Όταν μια πανδημία, ένας πόλεμος ή μια διαταραχή στις εφοδιαστικές αλυσίδες φέρνουν ελλείψεις στα ράφια των φαρμακείων, γίνεται σαφές ότι το φάρμακο είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Την ίδια στιγμή, στην Ελλάδα, η εγχώρια παραγωγή που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως δίχτυ προστασίας παλεύει με τις περιορισμένες τιμές, τον μηχανισμό του clawback και την ανάγκη για σταθερούς κανόνες.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Αυτή ήταν η κεντρική συζήτηση στην Ετήσια Γενική Συνέλευση της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας (ΠΕΦ), όπου η πολιτεία και ο κλάδος δήλωσαν ότι η ενίσχυση της ελληνικής παραγωγής είναι επένδυση στην οικονομία, στη φαρμακευτική επάρκεια και στη βιώσιμη πρόσβαση των ασθενών σε ποιοτικά και προσιτά φάρμακα.
Μια Γενική Συνέλευση με πολιτική βαρύτητα
Η Συνέλευση πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2026 στο ξενοδοχείο Divani Caravel, με τη συμμετοχή των εταιρειών-μελών της ΠΕΦ. Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, ο Υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος, ο Πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ) Σπύρος Σαπουνάς, ο Διοικητής του ΕΟΠΥΥ Αθανάσιος Ζαμάνης, η Πρόεδρος του ΕΟΠΥΥ Βασιλική-Κωνσταντίνα Γκογκοζώτου και ο Πρόεδρος της Εθνικής Κεντρικής Αρχής Προμηθειών Υγείας (ΕΚΑΠΥ) Άρης Αποστόλου. Η σύνθεση αυτή δείχνει ότι η συζήτηση αφορά ταυτόχρονα την οικονομική πολιτική, τη βιομηχανική στρατηγική, τη ρύθμιση και την αγορά των φαρμάκων και τις δημόσιες προμήθειες.
Στη Συνέλευση παρουσιάστηκε ο απολογισμός του έτους και συζητήθηκαν οι προκλήσεις και οι στρατηγικές προτεραιότητες του κλάδου για την περίοδο 2027–2030. Οι άξονες ήταν η ενίσχυση της παραγωγικής βάσης της χώρας, η προσέλκυση επενδύσεων και η διασφάλιση της επάρκειας φαρμάκων.
Γιατί η εγχώρια παραγωγή θεωρείται στρατηγικό πλεονέκτημα
Το επιχείρημα που διατυπώθηκε είναι ότι, σε ένα περιβάλλον αυξημένων απαιτήσεων για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων, η ελληνική φαρμακοβιομηχανία αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα για τη χώρα. Η συμβολή της αφορά την οικονομική ανάπτυξη, την απασχόληση, τις εξαγωγές και τη δημόσια υγεία.
Τα στοιχεία δίνουν βάρος σε αυτή τη θέση. Σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ, που παρουσιάζεται από τον οργανισμό Enterprise Greece, οι φαρμακευτικές εξαγωγές έφτασαν τα 2,8 δισ. ευρώ το 2024 και αντιστοιχούσαν στο 5,7% των συνολικών εξαγωγών αγαθών, με κύριους προορισμούς τη Γερμανία, την Αυστρία και την Κύπρο. Το 2023 η συνολική συνεισφορά του κλάδου στην ελληνική οικονομία εκτιμήθηκε σε 6,9 δισ. ευρώ, δηλαδή 3,1% του ΑΕΠ, ενώ για κάθε ευρώ προστιθέμενης αξίας που δημιουργούν οι φαρμακευτικές εταιρείες παράγονται άλλα 1,3 ευρώ στην ευρύτερη οικονομία. Ο κλάδος στηρίζει, κατά τις ίδιες εκτιμήσεις, περίπου 119.000 θέσεις εργασίας, δηλαδή 2,8% της συνολικής απασχόλησης.
Η δυναμική φαίνεται και στις νέες επενδύσεις. Ένα νέο φαρμακευτικό επιστημονικό πάρκο που διαμορφώνεται κοντά στην Τρίπολη, με επένδυση σχεδόν 500 εκατ. ευρώ από τρεις μεγάλες ελληνικές εταιρείες, αναμένεται να επιτρέψει στη χώρα να καλύπτει έως και το 30% της ευρωπαϊκής ζήτησης για επιλεγμένα φάρμακα. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός έχει αναφερθεί δημόσια σε αυτό το έργο.
