Οι ηγέτες από ολόκληρο τον κόσμο, στο πλαίσιο της 80ης Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών* (United Nations General Assembly – UNGA), που είναι το κύριο νομοθετικό, διαβουλευτικό και αντιπροσωπευτικό όργανο του ΟΗΕ, υιοθέτησαν μια ιστορική πολιτική διακήρυξη για την αντιμετώπιση των μη μεταδιδόμενων νοσημάτων (ΜΜΝ) και των προκλήσεων της ψυχικής υγείας, μέσα από μια πλήρως ολοκληρωμένη και συντονισμένη προσέγγιση.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Η διακήρυξη αποτελεί το αποτέλεσμα των διακυβερνητικών διαπραγματεύσεων που προηγήθηκαν της τέταρτης Υψηλού Επιπέδου Συνάντησης της UNGA για την πρόληψη και τον έλεγχο των ΜΜΝ και την προαγωγή της ψυχικής υγείας και ευεξίας, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2025.
Η πρώτη κοινή διακήρυξη για ΜΜΝ και ψυχική υγεία
Με τίτλο «Ισότητα και ενσωμάτωση: μετασχηματίζοντας ζωές και μέσα διαβίωσης μέσα από ηγεσία και δράση για τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα και την προαγωγή της ψυχικής υγείας και ευεξίας», η πολιτική διακήρυξη αποτελεί την πρώτη φορά που τα ΜΜΝ και η ψυχική υγεία αντιμετωπίζονται από κοινού σε παγκόσμιο πολιτικό επίπεδο.
Ενιαία προσέγγιση, μετρήσιμοι στόχοι έως το 2030 και ισχυρό πλαίσιο λογοδοσίας από τον ΟΗΕ
Πρόκειται για μια μοναδική ευκαιρία επιτάχυνσης της διεθνούς προόδου, καθώς η διακήρυξη θέτει συγκεκριμένους παγκόσμιους στόχους με ορίζοντα το 2030, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα εποχή στην αντιμετώπιση ορισμένων από τις σοβαρότερες προκλήσεις δημόσιας υγείας παγκοσμίως — προκλήσεις που επηρεάζουν ανθρώπους κάθε ηλικίας και εισοδηματικού επιπέδου.
ΜΜΝ και ψυχική υγεία: παγκόσμιο βάρος με κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις
Σήμερα, τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα αποτελούν την κύρια αιτία πρόωρων θανάτων παγκοσμίως**, στερώντας τη ζωή από περίπου 18 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο, ενώ περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο άτομα ζουν με κάποια μορφή διαταραχής ψυχικής υγείας.
Τα ΜΜΝ συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με προλήψιμους παράγοντες κινδύνου, όπως η ανθυγιεινή διατροφή, η κατανάλωση καπνού και αλκοόλ, η σωματική αδράνεια και η ατμοσφαιρική ρύπανση — παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά και την ψυχική υγεία. Και τα δύο προβλήματα αυξάνονται σε όλες τις χώρες και σε όλες τις κοινότητες, καθιστώντας τα κρίσιμα όχι μόνο για τη δημόσια υγεία, αλλά και για την παραγωγικότητα και τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη.
Μια νέα εποχή με σαφείς και μετρήσιμους στόχους
Σε μια ουσιαστική εξέλιξη σε σχέση με προηγούμενες δεσμεύσεις, η νέα πολιτική διακήρυξη θεσπίζει τρεις παγκόσμιους «στόχους ταχείας επίτευξης» (fast-track), οι οποίοι πρέπει να υλοποιηθούν έως το 2030:
- 150 εκατομμύρια λιγότεροι χρήστες καπνού παγκοσμίως
- 150 εκατομμύρια περισσότεροι άνθρωποι με ρυθμισμένη υπέρταση
- 150 εκατομμύρια περισσότεροι άνθρωποι με πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας
Παράλληλα, προβλέπονται φιλόδοξοι και μετρήσιμοι στόχοι για τα εθνικά συστήματα υγείας, όπως:
- Τουλάχιστον 80% των χωρών να διαθέτουν ολοκληρωμένα πολιτικά, νομοθετικά, ρυθμιστικά και φορολογικά μέτρα
- Τουλάχιστον 80% των δομών πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας να έχουν πρόσβαση σε οικονομικά προσιτά, βασικά φάρμακα και τεχνολογίες για ΜΜΝ και ψυχική υγεία, σύμφωνα με τις συστάσεις του ΠΟΥ
- Τουλάχιστον 60% των χωρών να εφαρμόζουν πολιτικές οικονομικής προστασίας που καλύπτουν ή περιορίζουν το κόστος βασικών υπηρεσιών
- Τουλάχιστον 80% των χωρών να διαθέτουν λειτουργικά, πολυτομεακά εθνικά σχέδια δράσης
- Τουλάχιστον 80% των χωρών να έχουν ισχυρά συστήματα επιτήρησης και παρακολούθησης
Ο Γενικός Διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, Δρ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, δήλωσε:
«Η υιοθέτηση αυτών των φιλόδοξων στόχων αποδεικνύει τη δέσμευση των κρατών-μελών να προστατεύσουν την υγεία των πολιτών τους. Μαζί μπορούμε να αλλάξουμε την πορεία των μη μεταδιδόμενων νοσημάτων και της ψυχικής υγείας, προσφέροντας υγεία, ευημερία και ίσες ευκαιρίες για όλους».
