Οδηγούμαστε σε μια «κρίση άνοιας» που τροφοδοτείται από την τεχνητή νοημοσύνη, προειδοποιεί επιστήμονας
Έχουμε μάθει ότι πολλοί παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο άνοιας, όπως η κληρονομικότητα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η έλλειψη άσκησης, η κακή διατροφή, η υψηλή αρτηριακή πίεση — και η λίστα συνεχίζεται.
Η νευροεπιστήμονας Vivienne Ming προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα: την τεχνητή νοημοσύνη.
Οι επιστήμονες έχουν ήδη κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου ότι τα περιστατικά άνοιας στις ΗΠΑ ενδέχεται σχεδόν να διπλασιαστούν έως το 2060, λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και της αύξησης της παχυσαρκίας, του διαβήτη και της υπέρτασης.
Τώρα, η Ming προειδοποιεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να συμβάλει σε μια «κρίση άνοιας», επειδή αποδυναμώνει τα εγκεφαλικά συστήματα που είναι υπεύθυνα για την περιέργεια, την προσοχή, τη σύνθετη σκέψη και τις εκτελεστικές λειτουργίες, μεταξύ άλλων.
«Τα δικά μου δεδομένα δείχνουν ότι οι μαθητές που χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη με τον πιο συνηθισμένο τρόπο, δηλαδή θέτοντας ερωτήσεις και αποδεχόμενοι τις απαντήσεις, εμφανίζουν μείωση άνω του 40% στη δραστηριότητα των εγκεφαλικών κυμάτων γάμμα, που αποτελεί ένδειξη ενεργής γνωστικής εμπλοκής», δήλωσε η Ming, συγγραφέας του βιβλίου Robot-Proof: When Machines Have all the Answers, Build Better People.
«Ο εγκέφαλός τους είναι μετρήσιμα λιγότερο ενεργός σε σύγκριση με όταν εργάζονται χωρίς τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης».
Η Ming περιγράφει πώς θα μπορούσε να μοιάζει μια κρίση άνοιας που προκαλείται από την AI και επισημαίνει τέσσερα πρώιμα σημάδια που υποδηλώνουν υπερβολική εξάρτηση από αυτή.
Πώς επηρεάζει η τεχνητή νοημοσύνη τη γνωστική λειτουργία;
Μια έρευνα πέρυσι έδειξε ότι το 56% των ενηλίκων στις ΗΠΑ χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ενώ το 28% τα χρησιμοποιεί τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα.
Η αναζήτηση πληροφοριών ή γρήγορων απαντήσεων είναι από τις βασικές χρήσεις. Για όσους χρησιμοποιούν την AI με αυτόν τον τρόπο, οι αλλαγές στη σκέψη δεν γίνονται άμεσα αντιληπτές, αλλά συσσωρεύονται με τον χρόνο.
«Όταν η απάντηση είναι πάντα ένα “κλικ” μακριά, σταματάμε να καλλιεργούμε τη συνήθεια της απορίας», εξηγεί.
«Χωρίς τα λάθη που οδηγούν στη μάθηση, τα κυκλώματα ανταμοιβής του εγκεφάλου παύουν να ανταποκρίνονται στο άγνωστο. Παρακάμπτουμε τα στάδια όπου η απορία γίνεται εξερεύνηση».
Επηρεάζεται επίσης και η μεταγνώση, δηλαδή η επίγνωση και ρύθμιση της ίδιας μας της σκέψης — το λεγόμενο «σκέφτομαι για το πώς σκέφτομαι».
Η Ming την περιγράφει ως «τη διαδικασία με την οποία δοκιμάζεις την κατανόησή σου απέναντι στην πραγματικότητα, αντιλαμβάνεσαι τα κενά και προσαρμόζεσαι».
Όταν αυτή τη διαδικασία την αναλαμβάνει η τεχνητή νοημοσύνη, δημιουργείται η ψευδαίσθηση κατανόησης, αντί για πραγματική απόκτηση δεξιοτήτων.
