Κρίσιμα φάρμακα, δεδομένα υγείας και ιατροτεχνολογικά προϊόντα βρίσκονται στο νέο ευρωπαϊκό πρόγραμμα. Ξεχωριστό ενδιαφέρον για την ελληνική αγορά έχει η σχεδιαζόμενη μελέτη για τις ποσοστώσεις εφοδιασμού, το παράλληλο εμπόριο και τις ελλείψεις.
Πώς μπορεί η Ευρώπη να εξασφαλίσει ότι ένα απαραίτητο φάρμακο θα φτάνει εγκαίρως στον ασθενή; Και τι χρειάζεται ώστε τα δεδομένα που συγκεντρώνουν καθημερινά τα συστήματα υγείας να αξιοποιούνται με ασφάλεια στην έρευνα και στη φροντίδα;
Σε αυτά τα ζητήματα κατευθύνεται μέρος των πόρων του EU4Health 2026, το οποίο δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 19 Οκτωβρίου. Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε €680,7 εκατ., με €40 εκατ. για την παραγωγική ικανότητα κρίσιμων φαρμάκων, €44,15 εκατ. για την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Χώρου Δεδομένων Υγείας και €15,84 εκατ. για το κανονιστικό πλαίσιο των ιατροτεχνολογικών και in vitro διαγνωστικών προϊόντων. Τα ποσά αφορούν ολόκληρη την ευρωπαϊκή δράση, χωρίς προκαθορισμένο ελληνικό μερίδιο.
Κρίσιμα φάρμακα: Η ευκαιρία περνά από την παραγωγή
Η προβλεπόμενη πρόσκληση των €40 εκατ., με κωδικό HS-g-26-18, προγραμματίζεται ενδεικτικά για το τέταρτο τρίμηνο του 2026. Απευθύνεται σε επιχειρήσεις της φαρμακευτικής βιομηχανίας και της εφοδιαστικής αλυσίδας, με δυνατότητα συμμετοχής μεμονωμένα ή σε κοινοπραξία. Στόχος είναι η δημιουργία, επέκταση ή αναβάθμιση παραγωγής κρίσιμων φαρμάκων, δραστικών ουσιών και βασικών εισροών στην ΕΕ.
Για μια ελληνική παραγωγική επιχείρηση, η προετοιμασία μπορεί να αρχίσει από ένα συγκεκριμένο ερώτημα: ποια αδυναμία εφοδιασμού θα αντιμετώπιζε η επένδυσή της; Η απάντηση χρειάζεται να στηρίζεται σε στοιχεία για το προϊόν, την παραγωγική δυνατότητα, την εξάρτηση από προμηθευτές και τις αγορές που θα μπορούσε να εξυπηρετήσει.
Χρήσιμο πρώτο βήμα είναι ένας σύντομος φάκελος έργου, με τεχνικό αντικείμενο, κόστος, χρονοδιάγραμμα και πιθανούς εταίρους. Η τελική επιλεξιμότητα και οι οικονομικοί όροι θα κριθούν από την ίδια την πρόσκληση.
Δεδομένα υγείας: Προετοιμασία πριν από την αξιοποίηση
Τα €44,15 εκατ. καλύπτουν δράσεις εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Χώρου Δεδομένων Υγείας, του EHDS. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει υποστήριξη για τη δευτερογενή χρήση δεδομένων, κοινές τεχνικές λύσεις και εκπαίδευση των εμπλεκόμενων φορέων.
Για νοσοκομεία, διαγνωστικά κέντρα, ερευνητικές ομάδες και εταιρείες ψηφιακής υγείας, η πρακτική δουλειά αρχίζει με την αποτύπωση των δεδομένων που διαθέτουν: σε ποια μορφή βρίσκονται, πόσο πλήρη είναι και ποιος έχει την ευθύνη διαχείρισής τους.
