Στην καρδιά του 11ου Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, που πραγματοποιήθηκε από τις 22 έως τις 25 Απριλίου 2026, τέθηκε ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της εποχής μας: η γήρανση του πληθυσμού. Η συζήτηση, την οποία συντόνισε ο Άρης Αλεξόπουλος (Επικεφαλής του Διεθνούς Κέντρου του ΟΟΣΑ στην Κρήτη), ένωσε φωνές από την Πολιτεία, τον επιχειρηματικό κόσμο και την ακαδημαϊκή κοινότητα, αναδεικνύοντας πώς η δημογραφική αλλαγή πιέζει την ανάπτυξη, την αγορά εργασίας και τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και πρόνοιας.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Το «παράδοξο της ευημερίας» και η νέα κουλτούρα της οικογένειας
Ο Υπουργός Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, περιέγραψε με ενάργεια το «παράδοξο της ευημερίας» που χαρακτηρίζει τις σύγχρονες κοινωνίες. Σήμερα, οι άνθρωποι επιλέγουν να γίνουν γονείς σε μεγαλύτερη ηλικία και να κάνουν λιγότερα παιδιά, δίνοντας προτεραιότητα στην καριέρα και τη διασφάλιση ενός υψηλού επιπέδου ζωής. Όπως σημείωσε, πρόκειται για μια βαθιά αλλαγή νοοτροπίας σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές, οι οποίες δημιουργούσαν οικογένεια παρά τα περιορισμένα μέσα τους.
Για την αντιμετώπιση αυτής της τάσης, η κυβέρνηση έχει θέσει σε εφαρμογή μια εθνική στρατηγική που περιλαμβάνει:
- Τη δημιουργία του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας.
- Τη δέσμευση 20 δισεκατομμυρίων ευρώ για τα επόμενα εννέα χρόνια.
- Στοχευμένα φορολογικά κίνητρα, με συντελεστές που μειώνονται ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.
- Έμφαση στην υγιή γήρανση, με προγράμματα προληπτικών εξετάσεων που ήδη καλύπτουν πάνω από έξι εκατομμύρια πολίτες.
Στόχος είναι η σταθεροποίηση της γονιμότητας και η δημιουργία ενός πλέγματος ασφαλείας που καλύπτει τον πολίτη σε όλο τον κύκλο της ζωής του, από την παιδική ηλικία έως την τρίτη ηλικία.
Η αριθμητική της γήρανσης: Από το 1 προς 10 στο 1 προς 2
Ο Tomasz Koźluk, Οικονομικός Σύμβουλος στον ΟΟΣΑ, χαρακτήρισε τη γήρανση ως μια «σιωπηλή» αλλά προβλέψιμη τάση που μεταμορφώνει τον παγκόσμιο χάρτη. Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: τη δεκαετία του 1960, η αναλογία ηλικιωμένων προς τον ενεργό πληθυσμό ήταν 1 προς 10, σήμερα είναι 1 προς 3, ενώ σε τρεις δεκαετίες αναμένεται να αγγίξει το 1 προς 2.
Αυτή η μεταβολή δημιουργεί τρεις μεγάλες πιέσεις:
- Δημοσιονομική πίεση: Αυξημένες δαπάνες για συντάξεις και υγεία.
- Αγορά εργασίας: Σοβαρές ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό.
- Παραγωγικότητα: Ανάγκη για ενίσχυση μέσω της τεχνολογίας και της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία μπορεί να βοηθήσει, αρκεί να υπάρξει το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο και οι απαραίτητες δεξιότητες.
Πολιτικές σχεδιασμένες για έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Bocconi, Arnstein Aassve, υπογράμμισε ότι το μεταπολεμικό κοινωνικό κράτος βασίστηκε σε δημογραφικά δεδομένα που πλέον έχουν ανατραπεί. «Οι πολιτικές σχεδιάστηκαν για έναν πληθυσμό που δεν υπάρχει πια», ανέφερε χαρακτηριστικά, τονίζοντας την ανάγκη για έναν ριζικό επανασχεδιασμό με γνώμονα την ανθεκτικότητα και την προσαρμοστικότητα.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αναφορά του στη «δημοκρατική εκπροσώπηση»: Η νέα γενιά (Gen Z και νεότεροι) έχει το μισό μέγεθος από τη Γενιά Χ, ενώ οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ψηφοφόροι είναι περισσότεροι και πιο ενεργοί πολιτικά. Αυτό καθιστά τη χάραξη πολιτικής υπέρ των νέων μια σύνθετη πολιτική πρόκληση.
Η συμβολή του επιχειρηματικού κόσμου και η περίπτωση της Eurobank
Το δημογραφικό δεν είναι μόνο κρατική υπόθεση, αλλά και ευθύνη του επιχειρείν. Ο Μιχάλης Βλασταράκης, Group CMO της Eurobank, παρουσίασε την πολυεπίπεδη πρωτοβουλία της τράπεζας, η οποία ξεκίνησε με αφορμή τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση.
Η στρατηγική της Eurobank κινείται σε πέντε πυλώνες:
- Ενημέρωση και Έρευνα: Χρηματοδότηση μελετών του ΙΟΒΕ που ανέδειξαν ότι για τους νέους η οικογένεια έρχεται πλέον σε 6η ή 7η προτεραιότητα.
- Στήριξη στα Σύνορα: Δράσεις από τον Έβρο έως το Καστελλόριζο, με δωρεάν προγράμματα εξωσωματικής γονιμοποίησης και ψυχολογική υποστήριξη σε απομονωμένες περιοχές.
- Απασχόληση και Αποκέντρωση: Δημιουργία θέσεων εργασίας μέσω τηλεργασίας σε μικρά νησιά και στήριξη της τοπικής επιχειρηματικότητας.
- Εσωτερική Πολιτική: Κίνητρα στους εργαζομένους της ίδιας της τράπεζας για την απόκτηση παιδιών.
Απαιτείται μια συνολική επανεκκίνηση
Η συζήτηση στους Δελφούς κατέστησε σαφές ότι τα οικονομικά κίνητρα από μόνα τους δεν αρκούν. Για να αντιμετωπιστεί η δημογραφική κρίση, απαιτείται συνολική ανάπτυξη υποδομών, δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας στην περιφέρεια και μια νέα κοινωνική συμφωνία που θα ενθαρρύνει την ενεργοποίηση όλων των πολιτών –γυναικών, νέων και συνταξιούχων– στην οικονομική ζωή της χώρας. Η γήρανση μπορεί να είναι μια «σιωπηλή κρίση», αλλά η απάντηση σε αυτήν πρέπει να είναι ηχηρή, συντονισμένη και μακροπρόθεσμη.