Η διασφάλιση της ποιότητας ζωής και της αξιοπρέπειας των ασθενών που βρίσκονται αντιμέτωποι με σοβαρά, χρόνια ή απειλητικά για τη ζωή νοσήματα αποτελεί έναν από τους πιο ευαίσθητους δείκτες πολιτισμού μιας κοινωνίας και, ταυτόχρονα, μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την πολιτική της υγείας.
Για δεκαετίες, η ανακουφιστική φροντίδα στην Ελλάδα παρέμενε ένα αποσπασματικό δικαίωμα, βασισμένο κυρίως στις υπερπροσπάθειες ιδιωτικών πρωτοβουλιών και φιλανθρωπικών οργανώσεων. Η επίσημη παρουσίαση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ανακουφιστική Φροντίδα 2025–2030 από το Υπουργείο Υγείας έρχεται να αλλάξει ριζικά αυτό το τοπίο, καλύπτοντας ένα μεγάλο θεσμικό και επιχειρησιακό κενό.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Μέσα σε αυτό το νέο, αναδιαμορφωμένο περιβάλλον, η διεπιστημονική προσέγγιση αναδεικνύεται σε πρωταγωνιστή, με τον Πανελλήνιο Σύλλογο Φυσικοθεραπευτών (Π.Σ.Φ.) να χαιρετίζει τη μεταρρύθμιση και να υπογραμμίζει την ιστορική ανάγκη για την πλήρη και ισότιμη ενσωμάτωση του φυσικοθεραπευτή στην ομάδα ολιστικής υποστήριξης των ασθενών.
Το ιστορικό υπόβαθρο και οι στρατηγικοί άξονες της μεγάλης μεταρρύθμισης
Η πολιτική βούληση για την οργανωμένη ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου δικτύου υπηρεσιών ανακουφιστικής φροντίδας άρχισε να αποκτά σάρκα και οστά με τη θεσμοθέτηση του Νόμου 5007/2022. Ο νόμος αυτός έθεσε τις στέρεες βάσεις, και το νέο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την περίοδο 2025–2030 έρχεται τώρα να εξειδικεύσει την εφαρμογή του, με στόχο την πλήρη ενσωμάτωση αυτών των υπηρεσιών σε όλες τις βαθμίδες του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Το σχέδιο αναγνωρίζει την ανακουφιστική φροντίδα ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, το οποίο δεν αφορά μόνο τον ίδιο τον ασθενή αλλά εκτείνεται και ως δίχτυ προστασίας γύρω από την οικογένειά του.
Το στρατηγικό αυτό πλάνο ξεδιπλώνεται γύρω από πέντε κεντρικούς άξονες: τη διακυβέρνηση και τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου, την οργανωμένη ανάπτυξη εξειδικευμένων υπηρεσιών και δομών, την ολοκληρωμένη εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού, την ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του κοινωνικού συνόλου, καθώς και την επιστημονική έρευνα, την αξιολόγηση και τη διασφάλιση της ποιότητας. Μέσα από την υλοποίηση αυτών των αξόνων, επιδιώκεται η δημιουργία ενός λειτουργικού και συνεκτικού δικτύου που θα περιλαμβάνει ειδικές νοσοκομειακές μονάδες, αυτόνομες δομές φιλοξενίας (hospices), προγράμματα κατ’ οίκον νοσηλείας, καθώς και στοχευμένες υπηρεσίες φροντίδας μέσα στην κοινότητα.
Η διεπιστημονική ομάδα και η θεσμική κατοχύρωση της ελάχιστης σύνθεσης
Η φιλοσοφία της ανακουφιστικής φροντίδας είναι από τη φύση της διεπιστημονική, καθώς κανένας επαγγελματίας υγείας δεν μπορεί να καλύψει μόνος του το σύνολο των αναγκών ενός βαριά πάσχοντος. Σύμφωνα με το Άρθρο 3 της σχετικής νομοθεσίας, ορίζεται με σαφήνεια η ελάχιστη υποχρεωτική σύνθεση της διεπιστημονικής ομάδας, η οποία πρέπει απαρέγκλιτα να αποτελείται από γιατρό, νοσηλευτή ή νοσηλεύτρια, κοινωνικό λειτουργό, ψυχολόγο και φυσικοθεραπευτή ή φυσικοθεραπεύτρια. Ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες του κάθε περιστατικού, η ομάδα αυτή μπορεί να πλαισιώνεται και από άλλες ειδικότητες υγείας.
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε αυτή τη διάταξη, επισημαίνοντας ότι η ανάπτυξη των νέων δομών καθιστά απολύτως αναγκαία τη ρητή πρόβλεψη για τη συμμετοχή των φυσικοθεραπευτών σε κάθε επίπεδο παροχής υπηρεσιών. Για να λειτουργήσει αποτελεσματικά το σύστημα, ο Π.Σ.Φ. ζητά τον σαφή καθορισμό των ελάχιστων προδιαγραφών στελέχωσης των μονάδων, διασφαλίζοντας έτσι ότι η παρουσία του κλάδου δεν θα είναι τυπική, αλλά ουσιαστική και ποσοτικά επαρκής για την κάλυψη των αναγκών των πολιτών.
