Η προστασία του κολλαγόνου αποτελεί το κλειδί για τη διατήρηση της υγείας πολλών οργάνων και συστημάτων του σώματος, μεταξύ αυτών το ανοσοποιητικό και το πεπτικό σύστημα, οι αρθρώσεις και τα οστά, οι μυς και οι τένοντες.
Η πρωτεΐνη αυτή είναι και το επίκεντρο της υγείας του δέρματος, αφού μεγάλο ποσοστό του αποτελείται από κολλαγόνο, και μια από τις βασικές λειτουργίες του είναι η προστασία της συνεκτικότητάς του.
Ωστόσο, από τα μέσα της δεκαετίας των 20 τα αποθέματα του κολλαγόνου αρχίζουν να μειώνονται, με τον ρυθμό αποδόμησής του να κυμαίνεται από 0,7 – 1% ανά έτος. Έτσι με την πάροδο του χρόνου οι αρθρώσεις γίνονται πιο δύσκαμπτες και πονάνε, οστά, μύες και σύνδεσμοι αποδυναμώνονται, τα νύχια γίνονται πιο εύθραυστα, τα μαλλιά σπάνε και πέφτουν, ο δερματικός φραγμός αποδυναμώνεται και η επιδερμίδα χάνει την ελαστικότητά της και εμφανίζει ρυτίδες.
Προκειμένου να επιβραδυνθεί η απώλειά του από τον οργανισμό πρέπει οι προσπάθειες να ξεκινούν από νωρίς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα ήταν μάταιες εάν η έναρξη της θεραπείας καθυστερούσε. Υπάρχουν φυσικοί τρόποι ενίσχυσης και αποκατάστασης του κολλαγόνου στον οργανισμό, όπως η προσαρμογή της διατροφής και η υιοθέτηση μιας υγιεινής ζωής, αλλά και άλλες προσεγγίσεις που περιλαμβάνουν τα συμπληρώματα και τις ιατρικές θεραπείες.
«Το κολλαγόνο είναι μια εκπληκτική πρωτεΐνη που βρίσκεται στους συνδετικούς ιστούς. Σύμφωνα με εκτιμήσεις -γιατί δεν υπάρχουν διαθέσιμες τεκμηριωμένες πληροφορίες- η συνολική περιεκτικότητα σε κολλαγόνο οποιουδήποτε θηλαστικού κυμαίνεται μεταξύ 25-35% της συνολικής πρωτεΐνης του σώματος.
Το σώμα την παράγει φυσικά και στο δέρμα βρίσκεται κυρίως στο χόριο. Όσο τα επίπεδά του είναι υψηλά τα κύτταρα ανανεώνονται και επιδιορθώνονται. Χαρίζει στο δέρμα σφριγηλότατα και απαλότητα, διευκολύνει την επούλωση τραυμάτων και βοηθά στη διατήρηση της υγρασίας. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, το σώμα παράγει όλο και χαμηλότερης ποιότητας κολλαγόνο και σε λιγότερες ποσότητες», εξηγεί ο Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος δρ Χρήστος Στάμου.
«Η εμμηνόπαυση είναι ένας σημαντικός σταθμός στην παραγωγή του, αφού οι ινοβλάστες που παράγουν κολλαγόνο έχουν υποδοχείς οιστρογόνων. Η πτώση των οιστρογόνων που συντελείται προκαλεί εκτόξευση της απώλειας κολλαγόνου. Τα πέντε πρώτα χρόνια υπολογίζεται ότι η απώλεια αγγίζει το 30% και κατόπιν επανέρχεται στο 1 ίσως και 2% ετησίως.
Έτσι, η σύνδεση μεταξύ των ιστών και των στρωμάτων του δέρματος αποδυναμώνεται, με συνέπεια να διαταράσσεται ο δερματικός φραγμός (και ο οργανισμός να γίνεται ευάλωτος σε επιθέσεις), να χάνει το δέρμα την ελαστικότητά του και να αναπτύσσονται ρυτίδες και άλλα σημάδια γήρανσης», προσθέτει.
Ενώ δεν υπάρχει μαγική λύση για την αναστροφή των επιπτώσεων που προκαλεί η μείωση των επιπέδων του στον οργανισμό, υπάρχουν μερικά απλά βήματα που αυξάνουν την παραγωγή και βοηθούν στη διατήρηση της υγείας της επιδερμίδας.
Ενυδάτωση
Η κατανάλωση επαρκούς ποσότητας νερού καθημερινά και η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε νερό, όπως το αγγούρι και το καρπούζι, δημιουργεί ένα πλούσιο σε υγρασία περιβάλλον που είναι φιλικό για το κολλαγόνο και την ελαστίνη.
Διατροφή
Το σώμα χρειάζεται βιταμίνη C, ψευδάργυρο, μαγγάνιο και χαλκό για να παράγει κολλαγόνο, επομένως είναι σημαντικό να προσλαμβάνονται αυτά τα θρεπτικά συστατικά μέσω της διατροφής. Τροφές όπως φυλλώδη λαχανικά, εσπεριδοειδή και σταυρανθή λαχανικά (μπρόκολο, κουνουπίδι) βοηθούν ιδιαίτερα. Η βιταμίνη Α που βρίσκεται στο συκώτι τις γλυκοπατάτες, τα καρότα, το σπανάκι κ.α. είναι επίσης ωφέλιμη.
