Το ιδιαίτερα ακανθώδες και χρονίζον ζήτημα των αναγκαστικών επιστροφών και των αυτόματων αναδρομικών περικοπών, γνωστών ως clawback και rebate, λαμβάνει πλέον διεθνείς θεσμικές διαστάσεις.
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών (ΠΣΦ) φέρνει στο προσκήνιο μια καθοριστική εξέλιξη που έλαβε χώρα κατά την 15η Συνέλευση της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας του Παγκόσμιου Οργανισμού Φυσικοθεραπείας στην Πρίστινα.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Στο πλαίσιο της Συνέλευσης, το τεκμηριωμένο αίτημα του ΠΣΦ για την ανάδειξη και την απερίφραστη καταδίκη του συγκεκριμένου μηχανισμού έγινε ομόφωνα αποδεκτό από τους συνέδρους. Η εξέλιξη αυτή διαμορφώνει μια συμπαγή και ενιαία ευρωπαϊκή θέση απέναντι σε ένα επαχθές εισπρακτικό μέτρο, το οποίο, όπως αναδείχθηκε, εξακολουθεί να εφαρμόζεται κατ’ αποκλειστικότητα στην Ελλάδα, πλήττοντας τη βιωσιμότητα των εργαστηρίων.
Η διεθνής κοινότητα της φυσικοθεραπείας, υπό τη σκέπη του Παγκόσμιου Οργανισμού, προχώρησε σε μια σειρά από διαπιστώσεις που εκθέτουν την ελληνική ιδιαιτερότητα:
- Απουσία ευρωπαϊκού προηγουμένου: Δεν υφίσταται καμία άλλη χώρα στο διεθνές στερέωμα που να επιβάλλει αντίστοιχο μηχανισμό αυτόματων, αναδρομικών περικοπών σε ατομικούς παρόχους υπηρεσιών φυσικοθεραπείας.
- Ελληνική πατέντα: Ο συνδυασμός ενός αυστηρά κλειστού προϋπολογισμού με την ταυτόχρονη υποχρέωση αυτόματης επιστροφής των υπερβάσεων αποτελεί παγκόσμια αρνητική πρωτοτυπία.
- Μετακύλιση του δημοσιονομικού ρίσκου: Η συγκεκριμένη πρακτική μεταφέρει το σύνολο του οικονομικού ρίσκου της κρατικής υποχρηματοδότησης απευθείας στις πλάτες των κλινικών επαγγελματιών υγείας, αλλοιώνοντας πλήρως τη δομή, τη σταθερότητα και την αξιοπρέπεια της αμοιβής τους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, ακόμη και στις ελάχιστες περιπτώσεις διεθνώς όπου έχουν δοκιμαστεί παρόμοιοι περιοριστικοί μηχανισμοί, αυτοί αφορούν αποκλειστικά πολυεθνικούς φαρμακευτικούς κολοσσούς και όχι ανεξάρτητους, αδειοδοτημένους κλινικούς επιστήμονες. Το γεγονός αυτό καθιστά την ελληνική εφαρμογή του μέτρου δομικά ασύμβατη με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και τις αρχές της χρηστής διοίκησης.
Ηχηρή στήριξη από την παγκόσμια ηγεσία του κλάδου
Η ομόφωνη αποδοχή του ψηφίσματος συνοδεύτηκε από την έμπρακτη και ρητή δέσμευση της ηγεσίας των ανώτατων θεσμικών οργάνων της φυσικοθεραπείας. Ο Πρόεδρος της World Physiotherapy Mike Landry, ο Διευθύνων Σύμβουλος (CEO) Sidy Ousmane Dieye, καθώς και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας Esther-Mary D’Arcy, τάχθηκαν ανοιχτά στο πλευρό των Ελλήνων συναδέλφων τους, προσφέροντας ενεργή θεσμική συνδρομή για την ανατροπή του καθεστώτος αυτού.
