Τα συνειδητά όνειρα (lucid dreams) αποτελούν μία από τις πιο συναρπαστικές πτυχές της ανθρώπινης συνείδησης. Πρόκειται για την κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο αντιλαμβάνεται ότι ονειρεύεται ενώ βρίσκεται ακόμη σε ύπνο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να επηρεάσει ή και να καθορίσει την εξέλιξη του ονείρου.
Από το Μάνο Σιγανό
Το επιστημονικό ενδιαφέρον για τα συνειδητά όνειρα αυξάνεται τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, η σχετική έρευνα παραμένει διάσπαρτη σε διαφορετικά επιστημονικά πεδία, ενώ λείπουν μακροχρόνια δεδομένα για τις επιπτώσεις τους στην υγεία. Για τον λόγο αυτό, ομάδα ερευνητών προχώρησε σε μια εκτενή ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας, συγκεντρώνοντας όλα τα διαθέσιμα στοιχεία. Τα ευρήματα δείχνουν ότι αυτή η ιδιαίτερη κατάσταση συνείδησης θα μπορούσε να συμβάλει στη θεραπεία ψυχικών διαταραχών, όπως οι χρόνιοι εφιάλτες και η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD).
Κατανόηση των συνειδητών ονείρων
Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε 38 μελέτες με κριτές, στις οποίες συμμετείχαν τόσο υγιείς ενήλικες όσο και άτομα με παθήσεις όπως το PTSD ή η νόσος του Πάρκινσον. Συμπεριλήφθηκαν μόνο έρευνες που τεκμηρίωναν τα συνειδητά όνειρα με αντικειμενικά δεδομένα, όπως συγκεκριμένα σήματα κινήσεων των ματιών ή εγκεφαλικά κύματα που καταγράφονται μέσω ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (EEG).
Η ανασκόπηση δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Annals of Medicine & Surgery.
Όταν οι άνθρωποι εισέρχονται σε κατάσταση συνειδητού ονείρου, ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου –όπως ο προμετωπιαίος φλοιός (prefrontal cortex – PFC)– εμφανίζουν αυξημένη δραστηριότητα. Η περιοχή αυτή σχετίζεται με βασικές λειτουργίες, όπως ο σχεδιασμός, η λήψη αποφάσεων, ο έλεγχος παρορμήσεων, η μνήμη και η συγκέντρωση. Αντίθετα, κατά τη διάρκεια των συνηθισμένων ονείρων, η δραστηριότητά της είναι σημαντικά μειωμένη.
Ορισμένες από τις μελέτες δείχνουν επίσης αυξημένη δραστηριότητα στα γ-εγκεφαλικά κύματα (gamma band), περίπου στα 40 Hz, κυρίως στα μετωπιαία τμήματα του εγκεφάλου. Τα ταχέα αυτά εγκεφαλικά κύματα συνδέονται με ανώτερες γνωστικές λειτουργίες και φαίνεται να παίζουν ρόλο στην επίγνωση ότι κάποιος ονειρεύεται.
Αυτή η επίγνωση προσφέρει αίσθηση ελέγχου, γεγονός που οδηγεί τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι τα συνειδητά όνειρα θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν θεραπευτικά σε περιπτώσεις εφιαλτών και PTSD.
Θεραπεία μέσω ελέγχου των ονείρων
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το γεγονός ότι οι άνθρωποι που βιώνουν συνειδητά όνειρα που μπορούν δηλαδή να επεξεργαστούν και να αλλάξουν το περιεχόμενο των ονείρων τους ανοίγει τον δρόμο για νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Ειδικά σε άτομα με PTSD, αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στο σπάσιμο του φαύλου κύκλου της επαναβίωσης τραυματικών εμπειριών, μετατρέποντας έναν τρομακτικό εφιάλτη σε ένα ακίνδυνο ή ελεγχόμενο όνειρο.
«Παρότι τα στοιχεία παραμένουν προκαταρκτικά, τα συνειδητά όνειρα προσφέρουν προοπτικές για να χρησιμοποιηθούν ως θεραπευτικό εργαλείο για το PTSD και τα συμπτώματα άγχους, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των εφιαλτών» αναδεικνύοντας την ανάγκη για περισσότερη χρηματοδότηση και εκστρατείες ενημέρωσης, ώστε να αξιοποιηθούν οι επιστημονικές και κλινικές τους δυνατότητες», σημειώνουν οι ερευνητές.
Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν ότι τα ευρήματα βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Ωστόσο, εκτιμούν ότι μελλοντικές έρευνες θα μπορούσαν να διερευνήσουν τη χρήση φορητών τεχνολογιών, οι οποίες θα βοηθούν τους ανθρώπους να προκαλούν συνειδητά όνειρα στο σπίτι τους, εκτός κλινικού περιβάλλοντος.
Medical Xpress