Μια μελέτη του 2024 διαπίστωσε ότι το τζίνσενγκ αυξάνει την ποσότητα κολλαγόνου στην κυκλοφορία του αίματος και μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της γήρανσης των κυττάρων του δέρματος.
Επίσης την παραγωγή κολλαγόνου προάγουν τα αντιοξειδωτικά. Σύμφωνα με έρευνα του 2025, εκείνα που βρίσκονται στο πράσινο τσάι, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα εσπεριδοειδή και τα μύρτιλα ωφελούν.
Εκτός από την ενίσχυση της παραγωγής, μια διατροφή πλούσια σε κολλαγόνο, όπως ο ζωμός από κόκκαλα και τα ασπράδια των αυγών είναι ο πιο γρήγορος τρόπος αύξησης των επιπέδων του.
Η ζάχαρη, όμως, πρέπει να αποφεύγεται καθώς οι απότομες αυξήσεις της γλυκόζης δημιουργούν μια διαδικασία που ονομάζεται γλυκοζυλίωση, η οποία ενθαρρύνει τη διάσπαση του κολλαγόνου.
Συμπληρώματα
Κολλαγόνο
Λόγω του σημαντικού ρόλου του στην υγεία των αρθρώσεων και του δέρματος, αρκετοί λαμβάνουν τακτικά συμπληρώματα κολλαγόνου. Μελέτες έχουν δείξει ότι το πόσιμο κολλαγόνο μπορεί να μειώσει τη δημιουργία ρυτίδων, να αυξήσει την ελαστικότητα του δέρματος και να ενισχύσει την ενυδάτωση του δέρματος. Βοηθούν επίσης το τριχωτό της κεφαλής και τα μαλλιά όταν λαμβάνονται καθημερινά ή κάθε 48 ώρες. Ωστόσο, σε κάποιους μπορεί να προκαλέσουν παρενέργειες, όπως στομαχικές διαταραχές ή δερματικά εξανθήματα.
Υαλουρονικό οξύ
Το υαλουρονικό οξύ είναι μια ένωση που ενισχύει την παραγωγή κολλαγόνου. Μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση της ενυδάτωσης του δέρματος, προωθώντας την ελαστικότητα και τη σφριγηλότητα. Εκτός από συμπλήρωμα, διατίθεται σε ενέσεις, τοπικές κρέμες και ορούς. Όσοι το επιλέγουν πρέπει να είναι ακολουθούν τις οδηγίες, γιατί είναι πιθανό να προκαλέσει πόνο, κνησμό, οίδημα και εκχυμώσεις.
Αλόη
Και το τζελ αλόης φαίνεται να τονώνει την παραγωγή κολλαγόνου, διότι προάγει την παραγωγή ινοβλαστών, σύμφωνα με έρευνες. Και αυτό διατίθεται σε μορφή συμπληρώματος, κρέμας ή τζελ για τοπική εφαρμογή.
Κανένα από τα παραπάνω ωστόσο δεν θα πρέπει να λαμβάνεται χωρίς την σύμφωνη γνώμη γιατρού.
Επαγγελματικές θεραπείες
Τα ενέσιμα υλικά μπορούν επίσης να διεγείρουν την παραγωγή κολλαγόνου. Ορισμένοι τύποι fillers προσφέρουν άμεσο αποτέλεσμα γεμίσματος, ενθαρρύνοντας παράλληλα την παραγωγή περισσότερου κολλαγόνου. Η φωτοθεραπεία αποτελεί μια γρήγορη και ασφαλή μέθοδο για την αύξηση του κολλαγόνου στο δέρμα.
Υπερσύγχρονα λέιζερ, όπως το Fotona MaQx, το Fractional Laser, το Dermalux, αλλά και άλλες θεραπείες, όπως η μέθοδος HIFU, ξυπνούν τους ινοβλάστες που αρχίζουν και παράγουν κολλαγόνο και ελαστίνη γεμίζοντας σταδιακά τις ρυτίδες στο δέρμα και συσφίγγοντας την επιδερμίδα, με τα αποτελέσματα να είναι ορατά ακόμα και από την πρώτη συνεδρία.
Αποτελεσματικό είναι και το microneedling, το οποίο διεγείρει την παραγωγή κολλαγόνου και ενισχύει την ελαστίνη. Ο “μικροτραυματισμός” που προκαλούν οι μικροσκοπικές βελόνες στο δέρμα πυροδοτεί την παραγωγή των δύο αυτών πρωτεϊνών, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της υφής και της σφριγηλότητάς του.
«Η διαχείριση του στρες που αναστέλλει την επιτάχυνση της απώλειας κολλαγόνου, το τακτικό μασάζ προσώπου που βοηθά στην παραγωγή του, η αποφυγή του ήλιου που μπορεί να επιταχύνει τη διάσπασή του κολλαγόνου και η χρήση αντηλιακών με SPF 30+ που το προστατεύει, η αποφυγή του καπνίσματος και η διαβίωση σε ένα περιβάλλον χωρίς ρύπανση είναι οι πιο σημαντικές μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις που μπορεί να υιοθετηθούν για την επιβράδυνση της διάσπασης και τη διατήρησή του για όσο γίνεται περισσότερο καθώς μεγαλώνουμε», καταλήγει ο δρ Στάμου.