Σταθερό πλαίσιο, ενέργεια και κίνητρα: τι ζητά ο κλάδος
Η ΠΕΦ υπογράμμισε την ανάγκη ενός σταθερού και προβλέψιμου πλαισίου φαρμακευτικής και βιομηχανικής πολιτικής, που θα ενθαρρύνει τις παραγωγικές επενδύσεις και θα ενισχύει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του κλάδου. Η στήριξη της εγχώριας φαρμακοβιομηχανίας, όπως τονίστηκε, δεν είναι μόνο αναπτυξιακή επιλογή. Είναι και επένδυση στην ανθεκτικότητα της οικονομίας και στην ασφάλεια του συστήματος υγείας.
Ο Πρόεδρος της ΠΕΦ, Θεόδωρος Τρύφων, εξήγησε ότι η ενίσχυση της ελληνικής και ευρωπαϊκής βιομηχανίας προϋποθέτει ανταγωνιστικό ενεργειακό κόστος, ισχυρά επενδυτικά κίνητρα και σταθερό κανονιστικό πλαίσιο. Με αυτόν τον τρόπο θα επιταχυνθούν οι επενδύσεις, η τεχνολογική αναβάθμιση και η μετάβαση σε καθαρότερη παραγωγή. Για την Ελλάδα, είπε, η ενδυνάμωση της μεταποίησης είναι βασική προϋπόθεση για τον μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου, με περισσότερες επενδύσεις και εξαγωγές, υψηλότερη εγχώρια προστιθέμενη αξία και ισχυρότερη συμμετοχή στις διεθνείς αλυσίδες παραγωγής.
Το clawback στο επίκεντρο
Κρίσιμο σημείο για την πολιτική των επόμενων ετών, σύμφωνα με τον κ. Τρύφωνα, είναι η αντιμετώπιση του clawback, που αφαιρεί σημαντικούς επενδυτικούς πόρους από τον κλάδο. Το clawback είναι ο μηχανισμός με τον οποίο οι φαρμακευτικές εταιρείες επιστρέφουν στο κράτος το ποσό που ξεπερνά το προβλεπόμενο όριο της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης. Στη διεθνή συζήτηση είναι εργαλείο δημοσιονομικού ελέγχου, ενώ για τον κλάδο λειτουργεί ως βάρος που περιορίζει τις επενδύσεις.
Εδώ βρίσκεται και η απάντηση της πολιτείας. Το επενδυτικό clawback, που εφαρμόζεται από το 2019, επιτρέπει στις εταιρείες να συμψηφίζουν μέρος των επιστροφών με παραγωγικές επενδύσεις. Ο κ. Πιερρακάκης σημείωσε ότι η πολιτεία στηρίζει έμπρακτα την αναπτυξιακή δυναμική του κλάδου αξιοποιώντας χρηματοδοτικά εργαλεία και επενδυτικά κίνητρα, όπως η αύξηση της επιστροφής μέσω του επενδυτικού clawback για το 2026–2027. Προτεραιότητα, είπε, είναι ένα βιώσιμο πλαίσιο που συνδυάζει την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής με τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας. Ο ίδιος είχε προαναγγείλει το 2025 την πρόθεση να επεκταθεί το επενδυτικό clawback έως το 2030. Σύμφωνα με δηλώσεις παραγόντων του κλάδου και της κυβέρνησης, το κίνητρο έχει ήδη κινητοποιήσει επενδύσεις της τάξης του 1,5 έως 1,6 δισ. ευρώ.
Η ουσιαστική ένταση, και το πολιτικό ζητούμενο, είναι ότι οι δύο στόχοι πρέπει να συμβαδίζουν. Το κράτος χρειάζεται δημοσιονομικό έλεγχο της φαρμακευτικής δαπάνης και ο κλάδος χρειάζεται προβλεψιμότητα για να επενδύσει σε εργοστάσια και ερευνητικές δομές με ορίζοντα δεκαετίας.
