο Οκτώβριος είναι παγκοσμίως αφιερωμένος στην ευαισθητοποίηση για τον καρκίνο του μαστού, ενώ το υπουργείο Υγείας έχει ορίσει την 25η Οκτωβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης κατά του Καρκίνου του Μαστού. Γι’ αυτό πρώτη σειρά παίρνουν οι δωρεάν εξετάσεις μαστού, δηλαδή η μαστογραφία και το υπερηχογράφημα μαστών, για ασφαλισμένες και ανασφάλιστες γυναίκες. Αμέσως μετά ακολουθούν οι προληπτικές εξετάσεις για τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Μαστογραφία πρώτη: ποιες γυναίκες δικαιούνται και τι περιλαμβάνει
Η δράση για τον μαστό υλοποιείται μέσω του προγράμματος «Φώφη Γεννηματά», το οποίο παρουσίασε ο πρωθυπουργός και τέθηκε σε λειτουργία τον Ιούνιο του 2022. Σήμερα, απευθύνεται σε περίπου 1,4 εκατομμύρια γυναίκες ηλικίας 45 έως 74 ετών. Προσφέρει δωρεάν ψηφιακή μαστογραφία, δωρεάν υπερηχογράφημα και δωρεάν επίσκεψη στον γιατρό για όσες έχουν ευρήματα. Το εύρος αυτό διευρύνθηκε όταν προστέθηκαν οι ηλικιακές ομάδες 45-49 και 70-74 ετών, με 566.494 νέες δικαιούχους.
Η ηλικιακή επιλογή έχει επιστημονική βάση. Οι σχετικές συστάσεις, όπως τις παραθέτει το υπουργείο Υγείας, προτρέπουν για μαστογραφία στις γυναίκες 50-69 ετών και την προτείνουν και για εκείνες που είναι 45-74 ετών. Η ελληνική πολιτική υγείας ευθυγραμμίζεται έτσι με τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες, που προβλέπουν οργανωμένο προσυμπτωματικό έλεγχο μαστού σε αυτό το φάσμα ηλικιών.
Το πρόγραμμα λειτουργεί με συνεχή ανανέωση των δικαιούχων. Στο πλαίσιο του επανυπολογισμού που πραγματοποιείται κάθε δύο μήνες, στάλθηκαν 163.000 SMS σε νέες δικαιούχους που εντάχθηκαν στο ηλικιακό φάσμα 45-74 και σε γυναίκες των οποίων είχε παρέλθει το 12μηνο για την ετήσια μαστογραφία τους. Η ετήσια επανάληψη έχει σημασία, γιατί ο προληπτικός έλεγχος αποδίδει όταν γίνεται σε τακτά διαστήματα και όχι μία φορά.
Πώς λειτουργεί στην πράξη: SMS, ΑΜΚΑ και Κινητές Ομάδες Υγείας
Το υπουργείο έχει επενδύσει στην απλότητα της διαδικασίας. Όσοι έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση λαμβάνουν δωρεάν SMS με το παραπεμπτικό. Όλοι οι πολίτες μπορούν, με τον ΑΜΚΑ τους, να κλείσουν ραντεβού μέσω της πλατφόρμας proliptikes.gov.gr. Στην περιφέρεια υπάρχει επιπλέον η δυνατότητα των Κινητών Ομάδων Υγείας. Έτσι ο έλεγχος γίνεται προσβάσιμος και σε όσους δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε διαγνωστικό κέντρο, ή δεν είναι εξοικειωμένοι με τις ψηφιακές υπηρεσίες.
Στην πράξη, οι δικαιούχοι που έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση θα περιμένουν το μήνυμα με το παραπεμπτικό. Όσες δεν το έχουν κάνει ή δεν είναι βέβαιες αν δικαιούνται μπορούν να ελέγξουν την πλατφόρμα με τον ΑΜΚΑ τους.
Τι δείχνουν τα νούμερα: 554.000 πολίτες με έγκαιρα ευρήματα
Η απολογιστική εικόνα έχει ιδιαίτερο βάρος. Σε εκπομπή του MEGA, την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου 2026, η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, ανέφερε ότι περισσότεροι από 554.000 πολίτες εντοπίστηκαν έγκαιρα με ευρήματα, μέσω των προγραμμάτων για τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου και για τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε:
- Πάνω από 6.000 γυναίκες διαγνώστηκαν με καρκίνο του μαστού σε πρώιμο στάδιο.
- 1.536 άνδρες και γυναίκες διαγνώστηκαν με καρκίνο του παχέος εντέρου, ενώ 12.635 άτομα εντοπίστηκαν με προκαρκινικές αλλοιώσεις.
- Πραγματοποιήθηκαν πολυποδεκτομές σε 17.500 πολίτες. Όσοι εντοπίστηκαν με προκαρκινικές αλλοιώσεις ή αφαίρεσαν πολύποδα ξεπερνούν τους 30.000.
- 93 γυναίκες διαγνώστηκαν με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
- Περίπου 350.000 πολίτες εντοπίστηκαν με καρδιαγγειακά ευρήματα, και σχεδόν 1.200 χρειάστηκε να υποβληθούν άμεσα σε αγγειοπλαστική.
Οι αριθμοί αυτοί χρειάζονται μια διευκρίνιση. Ένα «εύρημα» δεν ισοδυναμεί με διάγνωση νόσου. Σημαίνει ότι ο έλεγχος ανέδειξε κάτι που χρειάζεται παρακολούθηση, περαιτέρω διερεύνηση ή θεραπεία. Αυτή είναι ακριβώς η λειτουργία της πρόληψης, να εντοπίζει το πρόβλημα πριν δώσει συμπτώματα. Η κυρία Αγαπηδάκη τόνισε ότι όσοι διαγιγνώσκονται μέσα από τα προγράμματα πρόληψης έχουν πολύ υψηλότερα ποσοστά πλήρους ίασης, επειδή τα νοσήματα εντοπίζονται σε πρώιμα στάδια.
