Δρ. Στ. Τσικρικά: Αυξημένοι οι κίνδυνοι για τους εφήβους που βρίσκονται ακόμα σε ανάπτυξη.
Ένα από τα πιο ανησυχητικά προβλήματα δημόσιας υγείας αποτελεί η συνεχώς αυξανόμενη χρήση των νέων καπνικών προϊόντων, ιδιαίτερα από τους εφήβους, όχι μόνο γιατί αυτά παρουσιάζονται ως μία ασφαλέστερη εναλλακτική λύση από το παραδοσιακό κάπνισμα, αλλά και γιατί είναι προϊόντα που χρησιμοποιούν και άτομα που δεν είχαν ξανακαπνίσει ποτέ στη ζωή τους. Κάτι που αποτελεί ένα πολύ μεγάλο κίνδυνο δημόσιας υγείας, γιατί φαίνεται ότι υπάρχει η μιμητική τάση της κίνησης, με αποτέλεσμα άτομα που στην εφηβεία δεν είναι καπνιστές, να εξελίσσονται σε ενεργούς καπνιστές στη συνέχεια της ζωής τους.
Η δυσάρεστη αυτή επισήμανση ανήκει στην Πρόεδρο της Ομάδας Προαγωγής Υγείας, Ιατρικής Εκπαίδευσης και Διακοπής Καπνίσματος της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας, και Πρόεδρο της Ένωσης Πνευμονολόγων Ελλάδας, Δρ. Σταματούλα Τσικρικά, η οποία τονίζει στο DailyPharmaNews ότι η Πανευρωπαϊκή Πνευμονολογική Εταιρεία θεωρεί ότι τα νέα καπνικά προϊόντα σε καμία περίπτωση δεν είναι ασφαλή.
Η Δρ Τσικρικά μας μιλά με αφορμή το πρόσφατο συνέδριο της Πανευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας στη Βιέννη, στο οποίο και η ίδια πραγματοποίησε ομιλία για το Κάπνισμα στην Εφηβεία. Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό, επισημαίνει η ειδικός, ότι τα νέα καπνικά προϊόντα δεν έχουν μελετηθεί ακόμα επαρκώς, έτσι ώστε να παγιωθεί μια πολύ συγκεκριμένη επιστημονική θέση. Και προσθέτει ότι από τα δεδομένα που υπάρχουν μέχρι στιγμής, η ιατρική κοινότητα δεν δύναται να εξάγει ξεκάθαρα συμπεράσματα για την ασφάλεια τους και κυρίως δεν μπορεί να γνωρίζει ποιες θα είναι οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που πιθανά θα έχουν στον ανθρώπινο οργανισμό.
Αυξητική τάση στις ηλικίες 13 και άνω – Τι μέτρα έχουν λάβει άλλες χώρες
«Την τελευταία πενταετία και ιδιαίτερα μετά την πανδημία όλοι και περισσότεροι έφηβοι αποκτούν την βλαβερή συνήθεια του καπνίσματος και παρά τις προσπάθειες των Διεθνών οργανισμών υγείας να μειώσουν την κατανάλωση νικοτίνης και κυρίως τη χρήση των νέων καπνικών προϊόντων, αυτά έχουν κερδίσει τεράστια δημοτικότητα, και η τάση παραμένει ιδιαίτερα αυξητική στις ηλικίες των 13 και άνω.
Στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο τα νέα καπνικά προϊόντα (δηλαδή το ηλεκτρονικό τσιγάρο, τα σακουλάκια νικοτίνης, ή σακουλάκια που περιέχουν μία μεγάλη σειρά αρωματικών ουσιών και χημικών προϊόντων) έχουν κατά πολύ κερδίσει έδαφος σε σχέση με το συμβατικό τσιγάρο. Μάλιστα τα υπόλοιπα κράτη έχουν λάβει ήδη σοβαρά μέτρα. Πχ δημόσιες καμπάνιες ευαισθητοποίησης σχετικά με τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος, με έμφαση στους κινδύνους για την υγεία των εφήβων και την εξάρτηση από τη νικοτίνη, αλλά και εκπαίδευση των μαθητών μέσω σχολικών προγραμμάτων, τα οποία ενημερώνουν για τους κινδύνους και διδάσκουν τεχνικές αντίστασης στην πίεση της ομάδας.