Από την οικονομία στη φαρμακευτική αυτονομία της Ευρώπης
Ο κ. Πιερρακάκης χαρακτήρισε την ελληνική φαρμακοβιομηχανία πρότυπο παραγωγικού κλάδου, με ισχυρή εξαγωγική δραστηριότητα, επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία και σημαντική συμβολή σε καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Στόχος της κυβέρνησης, είπε, είναι η μετάβαση σε ένα παραγωγικό μοντέλο υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, με περισσότερες επενδύσεις, αυξημένη παραγωγικότητα και σταθερό πλαίσιο για τις επιχειρήσεις. Σε ένα περιβάλλον αυξημένων διεθνών προκλήσεων, η ενίσχυση του κλάδου είναι στρατηγική επιλογή για την παραγωγική ανθεκτικότητα της χώρας και τη φαρμακευτική αυτονομία της Ευρώπης. Η φιλοδοξία του είναι να αναδειχθεί η Ελλάδα σε ένα από τα σημαντικά ευρωπαϊκά κέντρα φαρμακευτικής παραγωγής, έρευνας και καινοτομίας, με νέες ευκαιρίες ανάπτυξης και απασχόλησης.
Η φιλοδοξία αυτή συνδέεται με το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 11 Μαρτίου 2025 την πρόταση για το Critical Medicines Act, έναν κανονισμό που στοχεύει στην ενίσχυση της παραγωγής και της διαθεσιμότητας κρίσιμων φαρμάκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΠΕΦ τον είχε χαρακτηρίσει «κανονισμό-σταθμό» για την ευρωπαϊκή φαρμακοβιομηχανία και ιδιαίτερα για την Ελλάδα, επειδή μπορεί να δημιουργήσει μια βιομηχανική εργαλειοθήκη για την αντιμετώπιση των ελλείψεων.
Έρευνα, δεξιότητες και ο ρόλος του Υπουργείου Ανάπτυξης
Ο κ. Τρύφων υπογράμμισε ότι η σύνδεση της εκπαίδευσης και της έρευνας με την παραγωγή, η ανάπτυξη δεξιοτήτων και η αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών είναι κρίσιμες προϋποθέσεις για την παραγωγικότητα, την ανάπτυξη ανταγωνιστικών προϊόντων και τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.
Ο Υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος χαρακτήρισε τη φαρμακοβιομηχανία σημαντικό πυλώνα της ελληνικής οικονομίας, που συμβάλλει στην παραγωγή, την απασχόληση, την έρευνα και την καινοτομία, καθώς και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της χώρας. Η παρουσία της, πρόσθεσε, ενισχύει τη θέση της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό φαρμακευτικό οικοσύστημα. Το Υπουργείο Ανάπτυξης στηρίζει έμπρακτα τον κλάδο αξιοποιώντας τα διαθέσιμα αναπτυξιακά εργαλεία, ενώ σημαντικό ρόλο παίζει η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας, οι υπηρεσίες της οποίας ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους και στηρίζουν την ερευνητική και καινοτομική δραστηριότητα. Στόχος είναι η περαιτέρω σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή, ώστε να δημιουργούνται νέα προϊόντα και να ενισχύεται η ανταγωνιστικότητα.
Τι σημαίνει για τον ασθενή
Η συζήτηση για τη βιομηχανική πολιτική δεν είναι μακριά από την καθημερινότητα των ασθενών. Μια ισχυρή εγχώρια παραγωγή σημαίνει μεγαλύτερη διαθεσιμότητα σε περιόδους κρίσεων, λιγότερες ελλείψεις και πιο προσιτά, ποιοτικά φάρμακα. Αυτό ακριβώς είναι το κοινό μήνυμα της εκδήλωσης: η ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής συνδέεται με την επάρκεια φαρμάκων και τη βιώσιμη πρόσβαση των ασθενών σε θεραπείες.
Η Γενική Συνέλευση της ΠΕΦ επιβεβαίωσε την ανάγκη μιας συνεκτικής εθνικής στρατηγικής που θα αναβαθμίζει τον ρόλο της ελληνικής φαρμακοβιομηχανίας, θα ενισχύει την παραγωγική αυτονομία της χώρας και θα διασφαλίζει σταθερά την πρόσβαση των ασθενών στις αναγκαίες θεραπείες. Το στοίχημα για την περίοδο 2027–2030 είναι να μετατραπούν οι δηλώσεις σε σταθερούς κανόνες: προβλέψιμο clawback, ανταγωνιστικό κόστος ενέργειας, επενδυτικά κίνητρα και σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή.