Η στρατηγική επιλογή της καινοτομίας στην πρώτη γραμμή της υγείας
Η ανάδειξη της βιοϊατρικής έρευνας σε κεντρικό πυλώνα του αναπτυξιακού και επιστημονικού μετασχηματισμού της χώρας επισημάνθηκε κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Υπουργείο Υγείας, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Κλινικών Μελετών (20 Μαΐου 2026). Η εκδήλωση σηματοδότησε την έναρξη μιας νέας, ευρείας Εκστρατείας Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης από τη Συμμαχία για την Προώθηση της Αξίας των Κλινικών Μελετών, υπό τον τίτλο «Συμμετέχω γιατί έχω Γνώση – Όφελος – Εμπιστοσύνη».
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Όπως υπογράμμισε ο Υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, η προσέλκυση κλινικών δοκιμών συνιστά ζήτημα υψηλής προτεραιότητας για την Πολιτεία και δεν έχει αφεθεί στον «αυτόματο πιλότο». Τα οφέλη αυτής της στρατηγικής απλώνονται σε πολλαπλά επίπεδα:
· Εξασφαλίζουν στους ασθενείς ταχύτερη, άμεση πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες, οι οποίες μπορούν να αποβούν σωτήριες για τη ζωή τους.
· Συμβάλλουν καθοριστικά στην εξέλιξη της επιστημονικής κοινότητας, στη βελτίωση της τεχνογνωσίας και στην αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας.
· Λειτουργούν ως ισχυρός επενδυτικός μοχλός για τη χώρα, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας και εισάγοντας πολύτιμα κεφάλαια στην εθνική οικονομία.
Η πρόκληση των δεικτών: Άλμα 70% στις αιτήσεις αλλά ανάγκη για υψηλότερη επενδυτική αξία
Η συστηματική προσπάθεια για την ενίσχυση του κλάδου ξεκίνησε το 2019 με τη σύσταση ειδικής Ομάδας Εργασίας για την Προώθηση των Κλινικών Μελετών και της Βιοϊατρικής Έρευνας, η οποία χαρτογράφησε τις χρόνιες παθογένειες, όπως οι δυσκίνητες εγκριτικές διαδικασίες, η απουσία κινήτρων και η χαμηλή συμμετοχή.
Η στρατηγική αυτή έχει ήδη αποδώσει σημαντικούς καρπούς, καταγράφοντας εντυπωσιακή άνοδο κατά 70% στις νέες αιτήσεις κλινικών δοκιμών:
· 2019: 158 αιτήσεις
· 2023: 183 αιτήσεις
· 2024: 212 αιτήσεις
· 2025: 272 αιτήσεις
Παρά την ικανοποιητική αυτή ποσότητα, η οποία φέρνει την Ελλάδα στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο Υπουργός Υγείας επεσήμανε ότι η συνολική επενδυτική αξία των μελετών παραμένει χαμηλή. Στόχος για τα επόμενα χρόνια είναι η διαρκής παρακολούθηση των σχετικών δεικτών, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα των προγραμμάτων και να ενισχυθεί η διεθνής ανταγωνιστικότητα της χώρας.
Οι άξονες της ελκυστικότητας και τα εργαλεία πολιτικής
Η Γενική Γραμματέας Υπηρεσιών Υγείας, Λίλιαν Βιλδιρίδη, σημείωσε ότι η ανάπτυξη της βιοϊατρικής έρευνας αποτελεί θεμελιώδη δείκτη επιστημονικής, κοινωνικής και οικονομικής προόδου. Η ελκυστικότητα ενός εθνικού συστήματος υγείας καθορίζεται από ένα πλέγμα παραγόντων, όπως η ταχύτητα έναρξης των διαδικασιών, η ικανότητα προσέλκυσης εθελοντών και η εμπειρία του επιστημονικού δυναμικού.
Για την απλοποίηση του περιβάλλοντος έχουν επιστρατευτεί κρίσιμα θεσμικά εργαλεία, όπως το επενδυτικό clawback, η θέσπιση κινήτρων για ερευνητές και δημόσιες δομές, καθώς και ρυθμίσεις που διευκολύνουν το ιατρικό προσωπικό να συμμετέχει στην έρευνα.
Η πλέον καθοριστική παρέμβαση υλοποιήθηκε στις αρχές του τρέχοντος έτους με την υπογραφή νέας Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ). Η συγκεκριμένη ρύθμιση έθεσε αυστηρά χρονικά όρια στην κατάθεση και επεξεργασία των φακέλων, μειώνοντας δραστικά τον χρόνο αναμονής από την υποβολή της αίτησης στον ΕΟΦ έως την έναρξη της μελέτης από τους 3-4 μήνες σε λίγες μόλις εβδομάδες.
