Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει καθιερώσει την 7η Απριλίου ως Παγκόσμια Ημέρα Υγείας. Το εφετινό σύνθημα είναι «Μαζί για την υγεία, με σύμμαχο την επιστήμη». Όπως εξηγεί ο ΠΟΥ η εκστρατεία, φέτος, αποσκοπεί να προβάλλει τα επιστημονικά δεδομένα για την υγεία και να υποστηρίξει τις βασισμένες στην επιστήμη λύσεις για καλύτερη υγεία.
Με αφορμή την Ημέρα αυτή, ο δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, εξηγεί ποια είναι η αλήθεια για 10 διαδεδομένους μύθους για τις παθήσεις των ματιών που έχει καταρρίψει η επιστήμη.
Μύθος: Όταν κάποιος αλληθωρίζει, υπάρχει κίνδυνος να μείνουν για πάντα τα μάτια του έτσι
Η αλήθεια: Οι οφθαλμικοί μύες επιτρέπουν την κίνηση των ματιών προς όλες τις κατευθύνσεις. Όπως μπορεί κάποιος να κοιτάζει επίμονα αριστερά, δεξιά, πάνω ή κάτω, έτσι μπορεί να κοιτάζει και τη μύτη του χωρίς να μείνουν τα μάτια του σε αυτή τη θέση για πάντα.
Ωστόσο ο στραβισμός, που είναι αληθινή οφθαλμική πάθηση, δεν εμπίπτει σε αυτή την κατηγορία. Τα παιδιά με στραβισμό δεν μπορούν να ισιώνουν τα μάτια τους όποτε θέλουν. Ωστόσο η πάθησή τους μπορεί να διορθωθεί εύκολα, εάν υποβληθούν νωρίς στην ενδεδειγμένη θεραπεία.
Αν όμως ο στραβισμός παραταθεί, μπορεί να οδηγήσει σε αμβλυωπία, δηλαδή σε φτωχή όραση από το ένα μάτι, διότι ο εγκέφαλος μπορεί να απενεργοποιήσει το μάτι που είναι στραμμένο προς τη μύτη. Όσο πιο γρήγορα ανιχνευθεί και αντιμετωπιστεί ο στραβισμός, τόσο λιγοστεύουν οι πιθανότητες μόνιμης διαταραχής της όρασης.
Μύθος: Οι πάσχοντες από αχρωματοψία βλέπουν τον κόσμο ασπρόμαυρα.
Η αλήθεια: Οι περισσότεροι ασθενείς βλέπουν μερικά χρώματα. Είναι σπάνια η πιο σοβαρή μορφή της διαταραχής, κατά την οποία οι ασθενείς βλέπουν μόνο αποχρώσεις του γκρι. Οι περισσότεροι δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν τις πράσινες από τις κόκκινες αποχρώσεις.
Η αχρωματοψία είναι αρκετά συχνή, ιδίως στους άνδρες. Η Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας (American Academy of Ophthalmology – AAO) εκτιμά ότι ένας στους δέκα άνδρες έχει κάποιας μορφής διαταραχή στα χρώματα που διακρίνει.
Μύθος: Το διάβασμα στο ημίφως βλάπτει τα μάτια και την όραση
Η αλήθεια: Το διάβασμα στο ημίφως απλώς δυσκολεύει το διάβασμα και κουράζει γρήγορα τα μάτια. Δεν τους προκαλεί ανήκεστες βλάβες. Ούτε υφίσταται βλάβες η όραση όταν κάποιος κάθεται κοντά στην τηλεόραση για να βλέπει. Αν όμως αυτό είναι συνήθεια, ίσως πάσχει από κάποιο αδιάγνωστο ή αδιόρθωτο διαθλαστικό σφάλμα της όρασης (π.χ. μυωπία), οπότε χρειάζεται έλεγχο από τον οφθαλμίατρο.
Μύθος: Η πολύωρη εργασία στα κομπιούτερ βλάπτει την όραση
Η αλήθεια: Η παρατεταμένη, χωρίς διαλείμματα έκθεση των ματιών στις ψηφιακές οθόνες μπορεί να συμβάλλει στην κόπωση των ματιών και την ξηροφθαλμία. Γι’ αυτό τον λόγο συνιστάται να τηρείτε τον κανόνα 20-20-20: κάθε 20 λεπτά να κοιτάζετε για 20 δευτερόλεπτα κάτι που βρίσκεται σε απόσταση 20 ποδών (6 μέτρων) μακριά σας.
Μύθος: Όσοι φορούν γυαλιά, καταστρέφουν τα μάτια τους αν τα χρησιμοποιούν συνέχεια ή διαβάζουν πολύ κοντά
Η αλήθεια: Όταν κάποιος πάσχει από κάποιο διαθλαστικό σφάλμα της όρασης και ο οφθαλμίατρος του έχει συστήσει διορθωτικά γυαλιά ή φακούς επαφής, ούτε κουράζει τα μάτια του ούτε τα καταστρέφει όταν τα χρησιμοποιεί. Αντιθέτως, τα προφυλάσσει από την αχρείαστη καταπόνηση και εξασφαλίζει την καλύτερη δυνατή όραση. Όσον αφορά το διάβασμα σε κοντινή απόσταση με τα γυαλιά της μυωπίας ή του αστιγματισμού, το μόνο που μπορεί να κάνουν είναι να κουράσουν τα μάτια, εάν δεν γίνονται συχνά διαλείμματα.
