Από την Αθηνά Γκόρου
Μια μεγάλη μελέτη της Mayo Clinic, που δημοσιεύθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2025 στο περιοδικό Neurology της American Academy of Neurology, διερεύνησε τη σχέση μεταξύ χρόνιας αϋπνίας και του κινδύνου εμφάνισης άνοιας ή ήπιας γνωστικής διαταραχής (mild cognitive impairment) σε ηλικιωμένους χωρίς αρχικά τέτοια συμπτώματα. Η έρευνα παρακολούθησε 2.750 άτομα, με μέση ηλικία τα 70 έτη, για περίπου 5,6 χρόνια, και εξέτασε πώς η συχνή αϋπνία επηρεάζει τη νοητική λειτουργία, τη μνήμη και την κατάσταση του εγκεφάλου — τόσο μέσω τεστ όσο και μέσω απεικονιστικών εξετάσεων.
Η χρόνια αϋπνία μπορεί να μην αφήνει μόνο έλλειψη ενέργειας — μπορεί να επιταχύνει τη γήρανση του εγκεφάλου. Μια εκτενής μελέτη της Mayo Clinic διαπίστωσε ότι άτομα με προβλήματα ύπνου μακράς διάρκειας είχαν 40% μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν άνοια ή γνωστική διαταραχή, με εγκεφαλικές απεικονίσεις να δείχνουν αλλαγές που συνδέονται με Alzheimer. Όσοι ανέφεραν μειωμένο ύπνο εμφάνιζαν γνωστική μείωση συγκρίσιμη με αυτήν που παρατηρείται σε άτομα που είναι κατά τέσσερα χρόνια μεγαλύτερα, ενώ άτομα με γενετικό παράγοντα κινδύνου εμφάνισαν ακόμη πιο έντονες πτώσεις.
Η μελέτη κατέγραψε ότι μεταξύ των συμμετεχόντων, 16% είχαν χρόνια αϋπνία κατά την έναρξη της παρακολούθησης. Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε ερωτήσεις σχετικά με το αν κοιμούνταν περισσότερο ή λιγότερο από το συνηθισμένο τις τελευταίες δύο εβδομάδες. Επίσης, έκαναν ετήσια τεστ μνήμης και σκέψης, και κάποιοι υποβλήθηκαν σε απεικονιστικές εξετάσεις εγκεφάλου για να αναζητηθούν white matter hyperintensities — περιοχές που μπορεί να έχουν υποστεί βλάβη από μικρά αγγεία — και πλάκες αμυλοειδούς, πρωτεΐνες που σχετίζονται με τη νόσο Alzheimer.
Κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης, το 14% των ατόμων με χρόνια αϋπνία ανέπτυξαν γνωστική διαταραχή ή άνοια, σε σύγκριση με το 10% όσων δεν είχαν αϋπνία. Ακόμη κι αφού λήφθηκαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, η υπέρταση, η χρήση φαρμάκων ύπνου και η διάγνωση άπνοιας του ύπνου, η αύξηση του κινδύνου κατά 40% διατηρήθηκε για όσους είχαν αϋπνία. Επιπλέον, αυτά τα άτομα παρουσίαζαν πιο ταχείς επιπτώσεις στα τεστ που μετρούν διάφορες γνωστικές δεξιότητες.
Ανάμεσα σε όσους είχαν αϋπνία, διαφοροποιήθηκαν δύο ομάδες:
- Αυτοί που ανέφεραν ότι κοιμούνταν λιγότερο από το συνηθισμένο τις τελευταίες δύο εβδομάδες — είχαν χαμηλότερες επιδόσεις σε τεστ γνωστικής λειτουργίας ήδη στην έναρξη της μελέτης, αυξημένα σημάδια υπερεντοπισμού λευκής ουσίας και περισσότερες πλάκες αμυλοειδούς. Για τις πλάκες, η επίδραση ήταν παρόμοια με αυτή που εμφανίζεται σε άτομα που φέρουν το γονίδιο APOE ε4, γνωστό παράγοντα κινδύνου για Alzheimer.
- Αντίθετα, όσοι ανέφεραν ότι κοιμούνται περισσότερο από το συνηθισμένο εμφάνιζαν λιγότερα σημάδια υπερεντοπισμού λευκής ουσίας στην αρχή της μελέτης.
Κάποιες ομάδες ήταν ιδιαίτερα ευπαθείς. Συμμετέχοντες που φέρουν το γονίδιο APOE ε4 — συνδεδεμένο με υψηλότερο κίνδυνο Alzheimer — εμφάνιζαν μεγαλύτερες πτώσεις στη μνήμη και τις δεξιότητες σκέψης.
«Τα αποτελέσματά μας υποδεικνύουν ότι η αϋπνία μπορεί να επηρεάζει τον εγκέφαλο με πολλούς τρόπους, όχι μόνο μέσω πλακών αμυλοειδούς αλλά και μέσω των μικρών αγγείων που μεταφέρουν το αίμα στον εγκέφαλο», είπε ο Dr. Diego Z. Carvalho, MD. «Αυτό ενισχύει τη σημασία της θεραπείας της χρόνιας αϋπνίας — όχι μόνο για να βελτιωθεί η ποιότητα του ύπνου αλλά δυνητικά για να προστατευθεί η υγεία του εγκεφάλου με την πάροδο του χρόνου. Τα αποτελέσματά μας προστίθενται επίσης σε ένα αυξανόμενο σύνολο αποδείξεων ότι ο ύπνος δεν είναι απλώς ξεκούραση — είναι και αντίσταση του εγκεφάλου στα προβλήματα.»
Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από τα National Institutes of Health, την GHR Foundation, τη Mayo Foundation for Medical Education and Research, και από επιχορήγηση της Sleep Number Corporation προς τη Mayo Clinic.
Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να ανατρέξετε στη σχετική έρευνα:
Diego Z. Carvalho, Bhanu Prakash Kolla, Stuart J. McCarter, Erik K. St. Louis, Mary M. Machulda, Scott A. Przybelski, Angela J. Fought, Val J. Lowe, Virend K. Somers, Bradley F. Boeve, Ronald C. Petersen, Clifford R. Jack, Jonathan Graff-Radford, Andrew William Varga, Prashanthi Vemuri. Associations of Chronic Insomnia, Longitudinal Cognitive Outcomes, Amyloid-PET, and White Matter Changes in Cognitively Normal Older Adults. Neurology, 2025; 105 (7) DOI: 10.1212/WNL.0000000000214155