Το 2023, τα καρδιαγγειακά νοσήματα στοίχισαν τη ζωή σε 40.812 ανθρώπους, σχεδόν έναν στους τρεις θανάτους στη χώρα, δηλαδή έναν θάνατο κάθε 12 λεπτά, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. Οι ειδικοί λένε ότι το 80% αυτών των παθήσεων μπορεί να προληφθεί. Παρ’ όλα αυτά, μόλις το 3% της συνολικής δαπάνης υγείας πηγαίνει στην πρόληψη. Την απόσταση ανάμεσα στο τι ξέρουμε και στο τι κάνουμε θέλει να καλύψει το Εθνικό Σχέδιο για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση των Καρδιαγγειακών Νόσων που παρουσίασε η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία (ΕΚΕ).
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Ένα σχέδιο με ευρωπαϊκή υπογραφή
Το Σχέδιο παρουσιάστηκε, πρόσφατα, για πρώτη φορά, στο πλαίσιο του Διεθνούς Συνεδρίου Καρδιολογίας της ΕΚΕ (13-15 Νοεμβρίου). Εκπονείται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας EU Safe Hearts Plan, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (ESC), και θα κατατεθεί το αμέσως επόμενο διάστημα στο Υπουργείο Υγείας. Σύμφωνα με τον Αντιπρόεδρο της ΕΚΕ, Λάμπρο Μιχάλη, το ευρωπαϊκό σχέδιο ενθαρρύνει τα κράτη-μέλη να αναπτύξουν ή να ενισχύσουν εθνικά σχέδια καρδιαγγειακής υγείας έως το 2027.
Την επιστημονική επιτροπή συντονίζει ο Κωνσταντίνος Δάβος, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Προληπτικής Καρδιολογίας (EAPC). Μέλη της είναι ο Βασίλειος Βασιλείου, η Καλλιρόη Καλαντζή, ο Δημοσθένης Παναγιωτάκος, ο Εμμανουήλ Παξιμαδάκης, ο Μιχάλης Παπαδάκης, ο Χριστόδουλος Παπαδόπουλος και ο Κυριάκος Σουλιώτης. Στη Συνέντευξη Τύπου για την παρουσίαση του σχεδίου μίλησαν, επίσης, ο Πρόεδρος της ΕΚΕ, Κωνσταντίνος Τούτουζας, καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ, ο κ. Λάμπρος Μιχάλης (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) και ο καθηγητής Βιοστατιστικής-Επιδημιολογίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, Δημοσθένης Παναγιωτάκος.
Οι αριθμοί που δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος
Ο κ. Δάβος υπενθύμισε ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η πρώτη αιτία θανάτου και αναπηρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με περίπου 1,7 εκατομμύρια θανάτους τον χρόνο. Το Safe Hearts Plan θέτει ως στόχο, μέχρι το 2035, μείωση της πρόωρης καρδιαγγειακής θνησιμότητας κατά 25% σε σχέση με το 2022.
Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι πιο βαριά. Το 2023, 8.324 άνθρωποι πέθαναν πρόωρα από καρδιαγγειακά, περίπου ένας στους πέντε καρδιαγγειακούς θανάτους. Η πρόωρη θνησιμότητα από ισχαιμική καρδιοπάθεια ήταν περίπου 37% υψηλότερη από τον μέσο όρο της ΕΕ, και στους άνδρες η διαφορά έφτασε το 42%, όπως ανέφερε ο κ. Παναγιωτάκος. Στη μελέτη ΑΤΤΙΚΗ, που παρακολουθεί εδώ και 20 χρόνια 3.000 άνδρες και γυναίκες, οι συμμετέχοντες έχασαν κατά μέσο όρο 12,3 έτη ζωής λόγω πρόωρης καρδιαγγειακής νοσηρότητας.
