Δημοσιοποιήθηκαν τα κύρια ευρήματα από την πανευρωπαϊκή έρευνα ESPAD, καθώς και από το ελληνικό της σκέλος, που αναδεικνύουν τις αυξητικές τάσεις στη χρήση ουσιών και σε άλλες εξαρτητικές συμπεριφορές στους εφήβους στην Ελλάδα.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Η ESPAD (European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs) είναι η μεγαλύτερη πανευρωπαϊκή έρευνα για τη χρήση ουσιών, αλκοόλ και εξαρτητικών συμπεριφορών στους εφήβους. Επαναλαμβάνεται ανά τετραετία σε περισσότερες από 35 χώρες, με στόχο την παρακολούθηση των τάσεων στους 15-16χρονους. Το 2024, συμμετείχαν 113.882 μαθητές.
Στην Ελλάδα, η έρευνα διεξάγεται από το ΕΠΙΨΥ (Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας), με την υποστήριξη του ΕΚΤΕΠΝ και τη χρηματοδότηση του υπουργείου Υγείας. Συμμετείχαν 6.810 μαθητές από 488 σχολεία.
Κύρια ευρήματα για την Ελλάδα – Αυξημένη χρήση κάνναβης και άλλων ουσιών
Ανησυχητική αύξηση καταγράφεται στη χρήση παράνομων ουσιών: το 13% των 16χρονων ανέφερε ότι έχει δοκιμάσει τουλάχιστον μία φορά, με την κάνναβη να αφορά το 11%. Τα ποσοστά αυτά είναι τα υψηλότερα της τελευταίας 25ετίας και συγκρίσιμα πλέον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Παράλληλα, όλο και περισσότεροι έφηβοι θεωρούν εύκολη την πρόσβαση στην κάνναβη — 34% στην Ελλάδα έναντι 26% στην υπόλοιπη Ευρώπη.
«Η αυξημένη διαθεσιμότητα της κάνναβης, όπως αντικατοπτρίζεται και στην αντίληψη των εφήβων για την ευκολία πρόσβασης σε αυτήν, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα που ενισχύει την αύξηση της χρήσης», σχολιάζει ο κ. Τάσος Φωτίου, επιστημονικός υπεύθυνος της έρευνας στην Ελλάδα.
Μειώνεται η κατανάλωση αλκοόλ, αυξάνεται όμως η μέθη
Μπορεί η συνολική κατανάλωση αλκοόλ από εφήβους να έχει μειωθεί διαχρονικά, ωστόσο εντοπίζεται αύξηση σε πιο επικίνδυνες συμπεριφορές:
- 37% των μαθητών δηλώνει ότι κατανάλωσε 5 ή περισσότερα ποτά στην ίδια περίσταση (από 32% το 2019).
- 13% αναφέρει επεισόδιο μέθης (έναντι 10% το 2019).
Η Ελλάδα υπερβαίνει πλέον τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σχεδόν σε όλους τους σχετικούς δείκτες, με μόνη εξαίρεση τη μέθη.
Αύξηση στο κάπνισμα, ειδικά των ηλεκτρονικών τσιγάρων
Περισσότεροι από τους μισούς 16χρονους (54%) έχουν δοκιμάσει κάπνισμα — είτε συμβατικό είτε ηλεκτρονικό. Το 2019 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 43%.
Η μεγάλη αύξηση αφορά κυρίως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα: από 35% το 2019 σε 52% το 2024.
Αντίθετα, στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης η γενική τάση είναι πτωτική, ιδίως στο συμβατικό κάπνισμα.
«Η σημαντική άνοδος στη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων σχετίζεται άμεσα με την επιθετική προώθησή τους ως “ασφαλέστερη” επιλογή», τονίζει η κ. Άννα Κοκκέβη. «Το 77% των εφήβων δηλώνει ότι μπορεί εύκολα να βρει ηλεκτρονικό τσιγάρο, κάτι που πρέπει να μας προβληματίσει ως προς την εφαρμογή των νόμων».
Αρκετά διαδεδομένα τα τυχερά παιχνίδια στους εφήβους
Το 36% των 16χρονων ανέφερε ότι στοιχημάτισε χρήματα τους τελευταίους 12 μήνες, έναντι 33% το 2019. Από αυτούς, σχεδόν όλοι (92%) το έκαναν σε επίγειο πρακτορείο, ενώ η συμμετοχή σε διαδικτυακό στοίχημα αυξήθηκε σημαντικά (από 62% το 2015 σε 72% το 2024).
Τα ποσοστά συμμετοχής στην Ελλάδα ξεπερνούν κατά πολύ τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (36% έναντι 22%), με μόνη παρηγορητική εξαίρεση τον δείκτη πιθανού εθισμού, ο οποίος είναι χαμηλότερος (7% στην Ελλάδα, έναντι 8,5% στην υπόλοιπη Ευρώπη).
Υπερβολική ενασχόληση με ηλεκτρονικά παιχνίδια, κυρίως στα κορίτσια
Το 71% των 16χρονων παίζει ηλεκτρονικά παιχνίδια, ποσοστό σημαντικά αυξημένο από το 59% του 2019. Το 21% εμφανίζει συμπτώματα πιθανού εθισμού (από 17% το 2015), με μεγαλύτερη αύξηση στα κορίτσια.
Ωστόσο, συνολικά τα ποσοστά για την Ελλάδα παραμένουν χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Οι έφηβοι αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο από τα social media – αλλά δεν περιορίζονται
Το 48% των 16χρονων στην Ελλάδα εμφανίζει σημάδια πιθανής εξάρτησης από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης — μια τάση που βαίνει αυξανόμενη την τελευταία δεκαετία (36% το 2015, 44% το 2019).
Αγόρια και κορίτσια επηρεάζονται σχεδόν το ίδιο.
«Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι, παρά τις αυξητικές τάσεις, η πλειονότητα των εφήβων δεν εμπλέκεται σε εξαρτητικές συμπεριφορές», επισημαίνει η κ. Ιουλία Μπάφη, επιστημονική υπεύθυνη του ΕΚΤΕΠΝ. «Η ανάδειξη αυτής της “κανονικότητας” είναι κρίσιμη, καθώς λειτουργεί προστατευτικά».
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά! Η συζήτηση για την ψυχοκοινωνική υγεία και τις εξαρτήσεις των εφήβων μας είναι πιο επείγουσα από ποτέ. Πώς μπορούμε ως κοινωνία να αντιδράσουμε αποτελεσματικά σε αυτές τις ανησυχητικές τάσεις; Η πολιτεία οφείλει να αναλάβει ρόλο ενεργητικό και να μην περιορίζεται σε σχέδια επί χάρτου. Χρειάζονται:
- καθολικά προγράμματα πρόληψης από το δημοτικό,
- αυστηρή ρύθμιση των διαφημίσεων εθιστικών προϊόντων,
- πραγματικοί έλεγχοι και κυρώσεις,
- στήριξη στους γονείς και στους εκπαιδευτικούς.
Γιατί το να μεγαλώνεις νέους ελεύθερους, υγιείς και με κριτική σκέψη είναι υπόθεση δημοκρατίας. Και όχι ατομική ευθύνη.