Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Δεν είναι λίγες οι φορές που οι φαρμακοποιοί και τα όργανα εκπροσώπησής τους, τόσο διεθνώς όσο και στη χώρα μας αναφέρθηκαν στο σημαντικότατο ρόλο που έπαιξαν τα φαρμακεία της κοινότητας την περίοδο της πανδημίας Sars Cov 2 που ξέσπασε το 2019.
Φαίνεται ωστόσο ότι το μέγεθος αυτής της συνεισφοράς, αν και έχει περάσει ήδη λίγο πάνω από μία πενταετία εξακολουθεί να μελετάται στη λογική μίας όσο το δυνατόν καλύτερης προετοιμασίας των συστημάτων υγείας σε μία ενδεχόμενη εμφάνιση κάποιας νέας πανδημίας.
Στο πλαίσιο αυτό ανεξάρτητη βρετανική έρευνα για την Covid-19 υποστηρίζει ότι εκφράστηκαν «ανησυχίες ότι τα φαρμακεία υποαξιοποιήθηκαν» στα πρώτα στάδια της διάθεσης του εμβολίου λόγω των λειτουργικών απαιτήσεων που τους επιβλήθηκαν.
Σημειώνεται ωστόσο ότι «οι απαιτήσεις παράδοσης και αποθήκευσης των εμβολίων λειτούργησαν ως περιορισμός τους πρώτους μήνες της κυκλοφορίας των εμβολίων» εντούτοις «η επιθυμία αποφυγής της σπατάλης και αρχικά περιορισμού της χρήσης τους ήταν λογική».
Από εκεί και πέρα οι προδιαγραφές που έθεσε το Αγγλικό Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS England) τον Ιανουάριο του 2021 οι οποίες περιελάμβαναν απαιτήσεις για τα φαρμακεία να λειτουργούν ελάχιστες ώρες λειτουργίας από τις 8 το πρωί έως τις 8 το βράδυ, επτά ημέρες την εβδομάδα και να εμβολιάζουν τουλάχιστον 1.000 άτομα κάθε εβδομάδα, ουσιαστικά έθετε εκτός όλα τα φαρμακεία πλην των πολύ μεγάλων τα οποία μπορούσαν να ανταποκριθούν σε αυτές τις προδιαγραφές.
Σε συνάντηση με την ανώτερη ομάδα ανάπτυξης εμβολίων και τον τότε πρωθυπουργό Μπόρις Τζόνσον εκείνο τον μήνα, «σημειώθηκε ότι μόνο περίπου 200 από τα περισσότερα από 11.000 φαρμακεία στην Αγγλία προετοιμάζονταν για την ανάπτυξη εμβολίων», ανέφερε η έκθεση.
Και ο ίδιος ο Τζόνσον φέρεται να «εξέφρασε ανησυχία για την ανάγκη μεγιστοποίησης της απορρόφησης» και για το αν «γίνονταν αρκετά μέσω των κοινοτικών φαρμακείων».
Η έρευνα ανέφερε ότι το NHS England αρχικά είχε την αίσθηση ότι τα φαρμακεία θα ήταν λιγότερο αποτελεσματικά στην παροχή μεγάλου όγκου εμβολίων κατά της Covid σε σύγκριση με μεγαλύτερες δομές, όπως τα ιατρεία γενικών ιατρών.
Σύμφωνα πάντα με την έρευνα, η «θέση» του NHS ήταν ότι «το μέσο φαρμακείο» πραγματοποιούσε μόνο περίπου 260 εμβόλια γρίπης ετησίως και ότι επομένως τα φαρμακεία ήταν «πιθανότατα λιγότερο αποτελεσματικά στην παροχή μεγάλου όγκου εμβολιασμών σε σύγκριση με μεγαλύτερες δομές».
Ο οργανισμός αναγνώρισε, ωστόσο, ότι τα φαρμακεία θα ήταν «κρίσιμα για την προσέγγιση κοινοτήτων όπου η κάλυψη ήταν χαμηλότερη». Ζητήθηκε λοιπόν από την κυβέρνηση τον Ιανουάριο του 2021 να «χρησιμοποιήσει περισσότερο τα φαρμακεία, δεδομένης της θέσης τους στην καρδιά των τοπικών κοινωνιών», καθώς αυτό θα «μείωνε την πίεση από τους γενικούς ιατρούς».
Ωστόσο, η απάντηση της κυβέρνησης ήταν ότι «στο πλαίσιο της περιορισμένης προσφοράς εμβολίων εκείνη την εποχή, έπρεπε να επικεντρωθεί σε χώρους που μπορούσαν να παραδώσουν σε μεγάλο όγκο και να αποφύγει τον κίνδυνο σπατάλης εμβολίων».
Πάντως, οι προδιαγραφές των υπηρεσιών που περιόριζαν τη συμμετοχή των φαρμακείων στο πρόγραμμα εμβολιασμών σταδιακά χαλάρωσαν και 1.500 κέντρα εμβολιασμού με επικεφαλής τα κοινοτικά φαρμακεία είχαν δημιουργηθεί στην Αγγλία μέχρι το τέλος του 2021.
Αυτά τα κέντρα ήταν υπεύθυνα για το 20% όλων των εμβολιασμών κατά της Covid που πραγματοποιήθηκαν κατά το πρώτο έτος της ανάπτυξης, σύμφωνα με την έκθεση.