Την ίδια ώρα γίνονται αυστηρότεροι έλεγχοι στις διαφημίσεις καπνού ειδικά σε μέσα που παρακολουθούν έφηβοι, προκειμένου να μην προβάλλεται το κάπνισμα ως μια ελκυστική ή φυσιολογική συνήθεια. Επίσης ενισχύονται τα προγράμματα των ιατρείων διακοπής καπνίσματος, όπου παρέχονται συμβουλευτικές υπηρεσίες και γραμμές βοήθειας για εφήβους που επιθυμούν να διακόψουν το κάπνισμα, αλλά και να λάβουν τεκμηριωμένες απαντήσεις σχετικά με τις επιβλαβείς επιπτώσεις στον οργανισμό τους».
Στο Ηνωμένο Βασίλειο προωθείται νομοσχέδιο για smoke free γενιά
Όπως διευκρινίζει η Δρ. Τσικρικά, στη Σουηδία ήδη από το 2018, έχει εφαρμοστεί απαγόρευση του καπνίσματος ακόμα και στις βεράντες των μπαρ και των εστιατορίων, ενώ η Ιρλανδία και η Ολλανδία έχουν αυξήσει σημαντικά την τιμή του πακέτου άνω των 16 και 11 ευρώ αντίστοιχα, γεγονός που το καθιστά οικονομικά ασύμφορο. «Όσον αφορά το κάπνισμα στο αυτοκίνητο, στη Γαλλία, απαγορεύεται αν υπάρχει συνεπιβάτης ηλικίας κάτω των 18 ετών. Στο Ηνωμένο Βασίλειο από την αρχή του καλοκαιριού, η κυβέρνηση προωθεί ένα νομοσχέδιο όπου η ελάχιστη ηλικία για την αγορά τσιγάρων θα είναι τα 21 έτη, ενώ αναμένεται να ψηφιστεί νομοσχέδιο, το οποίο θα απαγορεύει στους εφήβους οι οποίοι έχουν γεννηθεί μετά το έτος 2009 να αγοράσουν τσιγάρα».
Στην Ευρώπη ηλικίες 15-39 προτιμούν το ηλεκτρονικό
Θέλοντας να δώσει λεπτομερή εικόνα για την παρούσα κατάσταση η κ. Τσικρικά ανέφερε στην ομιλία της ότι σύμφωνα με τις μελέτες του ΠΟΥ, παιδιά ηλικίας 13-15 ετών χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα σε ποσοστά υψηλότερα από τους ενήλικες. «Στον Καναδά, τα ποσοστά χρήσης ηλεκτρονικού τσιγάρου μεταξύ των νέων 16-19 ετών έχουν διπλασιαστεί μεταξύ 2017-2022, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο ο αριθμός των νεαρών χρηστών τριπλασιάστηκε τα τελευταία τρία χρόνια. Βάσει δεδομένων του Ευρωβαρόμετρου, για τη Γηραιά Ήπειρο, οι νεότερες ηλικίες 15-39 ετών καταγράφουν μεγαλύτερη τάση για χρήση των ηλεκτρονικών τσιγάρων από εκείνη των μεγαλύτερων ηλικιών».
Ο βασικός παράγοντας που παρακινεί τους εφήβους να δοκιμάσουν το κάπνισμα ή τις νεότερες μορφές του, είναι ότι συχνά νιώθουν την ανάγκη να ενταχθούν σε μια ομάδα και το κάπνισμα θεωρείται ως ένας τρόπος ανεξαρτησίας ή κοινωνικής αποδοχής, σύμφωνα με τη γνωστή πνευμονολόγο.
Η έναρξη της καπνιστικής έξης συμβαίνει, όπως λέει, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, κατά την κρίσιμη περίοδο της προεφηβείας ως μια πράξη επανάστασης και πρόωρης ενηλικίωσης.
