Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι η ηλικία του πατέρα δεν επηρεάζει μόνο τις πιθανότητες σύλληψης, αλλά και την ποιότητα του γενετικού υλικού. Οι επιστήμονες εντόπισαν πως με το πέρασμα του χρόνου, η «φυσική επιλογή» ευνοεί ορισμένες μεταλλάξεις στο σπέρμα, αυξάνοντας τον κίνδυνο μετάδοσης κληρονομικών και αναπτυξιακών διαταραχών στα παιδιά.
Η πατρική ηλικία και ο αόρατος παράγοντας κινδύνου
Νέα ευρήματα που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Nature* δείχνουν ότι η ηλικία του πατέρα παίζει καθοριστικό ρόλο στην υγεία του εμβρύου και την έκβαση μιας εγκυμοσύνης. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσο μεγαλώνει ένας άνδρας, τόσο αυξάνονται οι βλαβερές γενετικές μεταλλάξεις στο σπέρμα του, και μάλιστα, όχι μόνο λόγω της φυσιολογικής φθοράς του DNA με την ηλικία, αλλά και λόγω μιας «κρυφής» διαδικασίας ‘φυσικής επιλογής’ που λαμβάνει χώρα στους όρχεις.
Το DNA που αλλάζει με την ηλικία
Στη μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε σε 81 υγιείς άνδρες, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι περίπου 2% των σπερματοζωαρίων ανδρών γύρω στα 30 έφεραν μεταλλάξεις που μπορούν να προκαλέσουν νόσο. Το ποσοστό αυτό αυξανόταν σε 3%–5% για άνδρες ηλικίας 43 έως 74 ετών, ενώ έφτανε έως 4,5% σε άνδρες 75 ετών.
Πολλές από αυτές τις μεταλλάξεις έχουν συνδεθεί με διαταραχές της κυτταρικής ανάπτυξης, σοβαρές νευροαναπτυξιακές παθήσεις στα παιδιά, αλλά και με κληρονομικό καρκινικό κίνδυνο. Άλλες, πιο «σιωπηλές» μεταλλάξεις, ενδέχεται να παρεμποδίζουν τη γονιμοποίηση, την ανάπτυξη του εμβρύου ή να οδηγούν σε αποβολές.
Όταν η φυσική επιλογή ευνοεί τις λανθασμένες μεταλλάξεις
Το πιο απροσδόκητο εύρημα των ερευνητών ήταν ότι ορισμένες από αυτές τις αλλαγές στο DNA δεν «επιβιώνουν» απλώς, αλλά ευδοκιμούν μέσα στους όρχεις.
Όπως εξήγησε ο Καθηγητής Matt Hurles από το Wellcome Sanger Institute στο Hinxton της Αγγλίας: «Ορισμένες μεταλλάξεις φαίνεται να αποκτούν πλεονέκτημα κατά τη διαδικασία παραγωγής σπερματοζωαρίων, γεγονός που σημαίνει ότι οι άνδρες που γίνονται πατέρες σε μεγαλύτερη ηλικία μπορεί, χωρίς να το γνωρίζουν, να έχουν αυξημένο κίνδυνο να μεταδώσουν βλαβερές μεταλλάξεις στα παιδιά τους».
Με άλλα λόγια, η ίδια η βιολογία του σπέρματος μπορεί να “προτιμά” μεταλλάξεις που εξασφαλίζουν την επιβίωση του κυττάρου, αλλά όχι απαραίτητα την υγεία του μελλοντικού απογόνου.
Μια δεύτερη μελέτη αποκαλύπτει το γενετικό αποτύπωμα στα παιδιά
Σε παράλληλη έρευνα** που δημοσιεύθηκε επίσης στο Nature, με δείγμα πάνω από 54.000 τρίδυμα γονέων-παιδιών και 800.000 υγιή άτομα, οι επιστήμονες μελέτησαν μεταλλάξεις που είχαν ήδη μεταδοθεί στα παιδιά.
Η ανάλυση αποκάλυψε πάνω από 30 γονίδια στα οποία οι μεταλλάξεις φαίνεται να δίνουν στα σπερματοζωάρια ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μέσω φυσικής επιλογής, ενώ πολλά από αυτά σχετίζονται με σπάνιες αναπτυξιακές διαταραχές και καρκίνο.
Πολλά από τα ίδια γονίδια εντοπίστηκαν και στην ανάλυση των σπερματοζωαρίων, επιβεβαιώνοντας ότι η φυσική επιλογή μέσα στους όρχεις μπορεί να αφήνει μετρήσιμο αποτύπωμα στο DNA των παιδιών.
Η «αθέατη» γενετική απειλή της πατρικής ηλικίας
«Τα ευρήματά μας αποκαλύπτουν έναν κρυφό γενετικό κίνδυνο που αυξάνεται με την ηλικία του πατέρα», τονίζει ο Καθηγητής Hurles, συν-συγγραφέας και των δύο μελετών.
Η έρευνα αυτή ανοίγει νέους δρόμους κατανόησης της γονιμότητας, της εμβρυϊκής ανάπτυξης και της κληρονομικής υγείας, επισημαίνοντας ότι η γονική ηλικία —όχι μόνο της μητέρας αλλά και του πατέρα— έχει βαθύτερες βιολογικές συνέπειες απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Η φύση εξακολουθεί να «επιλέγει», αλλά όχι πάντα προς όφελος του ανθρώπου. Και όσο περισσότερο καθυστερεί η πατρότητα, τόσο πιο πολύπλοκο φαίνεται να γίνεται το γενετικό παιχνίδι της ζωής.
*https://www.nature.com/articles/s41586-025-09448-3?utm_source=Sailthru&utm_medium=Newsletter&utm_campaign=Health-Rounds&utm_term=100925&lctg=63e121d07a7ced439a0e2587
**https://www.nature.com/articles/s41586-025-09579-7?utm_source=Sailthru&utm_medium=Newsletter&utm_campaign=Health-Rounds&utm_term=100925&lctg=63e121d07a7ced439a0e2587