Καρκίνος του μαστού: ο λόγος που η μαστογραφία δεν περιμένει
Ο καρκίνος του μαστού παραμένει ο συχνότερα διαγιγνωσκόμενος καρκίνος στις γυναίκες διεθνώς. Στην Ελλάδα, κατά την εγκύκλιο του υπουργείου Υγείας για τον μήνα ευαισθητοποίησης, στις γυναίκες 25-79 ετών ο καρκίνος του μαστού αντιστοιχεί στο 35,4% των νέων περιπτώσεων καρκίνου. Η μαστογραφία μπορεί να αναδείξει αλλοιώσεις πριν γίνουν αντιληπτές με την αυτοεξέταση ή την κλινική εξέταση. Όταν η διάγνωση τίθεται νωρίς, συχνά αρκούν θεραπείες με ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, με καλύτερη πρόγνωση και μικρότερο κόστος για τον οργανισμό και την καθημερινότητα.
Το πρόγραμμα έχει ήδη φτάσει σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού-στόχου. Σύμφωνα με προηγούμενη απολογιστική ενημέρωση του υπουργείου, 416.000 γυναίκες έκαναν δωρεάν μαστογραφία και σε 26.000 βρέθηκαν ευρήματα. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι τα περισσότερα ευρήματα δεν καταλήγουν σε διάγνωση καρκίνου. Εξακολουθεί όμως να έχει αξία το ότι οι γυναίκες αυτές ενημερώθηκαν έγκαιρα και μπήκαν σε διαδικασία διερεύνησης χωρίς οικονομικό εμπόδιο.
Παχύ έντερο: μια νόσος που μπορεί να «προληφθεί» πριν εμφανιστεί
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι μπορεί να πετύχει η πρόληψη. Οι περισσότεροι όγκοι αναπτύσσονται από πολύποδες, δηλαδή καλοήθεις προεξοχές του βλεννογόνου, σε διάστημα ετών. Αν ο πολύποδας εντοπιστεί και αφαιρεθεί, ο καρκίνος μπορεί να μην εμφανιστεί ποτέ. Τα στοιχεία του προγράμματος το επιβεβαιώνουν: τα 17.500 άτομα που υποβλήθηκαν σε πολυποδεκτομή και οι πάνω από 12.000 που βρέθηκαν με προκαρκινικές αλλοιώσεις είναι άνθρωποι που, κατά την Υπουργό, πιθανότατα θα είχαν διαγνωστεί με καρκίνο αργότερα αν δεν είχαν κάνει τον έλεγχο.
Τράχηλος της μήτρας: η εξέταση και ο εμβολιασμός
Παράλληλα, το πρόγραμμα για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας αφορά 2,5 εκατομμύρια γυναίκες ηλικίας 21 έως 65 ετών και προσφέρει δωρεάν τεστ Παπανικολάου, HPV DNA test, κολποσκόπηση και βιοψία όταν χρειάζεται. Ο καρκίνος αυτός συνδέεται στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων με επίμονη λοίμωξη από τον ιό HPV, γι’ αυτό ο συνδυασμός προσυμπτωματικού ελέγχου και εμβολιασμού θεωρείται η πιο αποτελεσματική στρατηγική. Η Υπουργός συνέδεσε τον χαμηλό αριθμό των 93 διαγνώσεων με την αποτελεσματικότητα του δωρεάν εμβολιασμού για τον HPV. Ο εμβολιασμός είναι πράγματι θεμελιώδες εργαλείο πρόληψης, όμως οι διαγνώσεις του προγράμματος αφορούν γυναίκες που ελέγχθηκαν, οπότε η σχέση με τον εμβολιασμό αναμένεται να φανεί καθαρότερα στα επόμενα χρόνια.
Καρδιά: ο επόμενος σταθμός
Μετά τον μαστό, το πρόγραμμα στρέφεται στα καρδιαγγειακά νοσήματα, που αποτελούν κύρια αιτία θανάτου στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν δείχνουν τη σημασία του ελέγχου: περίπου 350.000 πολίτες εντοπίστηκαν με ευρήματα και σχεδόν 1.200 χρειάστηκε να υποβληθούν άμεσα σε αγγειοπλαστική, κάτι που, όπως τονίστηκε, έσωσε ζωές. Η υπέρταση, η υψηλή χοληστερόλη και ο διαβήτης προχωρούν συχνά αθόρυβα, και ο έλεγχος μπορεί να τα φέρει στο φως πριν προκαλέσουν έμφραγμα ή εγκεφαλικό. Το υπουργείο δεν έχει ακόμη ανακοινώσει όλες τις λεπτομέρειες του νέου κύκλου, και οι ημερομηνίες έναρξης θα γίνουν γνωστές το αμέσως επόμενο διάστημα.
Τι να κάνετε από την Τρίτη 13 Οκτωβρίου
Αν ανήκετε στις ηλικιακές ομάδες του προγράμματος, ελέγξτε αν έχετε λάβει SMS με παραπεμπτικό. Αν δεν έχετε ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση, μπορείτε να ανατρέξετε με τον ΑΜΚΑ σας στην πλατφόρμα proliptikes.gov.gr και να κλείσετε ραντεβού σε συνεργαζόμενο διαγνωστικό κέντρο. Όσες ζουν στην περιφέρεια μπορούν να απευθυνθούν και στις Κινητές Ομάδες Υγείας. Το μήνυμα που επαναλαμβάνεται από τους ειδικούς είναι ότι η εξέταση διαρκεί λίγα λεπτά και μπορεί να κάνει τη διαφορά.