Νέα μελέτη στις ΗΠΑ δείχνει ότι σε περίπου έξι στα δέκα παιδιά που ζουν με φορέα ηπατίτιδας Β, ο φορέας δεν είναι η μητέρα. Τι σημαίνει αυτό για τις νέες οδηγίες εμβολιασμού των νεογνών και γιατί το ζήτημα απασχολεί την επιστημονική κοινότητα.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Όταν ένα νεογνό γυρίζει σπίτι, δεν ζει μόνο με τη μητέρα του. Γύρω του υπάρχουν ο πατέρας, οι παππούδες, ένας θείος ή κάποιος άλλος συγγενής. Για δεκαετίες, οι αμερικανικές οδηγίες εμβολιασμού δεν χρειάζονταν να γνωρίζουν ποιος από αυτούς κουβαλά τον ιό της ηπατίτιδας Β. Το εμβόλιο γινόταν σε όλα τα νεογνά, ανεξάρτητα από τον κίνδυνο. Οι νέες οδηγίες* στηρίζονται κυρίως στην κατάσταση της μητέρας, και μια καινούργια μελέτη δείχνει πόσο αυτό αφήνει εκτεθειμένα τα μωρά.
Τι άλλαξε στις οδηγίες των ΗΠΑ
Για περίπου τρεις δεκαετίες, τα αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νόσων (CDC) συνιστούσαν να εμβολιάζονται όλα τα νεογνά κατά της ηπατίτιδας Β αμέσως μετά τη γέννηση. Τον Δεκέμβριο του 2025, η συμβουλευτική επιτροπή εμβολιασμών του CDC (ACIP) ψήφισε με 8 υπέρ και 3 κατά μια νέα σύσταση, στο πλαίσιο της ευρύτερης αναθεώρησης του εμβολιαστικού προγράμματος από τον υπουργό Υγείας Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ. Το CDC την υιοθέτησε στις 16 Δεκεμβρίου 2025.
Σύμφωνα με τη νέα σύσταση, τα νεογνά μητέρων που είναι θετικές στην ηπατίτιδα Β ή των οποίων η κατάσταση δεν είναι γνωστή εξακολουθούν να εμβολιάζονται αμέσως μετά τη γέννηση. Για τα νεογνά μητέρων με αρνητικό τεστ, η απόφαση λαμβάνεται από κοινού από τους γονείς και τον γιατρό. Αν η πρώτη δόση αναβληθεί, προτείνεται να δοθεί όχι νωρίτερα από την ηλικία των δύο μηνών.
Οι υποστηρικτές της αλλαγής επικαλούνται την υψηλή αξιοπιστία του προγεννητικού ελέγχου και τη χαμηλή συχνότητα της περιγεννητικής μετάδοσης στις ΗΠΑ. Υποστηρίζουν επίσης ότι η καθολική σύσταση για δόση στη γέννηση είναι ασυνήθιστη στις ανεπτυγμένες χώρες με χαμηλή επικράτηση της νόσου.
Τι έδειξε η νέα μελέτη
Μια νέα αναδρομική μελέτη υποστηρίζει ότι το κριτήριο της μητέρας αφήνει εκτός ένα σημαντικό κομμάτι του κινδύνου. Η Δρ. Karen Jacobson του Kaiser Permanente παρουσίασε τα αποτελέσματα στο συνέδριο IDWeek** της Ουάσιγκτον (21–24 Οκτωβρίου 2026), τη μεγάλη ετήσια συνάντηση των ειδικών στα λοιμώδη νοσήματα. Οι ερευνητές εξέτασαν τα ιατρικά αρχεία περισσότερων από 158.000 παιδιών ηλικίας κάτω των πέντε ετών στη βόρεια Καλιφόρνια και εντόπισαν 2.024 που ζούσαν με τουλάχιστον ένα άτομο με ενεργή ηπατίτιδα Β.