Ένα έργο με σαφές κλινικό ή ερευνητικό ερώτημα μπορεί να δώσει ουσιαστικό περιεχόμενο σε μια μελλοντική συνεργασία. Η τεχνολογική λύση χρειάζεται να συνοδεύεται από τεκμηριωμένη προστασία των προσωπικών δεδομένων και καθαρούς όρους πρόσβασης.
Ιατροτεχνολογικά: Έμφαση στην εφαρμογή και την εποπτεία
Το κονδύλι των €15,84 εκατ. αφορά την εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων για ιατροτεχνολογικά και διαγνωστικά προϊόντα. Περιλαμβάνονται δράσεις για το EUDAMED και ενίσχυση της εποπτείας της αγοράς μέσω συνεργασίας των εθνικών αρχών.
Οι ελληνικές εταιρείες εισαγωγής και διανομής έχουν λόγο να εξετάσουν την ετοιμότητα των φακέλων τους, την ιχνηλασιμότητα και τη διαχείριση αναφορών ασφάλειας. Παράλληλα, όσες προσφέρουν υπηρεσίες κανονιστικής υποστήριξης μπορούν να διερευνήσουν συνεργασίες όπου προβλέπεται συμμετοχή εξωτερικών παρόχων. Η φύση κάθε δράσης έχει σημασία: μια χρηματοδότηση προς αρμόδιες αρχές δεν αποτελεί αυτομάτως ανοικτή επιδότηση προς επιχειρήσεις.
Ελλείψεις: Στο μικροσκόπιο ποσοστώσεις και παράλληλο εμπόριο
Η Επιτροπή προβλέπει μελέτη προϋπολογισμού €300.000 για την επίδραση των ποσοστώσεων εφοδιασμού και του παράλληλου εμπορίου στη διαθεσιμότητα φαρμάκων. Θα εξεταστούν επίσης οι εθνικοί περιορισμοί εξαγωγών και οι συνέπειές τους. Το κείμενο αναγνωρίζει ότι οι επιδράσεις μπορεί να διαφέρουν μεταξύ αγορών: μια πρακτική που επιβαρύνει τη διαθεσιμότητα σε μία χώρα μπορεί να συμβάλλει στον εφοδιασμό μιας άλλης. Πρόκειται για σχεδιαζόμενη μελέτη, χωρίς αλλαγή των ισχυόντων κανόνων εξαγωγών.
Για την ελληνική συζήτηση, το ουσιαστικό ζητούμενο είναι η τεκμηρίωση ανά προϊόν και χρονική περίοδο. Παραγγελίες, παραδόσεις, ανεκτέλεστες ποσότητες και χρόνοι αναμονής μπορούν να δείξουν πού εμφανίζεται το πρόβλημα. Η συγκέντρωση συγκρίσιμων στοιχείων από εταιρείες, φαρμακαποθήκες και φαρμακεία θα βοηθούσε περισσότερο από γενικές αποδόσεις ευθύνης.
Τι μπορούν να κάνουν τώρα οι ελληνικοί φορείς
Η πρώτη κίνηση είναι η παρακολούθηση της HaDEA και της πύλης Funding & Tenders για τις συγκεκριμένες προσκλήσεις. Ακολουθεί ο έλεγχος του ποιος μπορεί να υποβάλει πρόταση, ποιο κόστος καλύπτεται και αν απαιτείται συνεργασία με φορείς άλλων χωρών.
Για τις επιχειρήσεις φαρμάκου προέχει η ωρίμανση ενός παραγωγικού σχεδίου. Για τους φορείς δεδομένων, η αποτύπωση της τεχνικής και οργανωτικής τους ετοιμότητας. Για την αλυσίδα διανομής, η συγκέντρωση αξιόπιστων στοιχείων εφοδιασμού.
Από αυτή την προετοιμασία θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό αν οι ευρωπαϊκές κατευθύνσεις μπορούν να μετατραπούν σε έργα με ελληνική συμμετοχή και μετρήσιμο όφελος για τους ασθενείς.