Ψηφιακή μετάβαση, αυτοτελή τμήματα και μελέτες κατ’ οίκον
Στο επίκεντρο των επόμενων βημάτων, βρίσκεται η ριζική οργανωτική και ψηφιακή αναβάθμιση του συστήματος. Ήδη έχει ενεργοποιηθεί ο θεσμός των αυτοτελών τμημάτων κλινικών μελετών, τα οποία ιδρύονται σταδιακά στα νοσοκομεία όλων των Υγειονομικών Περιφερειών (ΥΠΕ), λειτουργώντας ως εξειδικευμένα σημεία αναφοράς για τον συντονισμό και την υποστήριξη της έρευνας.
Παράλληλα, ολοκληρώθηκε και παραδόθηκε από τον ανάδοχο το Εθνικό Μητρώο Βιοϊατρικής Έρευνας. Η λειτουργία του θα ενισχύσει τη διαφάνεια, προσφέροντας δυνατότητες ηλεκτρονικής υποβολής φακέλων και ψηφιακής υπογραφής των συμβάσεων. Στο πλαίσιο των καινοτόμων αλλαγών, εξετάζεται η παροχή συναίνεσης με ψηφιακά μέσα, καθώς και η δυνατότητα διεξαγωγής μέρους των κλινικών μελετών κατ’ οίκον (home trial), κάτω από αυστηρότατες προϋποθέσεις ελέγχου.
Το πλεονέκτημα της Ελλάδας στον διεθνή ερευνητικό χάρτη
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, διεξάγονται ετησίως περίπου 4.000 κλινικές μελέτες, με το επενδυτικό ενδιαφέρον να παρουσιάζει σταθερή άνοδο. Όπως εξήγησε η Πρόεδρος του HACRO (Ελληνικός Σύλλογος Επιχειρήσεων Διεξαγωγής Κλινικών Μελετών – CROs), Ευαγγελία Κοράκη, η Ελλάδα διαθέτει μοναδικά συγκριτικά πλεονεκτήματα:
· Εξαιρετικά καταρτισμένο επιστημονικό προσωπικό.
· Μεγάλη γεωγραφική διασπορά, που επιτρέπει τη διενέργεια ερευνητικών προγραμμάτων σε ολόκληρη την επικράτεια.
· Ιδιαίτερα ανταγωνιστικό κόστος διεξαγωγής σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η κα Κοράκη υπενθύμισε ωστόσο μια βασική αλήθεια: «Οι κλινικές μελέτες δεν γίνονται απλώς για τους ασθενείς, αλλά με τους ασθενείς». Η επιτυχία τους βασίζεται στην ενεργή και συνειδητή συμμετοχή των ανθρώπων, η οποία προϋποθέτει έγκυρη ενημέρωση και οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης.
Καταρρίπτοντας τον μύθο του «πειραματόζωου»: Εκπαίδευση και συνεργασία
Στην ανάγκη ορθής πληροφόρησης εστίασαν τόσο ο Πρόεδρος του ΕΟΦ, Σπύρος Σαπουνάς, αναφερόμενος στη συμμετοχή του Οργανισμού σε τρεις ευρωπαϊκές δράσεις για την αναβάθμιση των ερευνητικών δυνατοτήτων, όσο και η εκπρόσωπος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδος, Κατερίνα Κουτσογιάννη.
Η κα Κουτσογιάννη στάθηκε στον πιο διαδεδομένο και ζημιογόνο μύθο του κλάδου —αυτόν του «πειραματόζωου»— ο οποίος στερεί από τους ασθενείς τη δυνατότητα να λάβουν καινοτόμες, εξατομικευμένες θεραπείες σε περιβάλλοντα υψηλής ιατρικής αξιοπιστίας. Η νέα εκστρατεία ενημέρωσης στοχεύει ακριβώς στην εξάλειψη αυτής της προκατάληψης μέσω της ανάδειξης της επιστημονικής αλήθειας.
Προς την κατεύθυνση της επιστημονικής τεκμηρίωσης, ο Διευθυντής ΕΣΥ στο Κέντρο Υγείας Βάρης, Δρ. Λευτέρης Θηραίος, υπενθύμισε ότι η εντυπωσιακή μείωση της θνητότητας σε σοβαρές παθήσεις, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος, αποτελεί απευθείας επίτευγμα των κλινικών δοκιμών. Παράλληλα, οι μελέτες λειτουργούν ως μοχλός εκπαίδευσης για το ιατρικό δυναμικό, με την Ακαδημία Κλινικών Μελετών να έχει ήδη εκπαιδεύσει περισσότερους από 162 γιατρούς τα τελευταία τρία χρόνια.
Το Υπουργείο Υγείας, σε σταθερή συνεργασία με τον ΕΟΦ, τις επιχειρήσεις διεξαγωγής μελετών και τις ενώσεις ασθενών, διαμορφώνει πλέον ένα σύγχρονο, ασφαλές και απόλυτα διαφανές περιβάλλον, ικανό να τοποθετήσει την Ελλάδα στην πρωτοπορία της παγκόσμιας ιατρικής καινοτομίας.