Ο πολυδιάστατος κλινικός ρόλος του φυσικοθεραπευτή στην ανακούφιση του ασθενούς
Η συμβολή του φυσικοθεραπευτή στην ανακουφιστική φροντίδα είναι βαθιά κλινική, πολυεπίπεδη και αναντικατάστατη. Αντίθετα με την κοινή αντίληψη ότι η φυσικοθεραπεία στοχεύει αποκλειστικά στην αποκατάσταση μετά από τραυματισμούς, στο πλαίσιο των χρονίως και βαρέως πασχόντων επικεντρώνεται στη μεγιστοποίηση της λειτουργικής ικανότητας και στην ανακούφιση από τα βασανιστικά συμπτώματα των νόσων. Ο φυσικοθεραπευτής παρεμβαίνει ενεργά στη διαχείριση του χρόνιου πόνου, χρησιμοποιώντας φυσικά μέσα και εξειδικευμένα προγράμματα θεραπευτικής άσκησης, μειώνοντας έτσι την εξάρτηση από φαρμακευτικά σκευάσματα.
Παράλληλα, ο ρόλος του είναι καθοριστικός για τη βελτίωση της κινητικότητας και τη διατήρηση της αυτονομίας του ασθενούς, όσο αυτό είναι εφικτό. Οι φυσικοθεραπευτές εφαρμόζουν ειδικές τεχνικές για την αντιμετώπιση της αναπνευστικής δυσχέρειας (δύσπνοιας) και της έντονης σωματικής κόπωσης, ενώ συμβάλλουν ενεργά στην πρόληψη των επώδυνων επιπλοκών που επιφέρει η παρατεταμένη ακινησία, όπως οι συγκάμψεις και οι θρομβώσεις. Μέσα από αυτές τις παρεμβάσεις, ο φυσικοθεραπευτής προστατεύει την ποιότητα ζωής του ασθενούς, προσφέροντάς του τη δυνατότητα να παραμείνει λειτουργικός και να διατηρήσει την αξιοπρέπειά του.
Η διεθνής εμπειρία του Π.Σ.Φ. ως εγγύηση για την επιτυχία του σχεδίου
Η ενεργός συμμετοχή του Π.Σ.Φ. στη διαμόρφωση του πλαισίου της ανακουφιστικής φροντίδας δεν είναι τωρινή, αλλά μετρά ήδη χρόνια συστηματικής προσπάθειας, έχοντας ξεκινήσει από τα πρώτα στάδια της επεξεργασίας του νομοσχεδίου που ψηφίστηκε το 2022. Ο Πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών, κ. Πέτρος Λυμπερίδης, υπογράμμισε τη σημασία αυτής της διαδρομής, σημειώνοντας ότι οι επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κατατάσσουν τη φυσικοθεραπεία μεταξύ των βασικών θεμελίων της ανακουφιστικής φροντίδας.
Ο κ. Λυμπερίδης επεσήμανε ότι ο επιστημονικός κλάδος εισφέρει στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης μια πολύτιμη συμπυκνωμένη εμπειρία, η οποία βασίζεται σε διεθνείς καλές πρακτικές και δοκιμασμένα μοντέλα του εξωτερικού. Με τον τρόπο αυτό, ο Σύλλογος ενισχύει την υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής για την υγεία, αναδεικνύοντας τον κομβικό ρόλο του φυσικοθεραπευτή στο σύστημα και ανοίγοντας παράλληλα νέους ορίζοντες για την επαγγελματική και επιστημονική εξέλιξη του κλάδου.
Εκπαίδευση, πιστοποίηση και συνεχής προσφορά στη δημόσια υγεία
Για να εξασφαλιστεί η ομαλή και απρόσκοπτη εφαρμογή του κυβερνητικού σχεδιασμού, ο Π.Σ.Φ. δεν περιορίζεται σε έναν θεσμικό ρόλο, αλλά αναλαμβάνει ενεργές επιστημονικές δεσμεύσεις. Στο πλαίσιο αυτό, ο Σύλλογος πρόκειται να συμβάλει άμεσα μέσω της ανάπτυξης εξειδικευμένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων και τη χορήγηση πιστοποιήσεων στον τομέα της «Φυσικοθεραπείας στην Ανακουφιστική Φροντίδα». Επιπλέον, τα στελέχη του Συλλόγου θα συμμετάσχουν ενεργά στη διαμόρφωση των επίσημων κλινικών κατευθυντήριων οδηγιών, στην εκπαίδευση των επαγγελματιών του κλάδου, καθώς και στις θεσμοθετημένες επιτροπές που θα αναλάβουν την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της πορείας του Εθνικού Σχεδίου.
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών ξεκαθαρίζει ότι θα συνεχίσει να δηλώνει παρών και να προσφέρει την επιστημονική του εγκυρότητα όπου απαιτείται. Μέσα από αυτή τη διαρκή συνεισφορά, απώτερος στόχος παραμένει η ισχυροποίηση της ανακουφιστικής φροντίδας στην Ελλάδα και η διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης όλων των πολιτών, χωρίς αποκλεισμούς, σε υψηλού επιπέδου υπηρεσίες υγείας που προάγουν την αυτονομία, τον σεβασμό και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια μέχρι το τέλος της ζωής.