Η προεκλαμψία μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε κύηση. Το αν θα γίνει επικίνδυνη εξαρτάται συχνά από κάτι απλό: αν η πίεση μετρήθηκε εγκαίρως και αν η κατάλληλη φροντίδα ήταν διαθέσιμη όταν χρειάστηκε.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Πολλές εγκυμοσύνες εξελίσσονται ήρεμα, με τακτικές επισκέψεις, υπερηχογραφήματα και προετοιμασία για το μωρό. Σε κάποιες όμως ένα καθημερινό, σχεδόν ασήμαντο στοιχείο, η αρτηριακή πίεση, αρχίζει να ανεβαίνει και να απειλεί τη μητέρα και το παιδί. Σήμερα, Πέμπτη 8 Οκτωβρίου 2026, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και οι εταίροι του παρουσίασαν έναν νέο παγκόσμιο οδικό χάρτη για την αντιμετώπιση των υπερτασικών διαταραχών της κύησης, στις οποίες ανήκει και η προεκλαμψία. Οι διαταραχές αυτές επηρεάζουν εκατομμύρια γυναίκες κάθε χρόνο. Το πλήρες ανακοινωθέν του ΠΟΥ εξηγεί τι προβλέπει το σχέδιο και γιατί θεωρείται κρίσιμο.
Τα νούμερα πίσω από το πρόβλημα
Οι υπερτασικές διαταραχές επιπλέκουν, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το 10–15% των κυήσεων παγκοσμίως. Ευθύνονται για περίπου το 16% των μητρικών θανάτων, δηλαδή για περίπου 42.000 θανάτους κάθε χρόνο, καθώς και για περισσότερες από 500.000 θνησιγενείς γεννήσεις και θανάτους νεογνών. Παραμένουν έτσι μία από τις κύριες αιτίες θανάτου και σοβαρής νοσηρότητας για τις εγκύους και τα μωρά τους, με συνέπειες που συχνά επηρεάζουν τις οικογένειες για πολλά χρόνια.
Τι είναι η προεκλαμψία και ποια σημάδια θέλουν προσοχή
Η προεκλαμψία είναι μια επιπλοκή της κύησης που χαρακτηρίζεται από αυξημένη αρτηριακή πίεση, συνήθως μετά την 20ή εβδομάδα, και συχνά συνοδεύεται από πρωτεΐνη στα ούρα ή από βλάβη σε όργανα όπως το ήπαρ και οι νεφροί. Όταν εξελιχθεί σε εκλαμψία, μπορεί να προκαλέσει σπασμούς. Τα προειδοποιητικά σημάδια περιλαμβάνουν έντονο και επίμονο πονοκέφαλο, διαταραχές της όρασης, πόνο στο άνω μέρος της κοιλιάς και ξαφνικό πρήξιμο στο πρόσωπο και στα χέρια. Σε κάθε περίπτωση που εμφανίζονται, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τον γιατρό ή το μαιευτήριο.
Αυτό που κάνει τη νόσο ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι ότι μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε εγκυμοσύνη, ακόμη και χωρίς προηγούμενο ιστορικό. Η διάγνωση και η αντιμετώπιση εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την τακτική παρακολούθηση της πίεσης και των ούρων.
Πού «σπάει» η αλυσίδα της φροντίδας
Σε πολλές χώρες, οι γυναίκες εξακολουθούν να μην έχουν αξιόπιστη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες: μέτρηση της αρτηριακής πίεσης, εξέταση πρωτεΐνης στα ούρα και απαραίτητα φάρμακα, όπως η ασπιρίνη, τα αντιυπερτασικά και το θειικό μαγνήσιο. Τα αδύναμα συστήματα παραπομπής, η έλλειψη εκπαιδευμένου προσωπικού και οι περιορισμένες υπηρεσίες επείγουσας μαιευτικής φροντίδας μπορούν να καθυστερήσουν τη φροντίδα όταν κάθε λεπτό μετράει.
Στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, τα κενά στην προγεννητική φροντίδα, στα φάρμακα, στα διαγνωστικά, στο προσωπικό και στις επείγουσες υπηρεσίες αυξάνουν την πιθανότητα σοβαρών επιπλοκών ή θανάτου. Ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος για γυναίκες που ζουν σε συνθήκες φτώχειας, ανθρωπιστικών κρίσεων ή γεωγραφικής απομόνωσης. Όπως τόνισε η Δρ Πασκάλ Αλοτέι, διευθύντρια του Τμήματος Σεξουαλικής, Αναπαραγωγικής, Μητρικής, Παιδικής και Εφηβικής Υγείας και Γήρανσης του ΠΟΥ, το αν η προεκλαμψία θα αποβεί μοιραία εξαρτάται από το αν η πίεση της γυναίκας ελέγχθηκε εγκαίρως και αν υπήρχε διαθέσιμη ποιοτική επείγουσα φροντίδα όταν η κατάσταση επιδεινώθηκε.
