Η διακοπή του αλκοόλ έχει αναμφισβήτητα σημαντικά οφέλη για την υγεία. Ωστόσο, νέα έρευνα σε ποντίκια δείχνει ότι κατά την περίοδο της αποχής μπορεί να συμβαίνουν αλλαγές στον εγκέφαλο οι οποίες, σε ορισμένες περιπτώσεις, συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα επιστροφής στην καταναγκαστική κατανάλωση αλκοόλ.
Το ενδιαφέρον είναι ότι οι επιστήμονες εντόπισαν αυτές τις αλλαγές πριν τα πειραματόζωα αρχίσουν ξανά να πίνουν. Το εύρημα δημιουργεί την προοπτική να μπορέσουμε στο μέλλον να αναγνωρίζουμε ποιοι άνθρωποι με διαταραχή χρήσης αλκοόλ διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο υποτροπής.
Τι έδειξε το πείραμα
Οι ερευνητές έδωσαν σε ποντίκια τη δυνατότητα να καταναλώνουν αλκοόλ για μεγάλο χρονικό διάστημα και στη συνέχεια επέβαλαν μια περίοδο αποχής.
Όταν τα ποντίκια απέκτησαν ξανά πρόσβαση στο αλκοόλ, ένα μέρος τους παρουσίασε μια ιδιαίτερα έντονη συμπεριφορά: συνέχιζε να πίνει ακόμη και όταν οι ερευνητές πρόσθεσαν κινίνη, κάνοντας το αλκοόλ πολύ πικρό και δυσάρεστο.
Με άλλα λόγια, ήταν διατεθειμένα να συνεχίσουν την κατανάλωση παρά τη δυσάρεστη γεύση. Μάλιστα, τα συγκεκριμένα ποντίκια κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες από το πολύ πικρό αλκοόλ σε σύγκριση με εκείνα που δεν είχαν περάσει από την περίοδο αναγκαστικής αποχής.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι το εύρημα υποδηλώνει πως οι αλλαγές που συμβαίνουν στον οργανισμό κατά την αποχή μπορεί να παίζουν ρόλο στον κίνδυνο υποτροπής.
Η περιοχή του εγκεφάλου που τράβηξε την προσοχή
Στη συνέχεια οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε μια μικρή περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται BNST (bed nucleus of the stria terminalis). Πρόκειται για μια περιοχή που έχει συνδεθεί με το στρες, το άγχος και συμπεριφορές που σχετίζονται με τον εθισμό.
Όταν τα ποντίκια που βρίσκονταν σε αποχή επέστρεφαν στο περιβάλλον όπου προηγουμένως υπήρχε αλκοόλ, προσπαθούσαν να πιουν ακόμη και όταν το δοχείο περιείχε πλέον μόνο νερό.
Την ίδια στιγμή οι επιστήμονες παρατήρησαν αυξημένη δραστηριότητα στην περιοχή BNST.
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα ήταν ότι στα ποντίκια που μετά την αποχή εμφάνισαν καταναγκαστική κατανάλωση, η δραστηριότητα σε αυτή την περιοχή του εγκεφάλου ήταν υπερδιπλάσια σε σχέση με εκείνα που δεν είχαν περάσει από αναγκαστική αποχή.
Το «σήμα» εμφανίστηκε πριν από την επιστροφή στο αλκοόλ
Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι η αυξημένη δραστηριότητα του BNST εμφανίστηκε πριν τα ποντίκια αποκτήσουν ξανά πρόσβαση στο πικρό αλκοόλ.
Αυτό κάνει τους ερευνητές να εξετάζουν μια ενδιαφέρουσα πιθανότητα: εάν αντίστοιχες αλλαγές παρατηρηθούν και στον ανθρώπινο εγκέφαλο, ίσως στο μέλλον θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να εντοπίζονται άνθρωποι που βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο υποτροπής.
Γιατί έχει σημασία
Η διαταραχή χρήσης αλκοόλ αποτελεί σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτουν οι ερευνητές, περισσότερο από το 80% των Αμερικανών ηλικίας 12 ετών και άνω θα καταναλώσουν αλκοόλ κάποια στιγμή στη ζωή τους, ενώ περίπου το 10% θα εμφανίσει διαταραχή χρήσης αλκοόλ. Αυτό αντιστοιχεί σε σχεδόν 30 εκατομμύρια ανθρώπους που χρειάζονται θεραπευτική αντιμετώπιση.
Παρότι υπάρχουν εγκεκριμένες θεραπείες, παραμένει δύσκολο για τους γιατρούς να προβλέψουν ποιος έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να υποτροπιάσει.
Η ανακάλυψη ενός αξιόπιστου βιολογικού δείκτη θα μπορούσε επομένως να βοηθήσει τους ειδικούς να αναγνωρίζουν εγκαίρως τα άτομα υψηλότερου κινδύνου και να προσαρμόζουν ανάλογα την παρακολούθηση και τη θεραπεία τους.
Τι δεν γνωρίζουμε ακόμη
Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη ποιος ακριβώς είναι ο ρόλος του BNST στις συμπεριφορές που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ. Δεν είναι επίσης σαφές τι προκαλεί την αυξημένη δραστηριότητα στην περιοχή ούτε ποιοι συγκεκριμένοι νευρώνες ευθύνονται για αυτή.
Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και στην ανακάλυψη νέων θεραπευτικών στόχων.
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν πλέον σύγχρονες τεχνικές νευροεπιστήμης για να μεταβάλλουν τη δραστηριότητα συγκεκριμένων νευρώνων στον εγκέφαλο ποντικών και να εξετάσουν εάν το BNST επηρεάζει την κατανάλωση αλκοόλ παρά τις αρνητικές συνέπειες.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη έρευνα για τη δραστηριότητα της ίδιας περιοχής του εγκεφάλου σε ανθρώπους με διαταραχή χρήσης αλκοόλ που βρίσκονται στα πρώτα στάδια αποχής. Εάν παρατηρηθεί αντίστοιχο μοτίβο και στους ανθρώπους, το επόμενο βήμα θα μπορούσε να είναι η διερεύνηση του BNST ως πιθανού δείκτη κινδύνου υποτροπής σε κλινικές μελέτες.
Χρειάζεται, πάντως, μια σημαντική διευκρίνιση: η συγκεκριμένη μελέτη έγινε σε ποντίκια και δεν αποδεικνύει ότι η διακοπή του αλκοόλ προκαλεί υποτροπή στους ανθρώπους. Πολύ περισσότερο, δεν αποτελεί λόγο για κάποιον με πρόβλημα εξάρτησης να αποφεύγει τη διακοπή του αλκοόλ. Αντίθετα, τα ευρήματα μπορεί να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα γιατί η περίοδος αποχής είναι ιδιαίτερα ευάλωτη για ορισμένους ανθρώπους και πώς θα μπορούσαν να προλαμβάνονται οι υποτροπές.