Στο 58,2% αυτών των παιδιών, ο φορέας δεν ήταν η μητέρα. Οι μη μητρικές πηγές έκθεσης ήταν στην πλειονότητά τους άνδρες (76,5%), με διάμεση ηλικία τα 44 έτη. Η Jacobson τόνισε ότι ένα παιδί μπορεί να εκτεθεί στον ιό από οποιονδήποτε έχει ενεργή λοίμωξη, όχι μόνο από τη μητέρα. «Κανείς δεν γνωρίζει την κατάσταση όλων όσων έρχονται σε επαφή με ένα παιδί», σημείωσε, και ο εμβολιασμός στη γέννηση προστατεύει από γνωστές και άγνωστες πηγές.
Η μελέτη*** κατέγραψε και τα ποσοστά εμβολιασμού μέσα στην πρώτη εβδομάδα ζωής. Το 100% των νεογνών μητέρων με ηπατίτιδα Β εμβολιάστηκε, το 93,5% των παιδιών που εκτέθηκαν μέσω άλλων μελών του νοικοκυριού, και το 86,7% των παιδιών χωρίς έκθεση. Η Jacobson διευκρίνισε ότι η μετάδοση από μη μητρικές πηγές είναι σήμερα «αρκετά σπάνια» στις ΗΠΑ, χάρη στα υψηλά ποσοστά εμβολιασμού. Φοβάται ότι περισσότερα βρέφη θα κινδυνεύουν αν τα ποσοστά αρχίσουν να πέφτουν. Τα στοιχεία παρουσιάστηκαν σε συνέδριο και δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί σε επιστημονικό περιοδικό.
Γιατί η ηπατίτιδα Β είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη για τα βρέφη
Η ηπατίτιδα Β είναι η κυριότερη αιτία καρκίνου του ήπατος παγκοσμίως. Μεταδίδεται μέσω αίματος και άλλων σωματικών υγρών, ανάμεσά τους το δάκρυ και το σάλιο, και ο ιός μπορεί να επιβιώσει σε επιφάνειες μέχρι και μία εβδομάδα. Η λοίμωξη συχνά υποχωρεί από μόνη της, όμως στα μικρά παιδιά η εικόνα αλλάζει. Γίνεται χρόνια στο πάνω από 90% των βρεφών και έως στο 50% των μικρών παιδιών που θα μολυνθούν.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δίνει παρόμοια εικόνα. Η λοίμωξη στην ενήλικη ζωή γίνεται χρόνια σε λιγότερο από 5% των περιπτώσεων, ενώ στη βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία στο 95% περίπου. Παγκοσμίως ζουν με χρόνια ηπατίτιδα Β 254 εκατομμύρια άνθρωποι (στοιχεία του 2022), με 1,2 εκατομμύρια νέες λοιμώξεις τον χρόνο και 1,1 εκατομμύριο θανάτους, κυρίως από κίρρωση και καρκίνο του ήπατος. Ο ΠΟΥ συστήνει να εμβολιάζονται όλα τα νεογνά το συντομότερο μετά τη γέννηση, κατά προτίμηση μέσα στο πρώτο 24ωρο. Εκτιμά ότι η δόση της γέννησης καλύπτει μόλις περίπου το 45% των νεογνών παγκοσμίως.
Τι λέει η επιστημονική κοινότητα
Η Αμερικανική Εταιρεία Λοιμωδών Νόσων (IDSA) επέκρινε την ψηφοφορία της ACIP, υποστηρίζοντας ότι η κατάργηση της καθολικής σύστασης τερματίζει μια πρακτική που έχει αποτρέψει το 95% των νέων λοιμώξεων από ηπατίτιδα Β. Στις ΗΠΑ το νεογνικό εμβόλιο υπάρχει από το 1991. Τον Φεβρουάριο του 2026, ανασκόπηση στο περιοδικό Pediatrics από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Μινεσότα βρήκε ισχυρά στοιχεία για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της δόσης στη γέννηση. Δεν βρήκε ότι η καθυστερημένη πρώτη δόση βελτιώνει την ασφάλεια ή την αποτελεσματικότητα. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι η δόση στη γέννηση καλύπτει τα κενά του προγεννητικού ελέγχου, τα λάθη στην ενημέρωση και τις χαμένες ευκαιρίες εμβολιασμού.