Η στάση αυτή ξεπερνά τα όρια μιας τυπικής ή εθιμοτυπικής δήλωσης συμπαράστασης. Πρόκειται για μια βαρύνουσας σημασίας πολιτική παρέμβαση από έναν παγκόσμιο φορέα που εκπροσωπεί συνολικά 129 χώρες και περισσότερους από 600.000 επαγγελματίες σε όλο τον κόσμο, γεγονός που ασκεί αυτόματα σοβαρή πίεση στα κέντρα λήψης αποφάσεων στην Αθήνα.
Από εργαλείο συγκράτησης δαπανών σε μηχανισμό τεχνητού χρέους
Σύμφωνα με την ανάλυση του ΠΣΦ, ο μηχανισμός του clawback έχει προ πολλού εκτραπεί από τον αρχικό του στόχο, που υποτίθεται ότι ήταν η προσωρινή δημοσιονομική συγκράτηση των δαπανών κατά την περίοδο των μνημονίων. Στη σημερινή πραγματικότητα, έχει μετατραπεί σε έναν μόνιμο μηχανισμό στρέβλωσης και αποδόμησης της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.
Στην πράξη, οι επιπτώσεις του μέτρου είναι ισοπεδωτικές:
- Οικονομική αποσταθεροποίηση: Υπονομεύει ευθέως τη βιωσιμότητα των φυσικοθεραπευτηρίων, καθιστώντας αδύνατο τον επιχειρηματικό και λειτουργικό προγραμματισμό.
- Απρόβλεπτη μείωση αμοιβών: Μειώνει δραστικά, αναδρομικά και εντελώς απρόβλεπτα την πραγματική αποζημίωση ανά συνεδρία, αναγκάζοντας τους παρόχους να εργάζονται χωρίς να γνωρίζουν αν και πόσο θα αμειφθούν.
- Παραγωγή ζημιών: Δημιουργεί συνθήκες διαρκούς και συστημικής οικονομικής ζημίας για τον κλάδο, καθώς το κράτος ζητά πίσω χρήματα για υπηρεσίες που έχουν ήδη εκτελεστεί προς όφελος των ασφαλισμένων.
- Αναγκαστική χρηματοδότηση: Μετατρέπει τους φυσικοθεραπευτές σε έμμεσους, πλην όμως συστηματικούς, χρηματοδότες του δημόσιου συστήματος υγείας, καλύπτοντας τις μαύρες τρύπες των κρατικών προϋπολογισμών.
- Κληρονομούμενο χρέος: Το πιο εφιαλτικό στοιχείο της υφιστάμενης νομοθεσίας είναι ότι δημιουργεί ένα δυσβάσταχτο, τεχνητό λογιστικό χρέος, το οποίο, σε περίπτωση θανάτου, μεταφέρεται και κληρονομείται στους απογόνους των επαγγελματιών.
Τα μεγέθη της στρέβλωσης αποτυπώνονται ανάγλυφα στους αριθμούς: Μόνο για το έτος 2025, το ύψος του clawback που καταλογίστηκε στους φυσικοθεραπευτές άγγιξε το αστρονομικό ποσό των 25.266.046 ευρώ. Αυτό μεταφράζεται πρακτικά σε σχεδόν 2 εκατομμύρια συνεδρίες φυσικοθεραπείας, οι οποίες εκτελέστηκαν κανονικά, αλλά αποζημιώθηκαν από το κράτος σε επίπεδα πολύ κάτω από το πραγματικό κόστος παροχής της υπηρεσίας.
Η νομική μάχη στο ΣτΕ και η επιστημονική τεκμηρίωση της αξίας του κλάδου
Απέναντι σε αυτό το αδιέξοδο, ο ΠΣΦ έχει προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), καταθέτοντας έναν πλήρη φάκελο νομικής και επιστημονικής τεκμηρίωσης. Σύμφωνα με το νομικό σκεπτικό της προσφυγής, το ισχύον πλαίσιο:
- Δεν συναντάται σε κανένα συγκρίσιμο ευρωπαϊκό σύστημα υγείας.
- Εισάγει δυσανάλογες, άδικες και αναδρομικές οικονομικές επιβαρύνσεις.
- Υπονομεύει θεμελιώδεις συνταγματικές αρχές, όπως την επαγγελματική και οικονομική ελευθερία.
