Με το υψηλό κόστος της βενζίνης, την ανησυχία για το περιβάλλον και την παχυσαρκία σε άνοδο, η ποδηλασία έχει βρει φανατικούς υποστηρικτές. Εκτός από τους οικονομικούς και περιβαλλοντικούς λόγους παρουσιάζει αύξηση παγκοσμίως και γιατί βοηθά στην επίτευξη καλύτερης φυσικής κατάστασης. Ωστόσο, η χρήση ποδηλάτου μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στα γόνατα εάν δεν ακολουθούνται ορισμένοι κανόνες προστασίας.
«Η ποδηλασία είναι μια ευχάριστη αερόβια άσκηση που ωφελεί τη συνολική υγεία και την υγεία των αρθρώσεων συμπεριλαμβανομένων των γονάτων. Επειδή ο χρήστης κάθεται, η πίεση που ασκείται στις αρθρώσεις μετριάζεται και οι βλάβες περιορίζονται. Για όσους ήδη έχουν κάποιο τραυματισμό στα γόνατα, οι αργές και ελεγχόμενες κινήσεις που εκτελούνται χρησιμοποιώντας διάφορους μύες των ποδιών, γυμνάζουν την άρθρωση από διαφορετικές γωνίες.
Όμως, εγκυμονούν κίνδυνοι πρόκλησης μόνιμης βλάβης στα γόνατα, τόσο σε εκείνους που χρησιμοποιούν ποδήλατο για τις μετακινήσεις τους, για βόλτες ή για γυμναστική όσο και σε επαγγελματίες ποδηλάτες», προειδοποιεί ο εξειδικευμένος στις αρθροπλαστικές ισχίου & γόνατος Oρθοπαιδικός Xειρουργός δρ Αθανάσιος Τσουτσάνης.
Παρόλο που είναι μια άσκηση χαμηλής έντασης, οι πολλές επαναλαμβανόμενες κινήσεις και στάσεις καταπονούν τις συγκεκριμένες αρθρώσεις. Παράγοντες που συνήθως οδηγούν σε τραυματισμούς είναι:
Η κακή προετοιμασία
Η απότομη και υπερβολική προπόνηση χωρίς το μυοσκελετικό σύστημα να είναι προετοιμασμένο μπορεί να προκαλέσει φθορά στις αρθρώσεις και τους μύες.
Η έλλειψη συνολικής μυϊκής προπόνησης
Οι μύες των ποδηλατών δεν ασκούνται στον ίδιο βαθμό – άλλοι είναι υπερβολικά γυμνασμένοι, ενώ άλλοι είναι λιγότερο δυνατοί. Οι υπεραναπτυγμένοι, σφιγμένοι μύες ασκούν υπερβολική πίεση στα γόνατα, ειδικά κατά την έντονη προσπάθεια.
Η λανθασμένη τοποθέτηση
Η κλίση του σώματος πολύ μπροστά καταπονεί τα γόνατα, λόγω της έντονης πίεσης προς τα κάτω που ασκείται.
Ο εξοπλισμός με κακή εφαρμογή
Ένα, αναλογικά με το ύψος του αθλούμενου, ψηλότερο ή χαμηλότερο ποδήλατο μπορεί να φέρει τα γόνατα σε λάθος γωνία και να προκαλέσει πόνο. Τα κακώς ρυθμισμένα πεντάλ και η τοποθέτηση της σέλας πολύ χαμηλά ή ψηλά επίσης καταπονούν τα γόνατα.
Επιπτώσεις
Ο πόνος στο γόνατο είναι το δεύτερο συχνότερα αναφερόμενο σύμπτωμα από υπερβολική χρήση στους ποδηλάτες (μετά τη μέση του ποδηλάτη).
Ο πόνος στο πρόσθιο μέρος της άρθρωσης, μπορεί να οφείλεται στην αυξημένη πίεση που ασκείται στην επιγονατίδα και τους περιβάλλοντες μαλακούς ιστούς, ειδικά όταν οι οπίσθιοι μηριαίοι ή γλουτιαίοι είναι αδύναμοι ή υπάρχει λανθασμένη στάση του σώματος, αργός ρυθμός, πολύ βαρύ πάτημα (μεγάλο γρανάζι στον δισκοβραχίονα, μικρό γρανάζι στον τροχό) κ.ά..
Ο πόνος στο οπίσθιο μέρος προκαλείται από αυξημένες δυνάμεις που ασκούνται στο πίσω μέρος της άρθρωσης από λανθασμένη θέση των πεντάλ ή τοποθέτηση της σέλας ή του ποδιού πολύ μπροστά στα πεντάλ, σφιγμένη γάμπα / οπίσθιοι μηριαίοι ή γλουτιαίοι μύες.