Πίσω από τα νούμερα υπάρχουν παράγοντες κινδύνου που εξακολουθούν να είναι συχνοί. Στην πανελλαδική μελέτη ΕΜΕΝΟ (2013-2016), περίπου τέσσερις στους δέκα ενήλικες είχαν υπέρταση, έξι στους δέκα υπερχοληστερολαιμία και ένας στους τρεις παχυσαρκία. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Έρευνα Υγείας της ΕΛΣΤΑΤ του 2019, ένας στους τέσσερις ενήλικες κάπνιζε καθημερινά και επτά στους δέκα ανέφεραν απουσία σωματικής δραστηριότητας. Το συνολικό οικονομικό κόστος των καρδιαγγειακών νοσημάτων στη χώρα φτάνει τα 4,315 δισ. ευρώ, ενώ το 23,9% του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών, κάτι που θα αυξήσει τις ανάγκες φροντίδας.
Ο πολίτης «ξέρει», αλλά δεν πράττει
Η πανελλήνια έρευνα κοινής γνώμης που διεξήγαγε η ΕΚΕ τον Σεπτέμβριο του 2026 δείχνει ότι η ενημέρωση έχει κενά. Μόνο το 25,1% των πολιτών γνωρίζει ότι τα καρδιαγγειακά είναι η πρώτη αιτία θανάτου, και το 50,7% πιστεύει λανθασμένα ότι αφορούν κυρίως τους άνδρες. Το 77,9% έχει κάνει προληπτικό έλεγχο, αλλά το 39,9% δεν έχει συζητήσει ποτέ τον καρδιαγγειακό του κίνδυνο με γιατρό. Τα τρία τέταρτα των πολιτών δεν γνωρίζουν ΚΑΡΠΑ. Οι πολίτες θεωρούν την ΕΚΕ αξιόπιστο φορέα ενημέρωσης και ζητούν εκπαίδευση για την υγεία από το σχολείο.
Για τον κ. Μιχάλη, το συμπέρασμα είναι ότι ο πολίτης ήδη γνωρίζει τα βασικά και του λείπει κάτι άλλο: «Ο πολίτης ξέρει. Αυτό που του λείπει δεν είναι κυρίως η πληροφορία, αλλά το κίνητρο και τα εργαλεία για να πράξει».
Τρεις πυλώνες και έξι άξονες
Το όραμα του Σχεδίου είναι μια Ελλάδα με καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία για όλους, σε κάθε στάδιο της ζωής, χωρίς ανισότητες στην πρόληψη, στη διάγνωση και στην πρόσβαση σε ποιοτική φροντίδα. Στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: την πρόληψη, την έγκαιρη ανίχνευση και φροντίδα, και τη διακυβέρνηση με δεδομένα και ψηφιακή υγεία. Αναλύεται σε έξι στρατηγικούς άξονες.
Ο πρώτος είναι η πρόληψη και η προαγωγή της υγείας ήδη από τη σχολική ηλικία, με έμφαση στις ανάγκες των γυναικών. Ο δεύτερος αφορά την έγκαιρη ανίχνευση και την ολοκληρωμένη φροντίδα, με καθολική εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου στους ενήλικες. Ο τρίτος εστιάζει στην ισότιμη πρόσβαση, και στις νησιωτικές, ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές. Ο τέταρτος είναι η διακυβέρνηση, τα δεδομένα και ο ψηφιακός μετασχηματισμός, με Εθνικό Παρατηρητήριο Καρδιαγγειακής Υγείας, εθνικά μητρώα συνδεδεμένα με τον ηλεκτρονικό φάκελο υγείας, δείκτες ποιότητας, τηλεϊατρική και τεχνητή νοημοσύνη. Ο πέμπτος αφορά την εκπαίδευση, την έρευνα και τη συμμετοχή της κοινωνίας, με θεσμοθέτηση της Προληπτικής Καρδιολογίας ως επίσημης εξειδίκευσης ή δομημένης μετεκπαίδευσης και συνεργασία με τους συλλόγους ασθενών. Ο έκτος καλύπτει την υλοποίηση, τη χρηματοδότηση και την αξιολόγηση, με εθνικούς δείκτες παρακολούθησης.
