Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Με αφορμή την είδηση για συζητήσεις φαρμακοποιών και πολιτείας σχετικά με προώθηση της αποζημίωσης των διανυκτερεύσεων στη χώρα μας, ένα χρόνιο αίτημα των φαρμακοποιών το οποίο φαίνεται πως πλέον το Υπουργείο Υγείας σκοπεύει να ικανοποιήσει, το DailyPharmaNews με τη βοήθεια του κ. Αθανάσιου Γουβάλα, Φαρμακοποιού, Γραμματέα του Ινστιτούτου Φαρμακευτικών Επιστημονικών Ερευνών (που έρχεται να διαδεχτεί το γνωστό Ινστιτούτο δια βίου Εκπαίδευσης και Επαγγελματικής Ανάπτυξης Φαρμακοποιών –ΙΔΕΕΑΦ) και προέδρου του Φαρμακευτικού Συλλόγου Φθιώτιδας ο οποίος ανήκει στην ομάδα του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου που παρακολουθεί από κοντά με συστηματικό τρόπο τις ευρωπαϊκές εξελίξεις στο φαρμακείο κάνει μία βόλτα στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες παρουσιάζοντας με όσο το δυνατό πιο περιεκτικό τρόπο το τοπίο που υπάρχει στο κομμάτι των διανυκτερεύσεων.
Εξαρχής ο κ. Γουβάλας ξεκαθαρίζει ότι «δεν υπάρχει η έννοια της διανυκτέρευσης όπως την έχουμε εφαρμόσει και την αντιλαμβανόμαστε εμείς ως πολίτες της Ελλάδας σε όλες τις χώρες της Ευρώπης. Δεν διαθέτουν τα φαρμακεία σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης την υπηρεσία αυτή. Έπειτα δεν υπάρχει εφαρμογή της υπηρεσίας της διανυκτέρευσης στην έκταση που εμείς την εφαρμόζουμε».
Αντίθετα θα έλεγε κανείς πως, με βάση και τα διαθέσιμα δεδομένα από τις περισσότερες χώρες, υπάρχει μία πολυμορφία στην έκφραση της υπηρεσίας της διανυκτέρευσης.
«Αυτή η εκτεταμένη εφαρμογή που γίνεται σε εμάς δεν ισχύει παντού. Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν υποχρεωτική εφαρμογή της υπηρεσίας της διανυκτέρευσης φαρμακείων δεν είναι πολύ περισσότερες από δέκα» σημειώνει ο κ. Γουβάλας.
Στην Σκανδιναβία για παράδειγμα δεν υπάρχει καν διανυκτέρευση. Τα φαρμακεία λειτουργούν μέχρι τις 10 το βράδυ και μετά κλείνουν. Εάν συμβεί κάτι, στη Νορβηγία για παράδειγμα υπάρχουν περιφερειακοί γιατροί που είναι εφοδιασμένοι με κάποια φάρμακα απολύτως απαραίτητα σε περίπτωση ανάγκης. Αυτό βέβαια συμβαίνει σε χώρες με τελείως διαφορετικό ανάγλυφο, κλίμα και έκταση όπως η Νορβηγία, η Σουηδία, η Φιλανδία, όπου οι αποστάσεις που πρέπει να διανύσει κανείς για να βρει φαρμακείο είναι σαφώς πολύ μεγαλύτερες από αυτές στην Ελλάδα, όπου έχουμε με διαφορά το πιο πυκνό δίκτυο φαρμακείων στην Ευρώπη αλλά και στον κόσμο.
Και βέβαια αυτό έχει να κάνει, όπως εξηγεί ο Γενικός Γραμματέας του ΙΦΕΕ και με τη διαμόρφωση της κουλτούρας του κάθε λαού. ΜΗΣΥΦΑ, δηλαδή βασικά φάρμακα που είναι μη συνταγογραφούμενα όπως παυσίπονα, τα βασικά αναλγητικά, αντιβηχικά κτλ διατίθενται και από άλλους χώρους πέρα από τα φαρμακεία σε χώρες όπως η Νορβηγία, ακριβώς επειδή οι αποστάσεις σε αυτές τις χώρες είναι πολύ μεγάλες και είναι πιο δύσκολο να έχει κανείς πρόσβαση και λόγω καιρού σ’ ένα φαρμακείο, όταν χρειαστεί. Αυτός είναι και ο λόγος που αναγκάστηκαν σε αυτές τις χώρες να διαθέσουν τα ΜΗΣΥΦΑ και εκτός φαρμακείου και όλο το σύστημα έχει προσαρμοστεί σε αυτή τη λογική. Υπάρχει μία διαφορετική κουλτούρα που έχει ωριμάσει κι έχει να κάνει με τις συνθήκες, τον αριθμό και τη διασπορά των φαρμακείων αλλά και το πως ο καταναλωτής έχει προσαρμόσει στις ανάγκες του και τη συχνότητα και τους λόγους που επισκέπτεται ένα φαρμακείο.