Οι στρατηγικές των καπνοβιομηχανιών για την προώθηση του καπνίσματος
«Άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η επιρροή των προτύπων από τα μέσα ενημέρωσης και η διαφήμιση με συγκεκριμένες προωθητικές ενέργειες. Σύμφωνα με τους διεθνείς οργανισμούς, οι καπνοβιομηχανίες εφαρμόζουν μια σειρά από στρατηγικές παρά τις αυστηρές κανονιστικές ρυθμίσεις που έχουν θεσπιστεί τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτές οι τακτικές είναι πολυδιάστατες και περιλαμβάνουν στοχευμένο μάρκετινγκ, σχεδιασμό προϊόντων και στρατηγικές τιμολόγησης, με στόχο κυρίως την προώθηση της συνήθειας του καπνίσματος σε νεότερες ηλικιακές ομάδες, καθώς και τη διατήρηση των υπαρχόντων καπνιστών.
Η προσθήκη ποικίλων αρωμάτων και ευχάριστων γεύσεων στα προϊόντα, όπως και οι συσκευασίες με έντονα χρώματα και κομψά σχέδια για να κάνουν τα προϊόντα τους πιο ελκυστικά, χρησιμοποιούνται ευρύτατα για να προσελκύσουν νεότερους ηλικιακά χρήστες, προσπαθώντας παράλληλα να μειώσουν τον αντίκτυπο των προειδοποιητικών σημάτων στις συσκευασίες και την άσχημη γεύση των προϊόντων.
Δεν είναι λίγες φορές που μέσα από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης πολλοί influencers, , οι οποίοι διαθέτουν μεγάλη επιρροή σε νεαρές ηλικιακές ομάδες και πιθανά μπορούν να διαμορφώσουν στάσεις και συμπεριφορές, ενισχύοντας την ελκυστικότητα της συνήθειας, προωθούν έμμεσα ή άμεσα προϊόντα καπνού.»
Πιο σοβαρές οι επιπτώσεις του καπνίσματος στους εφήβους
Πολλοί έφηβοι, αναφέρει η κ. Τσικρικά, αρχίζουν το κάπνισμα με τα νέα προϊόντα, θεωρώντας τα ακίνδυνα, χωρίς να γνωρίζουν τις μακροχρόνιες συνέπειες. Ακόμη κι όταν είναι ενήμεροι για τις συνέπειες του καπνίσματος, υποτιμούν τον κίνδυνο του εθισμού στη νικοτίνη, παραβλέποντας το μελλοντικό κόστος των επιβλαβών επιπτώσεων στην υγεία σε μεγαλύτερη ηλικία, καθώς και τη δυσκολία της διαδικασίας απεξάρτησης. «Όμως, οι συνέπειες του καπνίσματος στην υγεία αν και είναι ευρέως γνωστές, στους εφήβους, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι ακόμα πιο σοβαρές, καθώς το σώμα και ο εγκέφαλός τους βρίσκονται σε διαδικασία ανάπτυξης. Το κάπνισμα σε αυτήν την ηλικία μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των πνευμόνων, να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιοπάθειας, αναπνευστικών προβλημάτων και φυσικά να οδηγήσει σε εθισμό στη νικοτίνη, η οποία είναι εξαιρετικά δύσκολο να ξεπεραστεί».
Να ενισχυθούν τα μέτρα ελέγχου της πώλησης σε ανήλικους και να περιοριστεί η διαφήμιση στο νεανικό κοινό
Η πρόληψη και η ενημέρωση, τονίζει η πρόεδρος της Ένωσης Πνευμονολόγων Ελλάδος, αποτελούν θεμελιώδεις αρχές για να περιοριστεί η χρήση των καπνικών προϊόντων στους εφήβους. «Οι επαγγελματίες υγείας, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να ενημερώσουν για τους κινδύνους και να καταρρίψουν τους μύθους περί ασφάλειας. Επιπλέον, μέσω πολιτικών υγείας και νομοθεσίας πρέπει να ενισχυθούν τα μέτρα ελέγχου της πώλησης σε ανηλίκους και να περιοριστεί η διαφήμιση που απευθύνεται σε νεανικό κοινό. Η επιβολή αυστηρότερων κανόνων για την πρόσβαση και τη χρήση είναι ένας σημαντικός παράγοντας για τη μείωση του φαινομένου. Χωρίς αυστηρές ρυθμίσεις, η διαθεσιμότητα και η προώθηση νέων και αναδυόμενων προϊόντων, μπορεί να οδηγήσει στην έναρξη της χρήσης καπνού ακόμα από μη καπνιστές».
