Τρεις φορείς της Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής παρουσιάζουν το Εξατομικευμένο Πλάνο Εμβολιασμών 2026, ένα εύχρηστο εργαλείο που φέρνει πιο κοντά τον πολίτη και τον επαγγελματία υγείας και ενισχύει την πρόληψη.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Οι περισσότεροι ξέρουμε ότι τα παιδιά εμβολιάζονται. Λιγότεροι ξέρουμε ποια εμβόλια χρειαζόμαστε ως ενήλικες, πότε πρέπει να γίνουν οι αναμνηστικές δόσεις, και τι αλλάζει όταν έχουμε ένα χρόνιο πρόβλημα υγείας ή κάποια συγκεκριμένη ηλικία. Στο ιατρείο, όπου η συζήτηση πρέπει να χωρέσει σε λίγα λεπτά, το ερώτημα «τι μου λείπει;» συχνά μένει αναπάντητο. Σε αυτό το κενό απευθύνεται το νέο Εξατομικευμένο Πλάνο Εμβολιασμών 2026, μια πρωτοβουλία τριών φορέων της Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής.
Τρεις φορείς, ένας κοινός στόχος
Το εργαλείο προκύπτει από τη συνεργασία της Ελληνικής Εταιρείας Έρευνας και Εκπαίδευσης στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ), της ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ – Εταιρείας Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής Ελλάδος και της Ακαδημίας Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής και ΠΦΥ. Οι τρεις φορείς θέλουν να καλλιεργήσουν κουλτούρα πρόληψης και συστηματικού εμβολιασμού, να ενδυναμώσουν τη σχέση πολίτη και επαγγελματία υγείας και να διαδώσουν την αξία του εμβολιασμού σε όλες τις ηλικιακές ομάδες.
Τι είναι το νέο πλάνο
Πρόκειται για μια καρτολίνα, ένα εύχρηστο και άμεσα αξιοποιήσιμο εργαλείο που λειτουργεί ως «σύνδεσμος» ανάμεσα στον πολίτη και τον γιατρό ή τον επαγγελματία υγείας. Σκοπός της είναι να διευκολύνει τον διάλογο, να ενισχύσει την ενημέρωση και να υποστηρίξει την από κοινού λήψη αποφάσεων για τον εμβολιασμό. Ο πολίτης δεν είναι παθητικός αποδέκτης οδηγιών αλλά συμμετέχει στη συζήτηση για την προστασία της υγείας του.
Τι προσφέρει στην καθημερινή κλινική πράξη
Το Εξατομικευμένο Πλάνο Εμβολιασμών 2026 επιδιώκει να προσφέρει τέσσερα βασικά οφέλη. Πρώτον, να καταγράφονται καθαρά οι ανάγκες εμβολιασμού κάθε πολίτη. Δεύτερον, να ενισχύεται η συμβουλευτική διαδικασία. Τρίτον, να οργανώνεται καλύτερα ο εμβολιασμός μέσα στο ιατρείο. Τέταρτον, να στηρίζεται η διαχρονική σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον πολίτη και τον επαγγελματία υγείας. Η εμπιστοσύνη είναι ο παράγοντας που συχνά καθορίζει αν κάποιος θα κάνει ένα εμβόλιο.
Γιατί ο εμβολιασμός δεν σταματά στην παιδική ηλικία
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει ότι τα προγράμματα εμβολιασμού έσωσαν τουλάχιστον 154 εκατομμύρια ζωές τα τελευταία 50 χρόνια, δηλαδή έξι ζωές κάθε λεπτό, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Lancet το 2024. Οι 101 εκατομμύρια ήταν βρέφη. Το εμβόλιο της ιλαράς είχε τη μεγαλύτερη συμβολή, με το 60% των ζωών που σώθηκαν. Ο ίδιος οργανισμός προειδοποίησε ότι η υποχώρηση της εμβολιαστικής κάλυψης οδηγεί σε νέες εστίες ιλαράς. Το 2022 καταγράφηκαν παγκοσμίως πάνω από 9 εκατομμύρια κρούσματα και 136.000 παιδιά πέθαναν.
Στους ενήλικες το ζήτημα είναι διαφορετικό. Όπως εξηγεί ο πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών, καθηγητής Ανδρέας Κωνσταντόπουλος, σε ενημερωτικό υλικό του Υπουργείου Υγείας, η προστασία των ενηλίκων με τα χρόνια μειώνεται. Κρούσματα νοσημάτων που είχαν εκλείψει εμφανίζονται ξανά σε όλες τις ηλικίες. Η αύξηση της μέσης ηλικίας του πληθυσμού και η μετακίνηση πληθυσμών από χώρες με άγνωστη εμβολιαστική κάλυψη αυξάνουν την ομάδα των ευάλωτων ανθρώπων.
Πώς λειτουργεί το σύστημα στην Ελλάδα
Στη χώρα μας τα εμβόλια του εθνικού προγράμματος χορηγούνται δωρεάν. Η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών εισηγείται τα Εθνικά Προγράμματα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων και Ενηλίκων, και το Υπουργείο Υγείας εκδίδει σχετικές εγκυκλίους. Ενδεικτικά, το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων τροποποιήθηκε με εγκύκλιο τον Οκτώβριο του 2025, και το πρόγραμμα Παιδιών και Εφήβων 2026 ορίστηκε με εγκύκλιο του Μαρτίου 2026. Για την αντιγριπική περίοδο 2025–2026 η σύνθεση του εμβολίου άλλαξε. Έγινε μετάβαση από τα τετραδύναμα στα τριδύναμα εμβόλια, που δεν περιλαμβάνουν το στέλεχος B/Yamagata. Ο ΕΟΔΥ παρακολουθεί την επιδημιολογία των νοσημάτων που προλαμβάνονται με εμβόλιο, και το Υπουργείο διατηρεί ψηφιακό μητρώο εμβολιασμών.
Το νέο πλάνο δεν υποκαθιστά αυτά τα προγράμματα. Βοηθά να μεταφραστούν σε συγκεκριμένες συστάσεις για κάθε άνθρωπο, στο ιατρείο και με τον γιατρό που τον παρακολουθεί.
Η πρόληψη ως πυλώνας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη συνολική προσπάθεια των τριών φορέων να αναβαθμίσουν την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και να καταστήσουν την πρόληψη βασικό πυλώνα της δημόσιας υγείας. Ο προσωπικός γιατρός και ο οικογενειακός ιατρός είναι συχνά η πρώτη επαφή του πολίτη με το σύστημα υγείας, και γι’ αυτό παίζουν καθοριστικό ρόλο στο να γίνει ο εμβολιασμός συνήθεια.