Γενικά, όσο πιο βόρεια πάμε τόσο λιγότερα είναι τα φαρμακεία που τη νύχτα παραμένουν ανοιχτά. Στην Φινλανδία μόνο ένα φαρμακείο λειτουργεί 24 ώρες, 7 μέρες κι εκεί τα φάρμακα δίνονται, εάν χρειαστεί από τον εφημερεύοντα νοσοκομειακό γιατρό ο οποίος έχει διαθέσιμο ένα πακέτο για επείγουσες ανάγκες.
Αυτή τη στιγμή μόνο σε περίπου 10 ευρωπαϊκές χώρες υπάρχει υποχρεωτική καθολική εφαρμογή της υπηρεσίας της διανυκτέρευσης αλλά με σημαντικές ιδιαιτερότητες στην εφαρμογή αυτή τόσο σε ό,τι αφορά την υποχρεωτικότητα εφαρμογής της όσο και σε ό,τι αφορά την αποζημίωση της ως παρεχόμενη από το φαρμακείο υπηρεσία.
«Γενικά, εάν θέλαμε να βάλουμε ένα πλαίσιο θα λέγαμε πως εκεί που επιβαρύνεται ο ασθενής –κι αυτό επίσης δεν είναι ο γενικός κανόνας- η κάλυψη από τον κρατικό ασφαλιστικό φορέα, αφορά μόνο τις συνταγές των φαρμάκων. Σε όλες τις υπόλοιπες αγορές η υπηρεσία επιβαρύνει την τσέπη του πολίτη – αγοραστή» αναφέρει ο κ. Γουβάλας.
Η Γερμανία πάλι είναι ένα ιδιαίτερο μοντέλο. Εκεί υπάρχει ένα Ταμείο Υπηρεσιών, «νυχτερινής κι έκτακτης ανάγκης» ονομάζεται, στο οποίο εισρέουν πόροι από τις κρατήσεις των πωλήσεων των φαρμάκων, των σκευασμάτων όπου ο κάθε φαρμακοποιός συνεισφέρει με 0,21 ευρώ για κάθε συσκευασία που πουλάει. Αυτά τα χρήματα πηγαίνουν σε όσους φαρμακοποιούς διανυκτερεύουν.
Δηλαδή από το κέρδος του το 0,21 ευρώ ανά σκεύασμα που πουλάει πάει σε αυτό το ταμείο και κάθε τρεις μήνες τα χρήματα που μαζεύονται πηγαίνουν σε όσους έχουν κάνει νυχτερινές υπηρεσίες στο φαρμακείο τους, από τις 10 το βράδυ μέχρι και τις 6 το πρωί. Στην ουσία οι ίδιοι οι φαρμακοποιοί καλούνται να συνεισφέρουν ένα ποσό για να στηρίξουν τους συναδέλφους τους που διανυκτερεύουν.
Στη Βουλγαρία ένα πολύ μικρό ποσοστό των φαρμακείων, γύρω στο 2% προσφέρουν αυτήν την υπηρεσία της διανυκτέρευσης. Βέβαια στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να συνυπολογιστεί ότι το ωράριο λειτουργίας των φαρμακείων στη χώρα αυτή των Βαλκανίων είναι τελείως απελευθερωμένο και μπορεί κάποιος να έχει το φαρμακείο του ανοικτό να λειτουργεί ολόκληρο το 24ωρο.
Στην Κροατία η υπηρεσία της διανυκτέρευσης αποζημιώνεται κεντρικά, από το ταμείο ασφάλισης υγείας αλλά κι εδώ μιλάμε για πολύ περιορισμένο αριθμό φαρμακείων που παραμένουν ανοικτά όλο το 24ωρο, ένα σε κάθε μεγάλη περιοχή ή πόλη.