- Εξαντλεί οικονομικά έναν κλάδο που αποδεδειγμένα επιτελεί κρίσιμο έργο για τη δημόσια υγεία.
Παράλληλα, ο Σύλλογος επιστρατεύει αδιάψευστα επιστημονικά δεδομένα. Κοινή μελέτη του ΠΣΦ και του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (ΠΑΔΑ) καταδεικνύει ότι η φυσικοθεραπεία δεν αποτελεί «κόστος», αλλά επένδυση με υψηλή απόδοση για τα δημόσια ταμεία. Η έγκαιρη φυσικοθεραπευτική παρέμβαση μειώνει αποδεδειγμένα τις μακροχρόνιες δαπάνες υγείας, περιορίζει την ανάγκη για κοστοβόρες χειρουργικές επεμβάσεις ή χρόνια φαρμακευτική αγωγή, και ενισχύει την ταχεία επανένταξη και την παραγωγικότητα των πολιτών στην οικονομία.
Διαφάνεια με ψηφιακά φίλτρα: Ο κλάδος αυτορρυθμίζεται, οι ανάγκες αυξάνονται
Θέλοντας να καταρρίψει κάθε επιχείρημα περί δήθεν «τεχνητής ζήτησης» ή έλλειψης ελέγχων, ο κλάδος των φυσικοθεραπευτών έχει αναλάβει από μόνος του πρωτοβουλίες, δημιουργώντας ένα από τα αυστηρότερα και πιο αδιάβλητα πλαίσια διαφάνειας στον χώρο της υγείας. Συγκεκριμένα, έχουν εφαρμοστεί:
- Σύστημα One Time Password (OTP): Η ταυτοποίηση της πραγματοποίησης κάθε συνεδρίας γίνεται σε πραγματικό χρόνο μέσω γραπτού μηνύματος στο κινητό του ίδιου του ασφαλισμένου.
- Πλαφόν ανά εργαστήριο: Έχει θεσπιστεί ανώτατο μηνιαίο όριο εκτέλεσης συνεδριών για κάθε εργαστήριο, το οποίο υπολογίζεται σε αυστηρή συνάρτηση με το απασχολούμενο προσωπικό.
Τα ψηφιακά αυτά μέτρα αποδεικνύουν ότι ο κλάδος ελέγχεται πλήρως και δεν υπάρχουν περιθώρια για εικονικές εκτελέσεις. Συνεπώς, η υπέρβαση του κλειστού προϋπολογισμού δεν οφείλεται σε σπατάλη, αλλά στο γεγονός ότι οι πραγματικές ανάγκες των Ελλήνων ασθενών για φυσικοθεραπεία είναι πολύ μεγαλύτερες από τα χρήματα που επιλέγει να διαθέσει το κράτος.
Το διακύβευμα της επόμενης ημέρας
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών ξεκαθαρίζει ότι ο αγώνας για την πλήρη κατάργηση των μνημονιακών μέτρων του clawback και του rebate δεν αποτελεί μια στενή, συντεχνιακή διεκδίκηση, αλλά μια βαθιά θεσμική και κοινωνική αναγκαιότητα. Η φυσικοθεραπεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται υποτιμητικά ως μια λογιστική, δημοσιονομική μεταβλητή προς περικοπή, αλλά ως οργανικός πυλώνας της δημόσιας υγείας.
Η διατήρηση του παρόντος καθεστώτος το μόνο που επιτυγχάνει είναι να διογκώνει ένα άδικο, τεχνητό χρέος, προκαλώντας δομικές στρεβλώσεις που αργά ή γρήγορα θα έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες και, τελικά, στην ίδια τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος. Η διεθνής κοινότητα έστειλε το μήνυμά της, καλώντας την Ελληνική Κυβέρνηση να ευθυγραμμιστεί με τα ευρωπαϊκά δεδομένα και να διασφαλίσει μια δίκαιη, σταθερή και προβλέψιμη αμοιβή για τους φυσικοθεραπευτές. Ο ΠΣΦ δηλώνει έτοιμος να συνεχίσει τη θεσμική αυτή πίεση μέχρι την τελική δικαίωση.