Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Η αποτροπή της χρήσης συνταγογραφούμενων φαρμάκων που επηρεάζουν το μυαλό για σκοπούς άλλους από αυτούς που όρισε ο γιατρός αποτελεί την πρώτη από τις τρεις κατευθύνσεις στις οποίες κινείται η νέα Οδηγία που εξέδωσε η Διεθνής Φαρμακευτική Ομοσπονδία (FIP) για το ρόλο του φαρμακοποιού στην πρόληψη και τη μείωση της βλάβης από τη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών.
Πρόκειται για φάρμακα που αποκτώνται νόμιμα μέσω της ιατρικής οδού (π.χ. με συνταγή από φαρμακείο), αλλά χρησιμοποιούνται με λάθος τρόπο.
Οι άλλες δύο βασικές κατευθύνσεις αφορούν την πρόληψη της εμφάνισης διαταραχών χρήσης ουσιών (εθισμού), συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προκαλούνται από λανθασμένη συνταγογράφηση ή κακή χρήση φαρμάκων αλλά και η υποστήριξη της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης και της διαχείρισης των διαταραχών χρήσης ουσιών.
Οι φαρμακοποιοί, αναφέρει η FIP, θα πρέπει να διαδραματίζουν μεγαλύτερο ρόλο στην πρόληψη των διαταραχών χρήσης ουσιών, υποστηρίζοντας την έγκαιρη παρέμβαση και μειώνοντας τις βλάβες που σχετίζονται με τη μη ιατρική χρήση ψυχοδραστικών ουσιών. Η δήλωση αναγνωρίζει τις διαταραχές που έχουν να κάνουν με χρήση ουσιών ως μια σημαντική πρόκληση για τη δημόσια υγεία και τοποθετεί τους φαρμακοποιούς ως βασικά μέλη διεπιστημονικών ομάδων που εργάζονται για τη βελτίωση της υγείας, μειώνοντας παράλληλα το στίγμα και τα εμπόδια στη φροντίδα.
«Οι φαρμακοποιοί είναι από τους πιο προσβάσιμους επαγγελματίες υγείας και είναι σε θέση να εντοπίζουν έγκαιρα τους κινδύνους, να παρέχουν αξιόπιστες συμβουλές, να υποστηρίζουν την ασφαλέστερη χρήση φαρμάκων και να κατευθύνουν τους ανθρώπους στην κατάλληλη φροντίδα πριν από την εμφάνιση βλάβης που μπορεί να προληφθεί», δήλωσε η Nadia Al Mazrouei, συμπρόεδρος της επιτροπής πολιτικής της FIP.
Η δήλωση πολιτικής, υιοθετεί μια προσέγγιση με επίκεντρο την πρόληψη και το άτομο, η οποία βασίζεται στη δημόσια υγεία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική δικαιοσύνη. Υπογραμμίζει τη συμβολή των φαρμακοποιών σε όλο το φάσμα της υγειονομικής περίθαλψης—από την αποτροπή της μη ιατρικής χρήσης ψυχοδραστικών ουσιών που λαμβάνονται μέσω της ιατρικής οδού και την πρόληψη των διαταραχών χρήσης ουσιών που σχετίζονται με φάρμακα, έως την υποστήριξη της θεραπείας, την πρόληψη της υπερβολικής δόσης και την παροχή υπηρεσιών μείωσης της βλάβης βάσει επιστημονικών δεδομένων, όπου αυτό επιτρέπεται.
Η δήλωση καλεί για συντονισμένη δράση στους τομείς της υγείας και της κοινωνικής φροντίδας, συμπεριλαμβανομένης της άρσης των εμποδίων στις υπηρεσίες που παρέχονται από φαρμακοποιούς, της διεύρυνσης της πρόσβασης σε παρεμβάσεις πρόληψης της υπερβολικής δόσης (όπως η ναλοξόνη) όπου κρίνεται σκόπιμο, καθώς και της επένδυσης στην εκπαίδευση, στις ψηφιακές υποδομές και σε μια βιώσιμη αμοιβή.
Η δήλωση αυτή αναγνωρίζει ότι οι φαρμακοποιοί μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά, όχι μόνο μέσω της υποστήριξης της θεραπείας, αλλά και μέσω της πρόληψης προβλημάτων πριν αυτά αναπτυχθούν, της ενδυνάμωσης των ασθενών και της ενίσχυσης ολοκληρωμένων οδών φροντίδας εντός των κοινοτήτων τους», δήλωσε ο Andrew Gray, συμπρόεδρος της επιτροπής πολιτικής της FIP.
Τι σημαίνει όλο αυτό στην πράξη
Είναι σημαντικό πάντα, όταν κάποιος διαβάζει μία τέτοια ανακοίνωση να μπορεί να κατανοήσει ποια πρακτικά καθημερινά προβλήματα αφορά. Σε τι τελικά ο φαρμακοποιός μπορεί να βοηθήσει.
Δυστυχώς σε πολλές περιπτώσεις πολλοί χρησιμοποιούν ψυχοδραστικές ουσίες για «φτιάξιμο». Πρέπει να αποθαρρύνεται η λήψη αυτών των φαρμάκων για να νιώσει κάποιος ευφορία, χαλάρωση ή «ανέβασμα», αντί για τη θεραπεία μιας πάθησης.
Επίσης, ο ασθενής θα πρέπει να αποθαρρύνεται από την αυτοσχέδια αλλαγή της δόσης, να μην παίρνει δηλαδή μεγαλύτερη δόση από αυτήν που έγραψε ο γιατρός, ούτε να την παίρνει πιο συχνά.
Ακόμη, πρέπει να αποτρέπεται το μοίρασμα τέτοιων φαρμάκων. Να μην επιχειρεί δηλαδή εκείνος που τα παίρνει να τα δίνει ή και να τα πουλά σε φίλους ή συγγενείς, ακόμη κι εάν έχουν παρόμοια συμπτώματα.
Και βέβαια δε θα πρέπει να υπάρχει η λογική της χρήσης τους χωρίς διάγνωση που σημαίνει ότι θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι για παράδειγμα δεν χρησιμοποιούμε φάρμακα που μας περίσσεψαν από παλιότερη συνταγή χωρίς νέα ιατρική συμβουλή ή δεν συνεχίζουμε σκόπιμα να παίρνουμε ένα τέτοιο φάρμακο πιο συχνά από όσο πρέπει ή δεν το συνεχίζουμε κρυφά, αφού τελειώσει η θεραπεία.
Παραδείγματα φαρμάκων με υψηλό κίνδυνο εθισμού ή κατάχρησης είναι ισχυρά παυσίπονα (οπιοειδή, π.χ. κωδεΐνη, τραμαδόλη), ηρεμιστικά και αγχολυτικά (π.χ. βενζοδιαζεπίνες όπως Xanax, Stedon), διεγερτικά φάρμακα (π.χ. φάρμακα για τη ΔΕΠΥ).