Η πιο εκτεταμένη διακήρυξη μέχρι σήμερα
Η νέα διακήρυξη θεωρείται η πιο ολοκληρωμένη που έχει υιοθετηθεί μέχρι σήμερα, ενσωματώνοντας τα διδάγματα της πανδημίας COVID-19 και ανταποκρινόμενη σε σύγχρονες παγκόσμιες προκλήσεις. Για πρώτη φορά περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:
- Νέους τομείς ΜΜΝ, όπως η στοματική και πνευμονική υγεία, ο παιδικός καρκίνος, τα ηπατικά και νεφρικά νοσήματα, καθώς και τα σπάνια νοσήματα
- Διευρυμένους περιβαλλοντικούς προσδιοριστές, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση, το καθαρό μαγείρεμα, η έκθεση στον μόλυβδο και οι επικίνδυνες χημικές ουσίες
- Ψηφιακούς κινδύνους, όπως η υπερβολική έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο αυξημένος χρόνος οθόνης, το επιβλαβές περιεχόμενο και η παραπληροφόρηση
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη ρύθμιση των ηλεκτρονικών τσιγάρων, των νέων προϊόντων καπνού, της εμπορικής προώθησης ανθυγιεινών τροφίμων προς τα παιδιά, στη σαφή επισήμανση τροφίμων και στην εξάλειψη των τρανς λιπαρών. Η διακήρυξη βασίζεται σε μια ισχυρή αρχή ισότητας, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των ατόμων που ζουν με ΜΜΝ και ψυχικές διαταραχές, των πληθυσμών που πλήττονται από την κλιματική κρίση, των Μικρών Νησιωτικών Αναπτυσσόμενων Κρατών και των ανθρωπιστικών πληθυσμών.
Χρηματοδότηση και προσέγγιση «ολόκληρης της κοινωνίας»
Αναγνωρίζοντας τις πιέσεις στις παγκόσμιες οικονομίες και στη χρηματοδότηση της Υγείας, η διακήρυξη δίνει ισχυρότερη έμφαση στη βιώσιμη χρηματοδότηση, καλώντας τα κράτη να εξασφαλίσουν επαρκείς και σταθερούς πόρους μέσω ενίσχυσης της εγχώριας χρηματοδότησης, διεθνών συνεργασιών και συντονισμένων πολυμερών μηχανισμών.
Τα ΜΜΝ και η ψυχική υγεία τοποθετούνται ξεκάθαρα ως κεντρικοί πυλώνες της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής δικαιοσύνης, με την εφαρμογή λύσεων που απαιτούν προσέγγιση «ολόκληρης της κυβέρνησης» και «ολόκληρης της κοινωνίας», με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, των νέων, των ατόμων με αναπηρία και ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία.
Προς το 2030: λογοδοσία και παρακολούθηση της προόδου
Η διακήρυξη ενισχύει τις προηγούμενες δεσμεύσεις και χαράσσει μια νέα πορεία προς ένα πιο υγιές, δίκαιο και ευημερούν μέλλον. Προβλέπεται σαφές πλαίσιο λογοδοσίας και αξιολόγησης της προόδου, με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ να υποβάλλει έκθεση προόδου έως το 2030, ενόψει της επόμενης Υψηλού Επιπέδου Συνάντησης.
Ο ΠΟΥ, σε συνεργασία με άλλους οργανισμούς του ΟΗΕ, θα στηρίξει τα κράτη-μέλη στη μετατροπή αυτών των ιστορικών δεσμεύσεων σε συγκεκριμένες εθνικές πολιτικές, διασφαλίζοντας τη συνεχή παρακολούθηση και υλοποίηση των στόχων έως και μετά το 2030.
**Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει ως «πρόωρο θάνατο» τον θάνατο που συμβαίνει πριν από τον μέσο όρο ηλικίας θανάτου ενός πληθυσμού. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ως όριο πρόωρου θανάτου ορίζεται η ηλικία των 70 ετών.