Στην Ολλανδία, όπου κι εκεί οι διανυκτερεύσεις είναι ελάχιστες η υπηρεσία αποζημιώνεται στο μεγαλύτερο ποσοστό της από το ασφαλιστικό Ταμείο, εφόσον κάποιος είναι ασφαλισμένος. Εάν κάποιος δεν είναι ασφαλισμένος, δεν έχει σύμβαση με ασφαλιστικό φορέα, πληρώνει επιπλέον.
Η ύπαρξη λίγων ή και ελάχιστων φαρμακείων που διανυκτερεύουν σε κάποιες χώρες όπως η Ολλανδία ή η Φινλανδία ή πιο κοντά στην Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Κροατία «είναι μία παράμετρος που πιστεύω ότι θα πρέπει να μας απασχολήσει, λέει ο Πρόεδρος του ΦΣ Φθιώτιδας. «Σ’ ένα μελλοντικό δηλαδή σχεδιασμό θα πρέπει να δούμε την αναπροσαρμογή όλης αυτής της λογικής που διέπει τις εφημερίες-διανυκτερεύσεις φαρμακείων στη χώρα μας και ίσως μέσα από αυτό κι άλλα τέτοια παραδείγματα χωρών θα πρέπει να καταλάβουμε ότι η διανυκτέρευση ως υπηρεσία φαρμακείου θα πρέπει να υφίσταται με βάση πραγματικές ανάγκες εκεί που χρειάζεται απολύτως».
Ο κ. Γουβάλας θεωρεί πως στη χώρα μας δεν είναι μόνο πολύ μεγάλος ο αριθμός των φαρμακείων, είναι πολύ μεγάλος και ο αριθμός των φαρμακείων που διανυκτερεύουν. Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στην Εσθονία όπου μόλις 3 από τα 472 φαρμακεία τη χώρας παραμένουν ανοικτά τη νύχτα!
Στην Ιταλία υπάρχει μία υποχρεωτικότητα που λέει ότι ανά 80.000 κατοίκους πρέπει να υπάρχουν δύο τουλάχιστον διανυκτερεύοντα φαρμακεία και για την προσφορά της υπηρεσίας υπάρχει μία επιπλέον χρέωση την οποία πληρώνει από την τσέπη του ο πολίτης. Η αποζημίωση που πρέπει να καταβάλλει είναι από 7,5-10 ευρώ ανάλογα με το που βρίσκεται το φαρμακείο που επισκέπτεται ο πολίτης. Στα απομακρυσμένα σημεία της περιφέρειας η αποζημίωση είναι μεγαλύτερη σε σχέση με τα κεντρικά σημεία, μέσα σε πόλεις.
Στην Πορτογαλία υπάρχει μία επιπλέον προαιρετική χρέωση 2,5 ευρώ ανά συσκευασία στη διάρκεια διανυκτέρευσης του φαρμακείου εάν κάποιος μπει στο φαρμακείο με συνταγή που δεν είναι της ίδιας μέρας ή της προηγούμενης. Η λογική αυτού του μέτρου είναι να τονίσει ότι οι φαρμακοποιοί διανυκτερεύουν για να καλύψουν έκτακτες σοβαρές καταστάσεις. Όταν κάποιος μπαίνει τη νύχτα σ’ ένα φαρμακείο για να εκτελέσει μία συνταγή που γράφτηκε πριν από 10, 20 μέρες δεν μπορεί εύκολα να μιλήσει κάποιος για έκτακτη σοβαρή ανάγκη. Αυτό ξεπερνά τη λογική της διανυκτέρευσης που είναι να καλύπτει το απαραίτητο και το επείγον.
Και στο Βέλγιο υπάρχει αυτή η αντιμετώπιση. Εάν υπάρχει συνταγή που έχει εκδοθεί τη συγκεκριμένη μέρα ο πολίτης δεν καλείται να δώσει κάποιο επιπλέον χρηματικό ποσό και ο φαρμακοποιός αποζημιώνεται από το κράτος για τη διανυκτέρευση.