Μύθος: Τα οφθαλμολογικά προβλήματα προκαλούν μαθησιακές δυσκολίες
Η αλήθεια: Οι μαθησιακές δυσκολίες, όπως η δυσλεξία, προκαλούνται συνήθως από διαταραχή στον τρόπο με τον οποίο επεξεργάζεται ο εγκέφαλος τα οπτικά ή/και ακουστικά ερεθίσματα. Η συνέπεια είναι διαταραχές στον γραπτό λόγο, τα μαθηματικά ή τη γραφή, που επηρεάζουν την μαθησιακή και εκπαιδευτική ικανότητα.
Επειδή, όμως, την μαθησιακή ικανότητα επηρεάζουν και τα αδιάγνωστα οφθαλμολογικά προβλήματα (π.χ. η μυωπία του παιδιού που το εμποδίζει να βλέπει καθαρά στον πίνακα), πολλοί συγχέουν το ένα με το άλλο.
Για να γίνει σωστή διάγνωση απαιτείται έλεγχος από τον οφθαλμίατρο και από τον ειδικό στις μαθησιακές δυσκολίες.
Μύθος: Η απώλεια της όρασης είναι αναπόφευκτη συνέπεια της ηλικίας
Η αλήθεια: Πολλά προβλήματα όρασης που αναπτύσσονται με την πάροδο του χρόνου μπορούν να αντιμετωπιστούν. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η πρεσβυωπία, που κατά κανόνα αρχίζει από τα 40-45 χρόνια, και ο καταρράκτης. Γι’ αυτό τον λόγο συνιστάται να γίνεται προληπτικός έλεγχος της όρασης στην ηλικία των 40 ετών και ύστερα κάθε ένα-δύο χρόνια (εφ’ όσον δεν υπάρξουν παθολογικά ευρήματα). Αν ένα άτομο πάσχει από χρόνιες παθήσεις που μπορεί να επηρεάσουν την όραση (π.χ. διαβήτη, υπέρταση) ο προληπτικός έλεγχος πρέπει να αρχίζει νωρίτερα και να είναι ετήσιος.
Μύθος: Ο καταρράκτης πρέπει να είναι «ώριμος» για να αφαιρεθεί
Η αλήθεια: Η χειρουργική επέμβαση για την αντιμετώπισή του πρέπει να γίνεται όταν ο καταρράκτης επηρεάζει την ποιότητα ζωής. Πρακτικά αυτό σημαίνει πως όταν η διαταραχή της όρασης αρχίζει να επεμβαίνει στις καθημερινές δραστηριότητες (π.χ. διάβασμα, οδήγηση) πρέπει να γίνει εγχείρηση. Αν περιμένει κάποιος να εξελιχθεί πλήρως η οφθαλμοπάθεια (δηλαδή να θολώσει εντελώς ο οφθαλμικός φακός), μπορεί να υπάρξουν δυσκολίες στην αντιμετώπισή του.
Μύθος: Είναι ασφαλές να κοιτάζουμε τον ήλιο με μισόκλειστα μάτια
Η αλήθεια: Ακόμα και όταν τα μάτια είναι μισόκλειστα, η υπεριώδης ακτινοβολία του ηλίου φθάνει έως αυτά, προκαλώντας βλάβες στον κερατοειδή χιτώνα, τον φυσικό οφθαλμικό φακό και τον αμφιβληστροειδή χιτώνα βαθιά στο εσωτερικό τους. Επομένως, ποτέ να μην προσπαθείτε να κοιτάξετε τον ήλιο, εάν δεν φοράτε ειδικά προστατευτικά γυαλιά (όχι απλά γυαλιά ηλίου).
Μύθος: Η χρήση λάθος γυαλιών καταστρέφει τα μάτια
Η αλήθεια: Πολλοί άνθρωποι με διαθλαστικά σφάλματα της όρασης (π.χ. μυωπία, αστιγματισμό, πρεσβυωπία κ.λπ.) αναβάλλουν για χρόνια τον απαιτούμενο επανέλεγχο από τον οφθαλμίατρο. Αν φοράτε διορθωτικά γυαλιά με λανθασμένους βαθμούς, δεν θα καταστραφούν μεν τα μάτια σας, αλλά είναι πιθανό να κουράζονται. Έτσι μπορεί να βλέπετε θολά, να έχετε πονοκεφάλους ή και να σας πονούν τα μάτια σας. Τα συμπτώματα αυτά θα υποχωρούν όταν βγάζετε τα γυαλιά σας. Φροντίστε λοιπόν να επισκεφθείτε τον οφθαλμίατρό σας.