Τι προβλέπει ο οδικός χάρτης 2026–2035
Ο «Παγκόσμιος οδικός χάρτης για τις υπερτασικές διαταραχές της κύησης, 2026–2035 και μετά» παρουσιάστηκε στο Παγκόσμιο Συνέδριο της Εταιρείας Μητρικής-Εμβρυϊκής Ιατρικής (Society for Maternal-Fetal Medicine). Ο ΠΟΥ τον περιγράφει ως ένα πλαίσιο που συνδέει την έρευνα, τα φάρμακα, τις κλινικές οδηγίες, τα συστήματα υγείας και την πολιτική δράση, ώστε οι πιθανότητες μιας γυναίκας να επιβιώσει από την εγκυμοσύνη και να αποκτήσει υγιές μωρό να μην εξαρτώνται από τον τόπο όπου ζει. Οι συντονισμένες δράσεις του καλύπτουν έξι τομείς: έρευνα και καινοτομία, παγκόσμιες κλινικές οδηγίες, πρόσβαση σε φάρμακα και διαγνωστικά, εφαρμογή, ενημέρωση και υποστήριξη, και λογοδοσία.
Το κενό στην καινοτομία
Ο οδικός χάρτης επισημαίνει ένα χάσμα ανάμεσα στο μέγεθος του προβλήματος και στη διαθεσιμότητα φαρμάκων που έχουν αναπτυχθεί ειδικά και εγκριθεί από τις ρυθμιστικές αρχές για την πρόληψη ή τη θεραπεία της προεκλαμψίας και της εκλαμψίας. Οι επενδύσεις στην έρευνα επικεντρώθηκαν κυρίως στα διαγνωστικά, ενώ οι νέες επιλογές πρόληψης και θεραπείας υποχρηματοδοτούνται εδώ και χρόνια.
Για να αλλάξει αυτό, ο ΠΟΥ συγκέντρωσε περισσότερους από 140 εταίρους σε παγκόσμια σύνοδο τον Μάιο του 2026, με στόχο να εντοπιστούν και να απαντηθούν 20 προτεραιότητες έρευνας. Οι απαντήσεις θα καθοδηγήσουν τις μελλοντικές επενδύσεις για την πρόβλεψη, τον εντοπισμό και τη θεραπεία των υπερτασικών διαταραχών της κύησης.
Τι ισχύει ήδη σήμερα: πρόληψη και θεραπεία
Παρότι λείπουν νέα φάρμακα, υπάρχουν παρεμβάσεις με τεκμηρίωση. Οι οδηγίες του ΠΟΥ προτείνουν ασπιρίνη χαμηλής δόσης για την πρόληψη της προεκλαμψίας σε γυναίκες υψηλού κινδύνου και συμπλήρωμα ασβεστίου σε πληθυσμούς με χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου από τη διατροφή. Για τις περιπτώσεις σοβαρής προεκλαμψίας ή εκλαμψίας, το θειικό μαγνήσιο θεωρείται η θεραπεία εκλογής, καθώς σε τυχαιοποιημένες μελέτες μείωσε τα επεισόδια σπασμών περίπου στο μισό.
Η έναρξη της ασπιρίνης έχει χρονικό παράθυρο. Οι οδηγίες του Αμερικανικού Κολλεγίου Μαιευτήρων και Γυναικολόγων (ACOG) συνιστούν να ξεκινά μεταξύ 12ης και 28ης εβδομάδας, ιδανικά πριν από την 16η, και να συνεχίζεται μέχρι τον τοκετό. Η συνιστώμενη δόση διαφέρει ελαφρά ανάμεσα στους οργανισμούς, από 75 mg στον ΠΟΥ μέχρι 100–150 mg ή 150 mg σε άλλες εταιρείες. Γι’ αυτό η απόφαση ανήκει πάντα στον γιατρό, που αξιολογεί τους παράγοντες κινδύνου κάθε γυναίκας. Καμία έγκυος δεν πρέπει να ξεκινήσει μόνη της ασπιρίνη ή συμπληρώματα.
Οι συνέπειες που συνεχίζονται μετά τον τοκετό
Η προεκλαμψία δεν σταματά με τη γέννηση. Οι γυναίκες που έχουν εμφανίσει υπερτασικές διαταραχές στην κύηση αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο για χρόνια υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα, εγκεφαλικό και νεφρική νόσο αργότερα στη ζωή τους. Τα παιδιά που εκτέθηκαν στη νόσο κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να αντιμετωπίσουν αυξημένους κινδύνους που συνδέονται με την πρόωρη γέννηση και με μακροπρόθεσμα καρδιαγγειακά και μεταβολικά προβλήματα. Για τον λόγο αυτό, όσες έχουν περάσει προεκλαμψία χρειάζονται συστηματική παρακολούθηση και μετά την εγκυμοσύνη.
Ένας κοινός στόχος
Ο ΠΟΥ καλεί κυβερνήσεις, χρηματοδότες, ερευνητές, επαγγελματίες υγείας, βιομηχανία, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και εταίρους ανάπτυξης να ευθυγραμμίσουν τις επενδύσεις και τις δράσεις τους γύρω από έναν στόχο: οι αποδεδειγμένες παρεμβάσεις και οι μελλοντικές καινοτομίες να φτάνουν στις γυναίκες και στα μωρά που τις έχουν περισσότερο ανάγκη. Για τις μέλλουσες μητέρες, το πρακτικό μήνυμα είναι απλό. Οι τακτικές προγεννητικές επισκέψεις και η μέτρηση της πίεσης έχουν πραγματική σημασία, και τα συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοούνται.