Το άγχος, οι ορμονικές αλλαγές, οι καθημερινές συνήθειες αλλά και ορισμένα προβλήματα υγείας μπορεί να διακόπτουν τον ύπνο μας. Πότε είναι κάτι περιστασιακό και πότε χρειάζεται διερεύνηση;
Είναι τρεις και μισή τα ξημερώματα. Ανοίγετε τα μάτια, κοιτάζετε το ρολόι και συνειδητοποιείτε ότι έχετε ακόμη αρκετές ώρες μέχρι να χτυπήσει το ξυπνητήρι. Προσπαθείτε να ξανακοιμηθείτε, αλλά το μυαλό σας έχει ήδη αρχίσει να σκέφτεται όσα πρέπει να κάνετε την επόμενη ημέρα. Τα λεπτά περνούν και ο ύπνος δεν επιστρέφει.
Το νυχτερινό ξύπνημα είναι μια εμπειρία που γνωρίζουν πολλοί άνθρωποι. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα υγείας. Όταν όμως συμβαίνει συχνά, δυσκολεύει την επιστροφή στον ύπνο και επηρεάζει την καθημερινότητα, αξίζει να αναζητήσουμε την αιτία.
Γιατί ξυπνάμε μέσα στη νύχτα;
Ο ύπνος δεν είναι μια συνεχής κατάσταση βαθιάς ξεκούρασης. Στη διάρκεια της νύχτας περνάμε από διαφορετικά στάδια, με περιόδους ελαφρύτερου και βαθύτερου ύπνου.
Καθώς πλησιάζει το πρωί, ο βαθύς ύπνος μειώνεται και οι περίοδοι ύπνου REM γίνονται μεγαλύτερες. Έτσι, μπορεί να ξυπνάμε ευκολότερα από έναν θόρυβο, μια σωματική ενόχληση ή μια σκέψη.
Δεν υπάρχει, πάντως, κάποια ιδιαίτερη ιατρική σημασία στις 3 ή στις 4 τα ξημερώματα. Η ώρα από μόνη της δεν αποτελεί ένδειξη συγκεκριμένης πάθησης.
Το άγχος που μας ακολουθεί στο κρεβάτι
Μία από τις συχνότερες αιτίες διαταραχής του ύπνου είναι το στρες.
Οι επαγγελματικές υποχρεώσεις, οι οικονομικές δυσκολίες, τα οικογενειακά προβλήματα ή ακόμη και η ανησυχία για τον ίδιο τον ύπνο μπορούν να διατηρούν τον οργανισμό σε κατάσταση εγρήγορσης.
Ένας άνθρωπος μπορεί να αποκοιμηθεί σχετικά εύκολα επειδή είναι κουρασμένος, αλλά να δυσκολεύεται να κοιμηθεί ξανά όταν ξυπνήσει μέσα στη νύχτα.
Μάλιστα, η σκέψη «πρέπει οπωσδήποτε να κοιμηθώ γιατί αύριο θα είμαι εξαντλημένος» συχνά μεγαλώνει την ένταση και κάνει την κατάσταση δυσκολότερη.
Οι ορμόνες και η ηλικία παίζουν ρόλο
Με την πάροδο της ηλικίας, ο ύπνος τείνει να γίνεται πιο ελαφρύς και πιο κατακερματισμένος.
Στις γυναίκες, η περιεμμηνόπαυση και η εμμηνόπαυση μπορούν επίσης να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητά του. Οι εξάψεις και οι νυχτερινές εφιδρώσεις αποτελούν συχνές αιτίες αφύπνισης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κακός ύπνος είναι αναπόφευκτο μέρος της γήρανσης ή ότι πρέπει απλώς να τον αποδεχτούμε.
Μήπως φταίει κάτι που κάνουμε το βράδυ;
Ορισμένες καθημερινές συνήθειες επηρεάζουν τον ύπνο περισσότερο απ’ όσο φανταζόμαστε.
Ο καφές αργά το απόγευμα μπορεί να συνεχίσει να δρα αρκετές ώρες αργότερα. Το αλκοόλ, παρότι αρχικά προκαλεί υπνηλία, συχνά διαταράσσει τον ύπνο στο δεύτερο μισό της νύχτας.
Ένα βαρύ βραδινό γεύμα, η χρήση κινητού λίγο πριν από τον ύπνο και οι ακανόνιστες ώρες κατάκλισης μπορούν επίσης να συμβάλουν στο πρόβλημα.
Υπάρχουν όμως και ιατρικές αιτίες, όπως ο χρόνιος πόνος, η συχνουρία, η υπνική άπνοια, το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών ή οι παρενέργειες ορισμένων φαρμάκων. Ειδικά όταν υπάρχουν έντονο ροχαλητό, διακοπές αναπνοής ή υπερβολική υπνηλία την ημέρα, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Τι μπορείτε να κάνετε όταν ξυπνάτε;
Αρχικά, προσπαθήστε να μη μετατρέψετε το ξύπνημα σε αγώνα με το ρολόι.
Αποφύγετε να ελέγχετε συνεχώς την ώρα ή να χρησιμοποιείτε το κινητό. Αν παραμένετε ξύπνιοι για αρκετή ώρα και αρχίζετε να εκνευρίζεστε, μπορείτε να σηκωθείτε και να κάνετε κάτι ήρεμο, με χαμηλό φωτισμό, μέχρι να νυστάξετε ξανά.
Βοηθούν επίσης το σταθερό πρωινό ξύπνημα, η καθημερινή σωματική δραστηριότητα και ένα δροσερό, ήσυχο υπνοδωμάτιο.
Πότε χρειάζεται γιατρός;
Αν το πρόβλημα επαναλαμβάνεται για εβδομάδες, επηρεάζει τη διάθεση, τη συγκέντρωση ή την απόδοσή σας, είναι χρήσιμο να μιλήσετε με γιατρό.
Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία (CBT-I) αποτελεί θεραπεία πρώτης επιλογής για τη χρόνια αϋπνία. Αντίθετα, τα υπνωτικά φάρμακα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αυθαίρετα ή ως μόνιμη λύση.
Το σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι ένα νυχτερινό ξύπνημα δεν αποτελεί από μόνο του λόγο ανησυχίας. Όταν όμως γίνεται καθημερινή ταλαιπωρία, υπάρχουν τρόποι να αντιμετωπιστεί, αρκεί να εντοπιστεί τι διαταράσσει τον ύπνο.