Ο μακροπρόθεσμος στόχος για το 2050, όπως τον περιέγραψε ο κ. Παναγιωτάκος, είναι 20% λιγότερα εμφράγματα και εγκεφαλικά και 50% λιγότεροι πρόωροι θάνατοι, με περισσότερα χρόνια ζωής με υγεία.
Από το χαρτί στην πράξη: οι δράσεις 2027-2030
Η στρατηγική της ΕΚΕ για την περίοδο 2027-2030 περιλαμβάνει συγκεκριμένες δράσεις. Η πρώτη αφορά την ενημέρωση και την έμπνευση του πολίτη, με εκπαιδευτικές δράσεις, ανανεωμένη ιστοσελίδα και διεύρυνση του δικτύου εκπαίδευσης στην ΚΑΡΠΑ. Δίνεται έμφαση στη διατροφή και στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, και προβλέπεται σταθερή συνεργασία με τους συλλόγους ασθενών.
Η δεύτερη δράση αξιοποιεί την τεχνολογία. Wearables και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να βοηθήσουν τον καθένα να παρακολουθεί την πρόοδό του, ενώ οι καρδιολόγοι θα εκπαιδευτούν στα νέα ψηφιακά εργαλεία. «Οι ψηφιακές εφαρμογές δεν αντικαθιστούν τον γιατρό. Κάνουν όμως την πρόληψη καθημερινή συνήθεια», τόνισε ο κ. Μιχάλης.
Η τρίτη δράση ξεκινά από το σχολείο, με διατροφή, κίνηση, ΚΑΡΠΑ και ενημέρωση για τους παράγοντες κινδύνου, σε συνεργασία με την Πολιτεία και την οικογένεια. Η τέταρτη στοχεύει στην αλλαγή του τρόπου ζωής, με προγράμματα άσκησης στους χώρους εργασίας, κίνητρα για τακτική άσκηση των γυναικών, ιδίως μετά την εμμηνόπαυση, και «σχολείο σε κίνηση». Η πέμπτη αφορά τα ελληνικά δεδομένα. Προτείνεται εφαρμογή θρομβόλυσης όπου απαιτείται, σε συνεργασία με τις ΥΠΕ, ώστε οι εμφραγματίες να αντιμετωπίζονται έγκαιρα όπου κι αν βρίσκονται, και δημιουργία Κέντρων Αποκατάστασης Καρδιοπαθών με πολυειδικό προσωπικό.
Πολιτεία και επιστημονική κοινότητα μαζί
Η ΕΚΕ θέλει να λειτουργεί ως επιστημονικός σύμβουλος της Πολιτείας. Για να το πετύχει, επιδιώκει να αξιοποιήσει το Safe Hearts Plan, που για πρώτη φορά κάνει την καρδιαγγειακή υγεία προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και την Ελληνική Προεδρία της ΕΕ το β΄ εξάμηνο του 2027, ώστε το θέμα να αναδειχθεί σε ευρωπαϊκή προτεραιότητα.
Το τελικό ζητούμενο
«Το Εθνικό Σχέδιο Καρδιαγγειακής Υγείας δεν είναι απλώς ένα ακόμη πρόγραμμα υγείας. Είναι μια μακροπρόθεσμη εθνική επένδυση στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στην αποτελεσματική θεραπεία», ανέφερε ο Πρόεδρος της ΕΚΕ, Κωνσταντίνος Τούτουζας. Ο στόχος είναι λιγότερα πρώτα και επαναλαμβανόμενα καρδιαγγειακά συμβάντα, μικρότερη πρόωρη θνησιμότητα, περισσότερα χρόνια ζωής με καλή υγεία και χωρίς αναπηρία, και ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών στην πρόληψη και τη θεραπεία. Το αν θα γίνει πραγματικότητα εξαρτάται από τη χρηματοδότηση και τη συνεργασία της Πολιτείας με την επιστημονική κοινότητα, και θα φανεί όταν το Σχέδιο περάσει από τα χέρια του Υπουργείου Υγείας.