«Χρειαζόμαστε τη “δημιουργική τριβή” — τις προκλήσεις που κάνουν τη ζωή λίγο πιο δύσκολη, αλλά και μας βελτιώνουν», σημειώνει.
Πόσο βέβαιοι είμαστε ότι έρχεται κρίση;
Πολλές καινοτομίες στο παρελθόν έχουν αλλάξει τον τρόπο που σκεφτόμαστε — από τις αριθμομηχανές μέχρι τα smartphones — χωρίς να κατηγορηθούν για κρίση άνοιας.
Η πιο κοντινή αναλογία με την AI είναι το GPS, σύμφωνα με τη Ming.
Η συστηματική χρήση GPS έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τη χωρική αντίληψη, περιορίζοντας τη δραστηριότητα στον ιππόκαμπο — την περιοχή του εγκεφάλου που δημιουργεί νοητικούς χάρτες.
«Ενώ το GPS μεταφέρει ένα μέρος της σκέψης εκτός εγκεφάλου, η AI έχει σχεδιαστεί για να αναλαμβάνει σχεδόν κάθε γνωστική λειτουργία: γραφή, συλλογισμό, σχεδιασμό, σύνθεση, κρίση», τονίζει.
«Η υποκατάσταση είναι σχεδόν πλήρης και αυτοενισχυόμενη: όταν η AI είναι καλύτερη από εσένα σε κάτι, σε ωθεί να σταματήσεις να το εξασκείς — κάτι που σε κάνει χειρότερο και άρα πιο εξαρτημένο από αυτή».
Οι ειδικοί εδώ και χρόνια συνιστούν στους μεγαλύτερους σε ηλικία να διατηρούν ενεργό τον εγκέφαλό τους, να διαβάζουν και να μαθαίνουν νέες δεξιότητες, ώστε να ενισχύσουν τη γνωστική τους εφεδρεία και να καθυστερήσουν την άνοια.
Αν προκύψει μια κρίση άνοιας λόγω AI, σύμφωνα με τη Ming, «θα μοιάζει με μια σταδιακή, συλλογική μείωση της γνωστικής εφεδρείας — της ανθεκτικότητας του εγκεφάλου απέναντι στη φθορά της ηλικίας».
Παραδέχεται ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν χρησιμοποιείται αρκετά χρόνια ώστε να μετρηθούν οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, αλλά τονίζει ότι υπάρχουν ήδη ενδείξεις από μηχανισμούς και βραχυπρόθεσμες συμπεριφορές.
Μπορεί ο εγκέφαλος να προσαρμοστεί θετικά;
Η λύση δεν είναι να απορρίψουμε την AI, αλλά να τη χρησιμοποιούμε σωστά.
Η Ming προτείνει να λειτουργεί ως «αντιπαραθετικός συνεργάτης», που δεν συμφωνεί παθητικά αλλά αμφισβητεί τη σκέψη μας, εντοπίζει αδυναμίες και μας αναγκάζει να βελτιώνουμε τα επιχειρήματά μας.
Δεν λειτουργεί όταν τη χρησιμοποιούμε «σαν μαγικό τζίνι που δίνει απαντήσεις».
Πρώιμα σημάδια εξάρτησης από την AI
Δυσκολεύεστε να ξεκινήσετε ένα κείμενο χωρίς να δημιουργήσει πρώτα ένα προσχέδιο η τεχνητή νοημοσύνη.
Μπορείτε να κατανοήσετε ένα σύνθετο επιχείρημα όταν το διαβάζετε, αλλά δεν μπορείτε να το αναπαράγετε μετά από μία ώρα.
Δεν μπορείτε να παρακολουθήσετε ένα μεγάλο βιβλίο χωρίς συχνές περιλήψεις.
Δηλώνετε σιγουριά για δεξιότητες που δεν μπορείτε να αποδείξετε στην πράξη.
«Αυτά είναι σημάδια ότι ο μηχανισμός αυτοπαρακολούθησης του εγκεφάλου έχει σταματήσει να λειτουργεί», καταλήγει η Ming.