Στην Ισπανία υπάρχει μία πολυμορφία του συστήματος λόγω της ύπαρξης των αυτόνομων κρατιδίων. Εκεί λοιπόν υπάρχει μία υποχρεωτικότητα που έχει να κάνει με την ύπαρξη φαρμακείων 24ωρου λειτουργίας σε κάθε περιοχή. Δηλαδή αδειοδοτούνται ορισμένα φαρμακεία για 24ωρη λειτουργία. Λίγα αλλά αδειοδοτούνται για να λειτουργούν καθόλη τη διάρκεια του 24ωρου. Όταν υπάρχει τέτοιο φαρμακείο στην περιοχή δεν υπάρχει διανυκτέρευση για άλλα φαρμακεία.
Στη Σλοβακία δεν υπάρχουν διανυκτερεύσεις. Τα φαρμακεία λειτουργούν μέχρι τις 10 το βράδυ.
Στην Αυστρία υπάρχει μία αποζημίωση η οποία πληρώνεται από τον πελάτη του φαρμακείου. Το ίδιο συμβαίνει και στη Δανία.
Στη Γαλλία από την άλλη, η υπηρεσία αμείβεται από την αρμόδια κρατική υπηρεσία.
Στην Πολωνία επίσης η υπηρεσία αμείβεται από το κράτος αλλά όχι καθολικά. Καλύπτονται μόνο 2 ώρες από τη νυχτερινή βάρδια κι όχι η συνολική διανυκτέρευση.
Αυτό είναι εν πολλοίς το σκηνικό που υπάρχει στην υπόλοιπη Ευρώπη στο θέμα των διανυκτερεύσεων. Πολύ σημαντικό στοιχείο, το οποίο δεν μπορεί να αγνοηθεί είναι πως στη χώρα μας ο μέσος χρόνος πρόσβασης σε φαρμακείο είναι περίπου 5 λεπτά –βεβαίως λαμβάνεται για το μέσο όρο και η μεγάλη πυκνότητα των φαρμακείων στα μεγάλα αστικά κέντρα που πάντως- σε κάθε περίπτωση πολύ μικρότερος από τον αντίστοιχο μέσο ευρωπαϊκό χρόνο πρόσβασης που είναι 20-30 λεπτά.
«Παρά ταύτα είμαστε υποχρεωμένοι σε αυτήν την υπηρεσία» αναφέρει ο κ. Γουβάλας. «Σε μία υπηρεσία που οι φαρμακοποιοί επιβαρύνονται με τεράστιες επιβαρύνσεις λόγω και της εφαρμογής του ΕΡΓΑΝΗ, χωρίς να έχουν δικαίωμα να αλλάξουν τιμολογιακά τίποτα. Εγώ δεν υπερασπίζομαι την αύξηση ή τη μείωση μίας υπό συζήτηση αποζημίωσης γιατί ξέρετε πρέπει να υπολογίζουμε και τη δυνατότητα του Έλληνα καταναλωτή. Όμως όταν παρέχουμε την υπηρεσία αυτή που συμβάλει στη δημόσια υγεία και αυτός είναι και ο επιστημονικός μας ρόλος, θα έπρεπε να βρεθεί ένας τρόπος να εξυπηρετούμε τα πραγματικά αναγκαία και επείγοντα περιστατικά. Θα πρέπει να αλλάξει και η νοοτροπία του κόσμου».
Τέλος σημαντικό για τον ίδιο είναι να δει κανείς και το θέμα της ανταποδοτικότητας της υπηρεσίας της διανυκτέρευσης σε σχέση με την λειτουργία των διευρυμένων σε ωράριο φαρμακείων. Η λειτουργία των διευρυμένων ακύρωσε σε μεγάλο βαθμό την υπηρεσία αυτή και την έχει καταστήσει μη ανταποδοτική για εκείνους που την προσφέρουν κι έχουν ένα μικρομεσαίο φαρμακείο. Eιδικά η υπηρεσία της διημέρευσης έχει εξαϋλωθεί από τη λειτουργία των διευρυμένων φαρμακείων. Έχει καταστεί άνευ λόγου κι ουσίας. Φανταστείτε ένα φαρμακείο λειτουργεί σε μία περιοχή που λειτουργούν πολλά άλλα φαρμακεία με διευρυμένο ωράριο. Έρχεται η σειρά του να κάνει εφημερία. Δεν θα έχει καμία διαφορά στην κίνησή του ενώ αντίθετα θα έχει μεγαλύτερα έξοδα για να υποστηρίξει την εφημερία του. Μόνο για την υπηρεσία της διανυκτέρευσης θα μπορούσαμε να κουβεντιάζουμε»