Ο πόνος στο εσωτερικό μέρος της άρθρωσης σχετίζεται με προβλήματα ευθυγράμμισης κατά το πάτημα του πεντάλ. Η διάταση του έσω πλάγιου συνδέσμουλόγω επαναλαμβανόμενης προς τα μέσα κίνησης του γόνατος, οι σφιχτοί προσαγωγοί και η θυλακίτιδα είναι πιθανές αιτίες.
Ο πόνος στο εξωτερικό μέρος του γόνατος συνδέεται συνήθως με ερεθισμό του έξω πλάγιου συνδέσμου ή με σφιχτούς απαγωγείς / γλουτιαίους μύες.
Οστεοαρθρίτιδα
Η υπερβολική χρήση της άρθρωσης του γόνατος όταν δεν ακολουθούνται οι κανόνες προστασίας, με τις επαναλαμβανόμενες ομόκεντρες κινήσεις, μπορεί να προκαλέσει μικροτραύματα στον αρθρικό χόνδρο. Εάν δεν επουλωθούν σωστά, οδηγούν σε οστεοαρθρίτιδα, μια σταδιακά μη αναστρέψιμη βλάβη που προκαλεί πόνο, φλεγμονή, παραμόρφωση και δυσλειτουργία της άρθρωσης.
«Η εμφάνιση της οστεοαρθρίτιδας είναι πολυπαραγοντική – μπορεί να ευθύνονται γενετικοί, αναπτυξιακοί, μεταβολικοί και τραυματικοί παράγοντες. Ο πόνος που προκαλείται είναι πιο έντονος κατά την κίνηση και ηπιότερος κατά την ηρεμία. Ωστόσο, στις πιο σοβαρές περιπτώσεις, εμφανίζεται ακόμη και κατά την ανάπαυση.
Πρόκειται για μια χρόνια εκφυλιστική πάθηση, αλλά η εξέλιξή της μπορεί να επιβραδυνθεί σημαντικά και ο πόνος να ελεγχθεί. Στα αρχικά στάδια τα συμπτώματα αντιμετωπίζονται με απώλεια βάρους (όταν απαιτείται), χρήση αναλγητικών και αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, φυσικοθεραπειών και τακτική άσκηση για ενδυνάμωση των μυών.
Οι αερόβιες δραστηριότητες όπως το περπάτημα, η ποδηλασία και η κολύμβηση μπορούν να μειώσουν τον πόνο και να αυξήσουν τη λειτουργικότητα, την απόδοση στο βάδισμα και να επιτρέψουν στους ασθενείς να ζήσουν ποιοτικά. Επομένως, η ποδηλασία δεν είναι απαγορευτική, αλλά μια καλή άσκηση, αρκεί να γίνεται με μέτρο χωρίς να πιέζονται πολύ τα γόνατα.
Στο τελικό στάδιο, η χειρουργική αντικατάσταση της άρθρωσης προσφέρει οριστική λύση. Η αρθροπλαστική γόνατος γίνεται με ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους, όπως η ΜΙΚ (Minimally Invasive Knee), η οποία εξασφαλίζει την ταχύτερη ανάρρωση του ασθενή, καθώς πραγματοποιείται μέσω μιας μικρής τομής χωρίς να επηρεάζονται μυς και τένοντες. Έτσι, οι ασθενείς μπορούν να περπατήσουν την ίδια ημέρα και να επιστρέψουν συντομότερα στις καθημερινές δραστηριότητές τους», επισημαίνει ο δρ Τσουτσάνης.
Πρόληψη
Προκειμένου να αποφευχθούν οι τραυματισμοί από υπερβολική χρήση, οι ποδηλάτες πρέπει να ασκούνται σε ποδήλατα που είναι κατάλληλα για το ύψος τους και κατάλληλα ρυθμισμένα πεντάλ και σέλα.
Ενώ τα πεντάλ βρίσκονται παράλληλα με το έδαφος, το γόνατο που βρίσκεται στο μπροστινό πεντάλ πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τον άξονα του πεντάλ ή ακριβώς πίσω του και σε αυτή τη θέση το γόνατο να σχηματίζει γωνία 90 μοιρών. Η δε σέλα πρέπει να ρυθμίζεται σε ύψος ώστε το γόνατο να είναι ελαφρώς λυγισμένο όταν το πέλμα βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο της περιστροφικής διαδρομής του πεντάλ.
Η σωστή προθέρμανση, η προπόνηση με βάρη, η σταδιακή αύξηση του ρυθμού και της έντασης της προπόνησης, είναι απολύτως απαραίτητα.