Η αυστραλιανή τεχνική συμβουλευτική ομάδα ATAGI, τον Δεκέμβριο του 2025, διατήρησε τη σύσταση για δόση στη γέννηση σε όλα τα νεογνά, για τρεις λόγους: ο προγεννητικός έλεγχος δεν γίνεται πάντα, τα μωρά που μολύνονται στη γέννηση έχουν περίπου 90% πιθανότητα χρόνιας λοίμωξης, και η καθυστέρηση της πρώτης δόσης δημιουργεί αβάσιμο και αποτρέψιμο κίνδυνο.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα ο εμβολιασμός κατά της ηπατίτιδας Β είναι υποχρεωτικός για βρέφη και παιδιά και ανήκει στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών από το 1998. Ο ΕΟΔΥ κατατάσσει τη χώρα στις περιοχές ενδιάμεσης ενδημικότητας, με πτωτική τάση στον επιπολασμό των φορέων του ιού. Το ελληνικό πρόγραμμα δεν προβλέπει καθολική δόση στη γέννηση για όλα τα νεογνά. Σύμφωνα με το Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων του Υπουργείου Υγείας (έκδοση 2020), όταν η μητέρα είναι φορέας του ιού (HBsAg θετική), η πρώτη δόση του εμβολίου χορηγείται μαζί με υπεράνοση γ-σφαιρίνη (HBIG) μέσα σε 12 ώρες από τη γέννηση. Αν η κατάσταση της μητέρας δεν είναι γνωστή, το νεογνό εμβολιάζεται πάλι μέσα σε 12 ώρες, η μητέρα ελέγχεται άμεσα και, αν το τεστ βγει θετικό, το νεογνό λαμβάνει HBIG το αργότερο μέχρι την ηλικία μίας εβδομάδας. Τα υπόλοιπα βρέφη ξεκινούν τον εμβολιασμό από τον δεύτερο μήνα, με σχήμα τριών δόσεων (0, 1 και 6 μήνες) που μπορεί να γίνει και με εξαδύναμο εμβόλιο. Οι ίδιες οδηγίες συμπεριλαμβάνουν στις ομάδες αυξημένου κινδύνου τα άτομα του στενού περιβάλλοντος ανθρώπων με χρόνια λοίμωξη, ενώ ο ΕΟΔΥ συστήνει έλεγχο στα μέλη της οικογένειας και στον σύντροφο ατόμου με θετικό HBsAg. Στην πράξη, και στην Ελλάδα η προστασία των πρώτων εβδομάδων ζωής στηρίζεται κυρίως στον έλεγχο της μητέρας στην εγκυμοσύνη. Γι’ αυτό το ερώτημα των αμερικανικών ερευνητών για τις άλλες πηγές έκθεσης στο σπίτι έχει νόημα και για εμάς.
Τι σημαίνει αυτό για τους γονείς
Η συζήτηση αφορά τις οδηγίες των ΗΠΑ. Σε κάθε χώρα ισχύει το εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών, και ο παιδίατρος είναι ο πιο κατάλληλος να εξηγήσει το χρονοδιάγραμμα που ταιριάζει σε κάθε οικογένεια. Η μελέτη της Kaiser Permanente υπενθυμίζει ότι ο έλεγχος της μητέρας είναι σημαντικός αλλά δεν καλύπτει όλες τις πιθανές πηγές έκθεσης στο σπίτι, και ότι οι αποφάσεις για τα νεογνά πρέπει να παίρνονται με επίγνωση αυτού του κενού.