Η έκθεση ανέφερε: «Η έρευνα κατανοεί την ανησυχία ότι τα φαρμακεία υποχρησιμοποιήθηκαν στην αρχή της πανδημίας. Τα φαρμακεία ήταν ένας χρήσιμος τρόπος προσέγγισης των ανθρώπων με έναν βολικό και οικείο τρόπο εντός της τοπικής τους κοινότητας και αποδείχθηκαν αναπόσπαστο κομμάτι του προγράμματος παροχής.
Ωστόσο, οι απαιτήσεις παράδοσης και αποθήκευσης των εμβολίων λειτούργησαν ως περιορισμός τους πρώτους μήνες της ανάπτυξης των εμβολίων. Η επιθυμία να αποφευχθεί η σπατάλη και αρχικά να περιοριστεί η χρήση τους ήταν εύλογη.
Σε μια μελλοντική πανδημία, οι σχεδιαστές ανάπτυξης εμβολίων θα πρέπει να χρησιμοποιούν τα κοινοτικά φαρμακεία σε προγενέστερο στάδιο, εκτός εάν υπάρχουν σαφή υλικοτεχνικά εμπόδια για να το κάνουν.
Αυτό θα είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό σε περιοχές που είναι πιθανό να έχουν χαμηλότερη εμβολιαστική κάλυψη και όπου οι μετακινήσεις μπορεί να αποτελούν εμπόδιο στην πρόσβαση σε εμβόλια».
Τα στοιχεία δόθηκαν στο πλαίσιο της έρευνας και πιο συγκεκριμένα στο τμήμα 4 της έρευνας για τα εμβόλια και τις θεραπευτικές ουσίες, το οποίο εξέτασε την ανάπτυξη και την ανάπτυξη εμβολίων και θεραπευτικών ουσιών στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19.
Η έκθεση, που δημοσιεύθηκε στις 16 Απριλίου, διαπίστωσε ότι τα κοινοτικά φαρμακεία στη Βόρεια Ιρλανδία δεν χρησιμοποιήθηκαν καθόλου για την παροχή εμβολίων μέχρι τον Μάρτιο του 2021, οπότε και 350 φαρμακεία εντάχθηκαν στο πρόγραμμα.
Στην Ουαλία, τα φαρμακεία έπαιξαν μικρότερο ρόλο από τα ιατρεία γενικών ιατρών και στη Σκωτία χρησιμοποιήθηκαν μόνο για την παροχή 0,1% των εμβολίων Covid από τον Ιούνιο του 2022.
Συνολικά, η έκθεση ανέφερε ότι περίπου 132 εκατομμύρια εμβολιασμοί Covid χορηγήθηκαν και στις τέσσερις αυτές περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου το 2021, καθιστώντας το, το μεγαλύτερο πρόγραμμα εμβολιασμού στην ιστορία του.
Μέχρι τον Ιούλιο του 2021, το 86,8% του ενήλικου πληθυσμού στην Αγγλία, το 89% στη Σκωτία, το 90,1% στην Ουαλία και το 81,6% στη Βόρεια Ιρλανδία είχαν λάβει τουλάχιστον μία δόση εμβολιασμού.
Ανησυχία για το σήμερα σε ό,τι αφορά την προετοιμασία στο R&D
Η έκθεση της έρευνας επαίνεσε τις «εξαιρετικές προσπάθειες» των ανθρώπων σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο που πραγματοποίησαν την κυκλοφορία του εμβολίου και το χαρακτήρισε ως «μεγάλο επίτευγμα», ειδικά δεδομένου ότι οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης διατρέχουν τον υψηλότερο κίνδυνο μόλυνσης κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Ωστόσο, η έκθεση προειδοποίησε επίσης ότι ενώ η αντίδραση του Ηνωμένου Βασιλείου στην έρευνα και ανάπτυξη στην πανδημία ήταν «έγκαιρη, αποτελεσματική και, από πολλές απόψεις, κορυφαία παγκοσμίως», η τρέχουσα εικόνα ήταν «πιο αρνητική».
Τον Σεπτέμβριο του 2025, ο φαρμακευτικός γίγαντας Merck ανακοίνωσε ότι δεν θα προχωρήσει με την προγραμματισμένη επέκταση 1 δισεκατομμυρίου λιρών στις δραστηριότητές του στο Ηνωμένο Βασίλειο και τον ίδιο μήνα, η AstraZeneca σταμάτησε τα σχέδια επένδυσης 200 εκατομμυρίων λιρών σε μια ερευνητική μονάδα στο Κέιμπριτζ, ανέφερε η έκθεση.
Η αμερικανική φαρμακευτική εταιρεία Eli Lilly και η γαλλική φαρμακευτική εταιρεία Sanofi έχουν επίσης αναστείλει σημαντικές επενδύσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, πρόσθεσε.
Η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είναι «ζωτικής σημασίας» να διατηρηθούν οι επενδύσεις στον τομέα των βιοεπιστημών και συνέστησε τη σύσταση μιας συμβουλευτικής επιτροπής φαρμακευτικών εμπειρογνωμόνων για την επίβλεψη της ετοιμότητας του Ηνωμένου Βασιλείου για την ανάπτυξη, την προμήθεια και την παρασκευή εμβολίων.
Πρότεινε τέσσερα άλλα μέτρα για να διασφαλιστεί ότι το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται σε καλύτερη θέση για την ανάπτυξη και την παροχή εμβολίων σε οποιαδήποτε μελλοντική πανδημία, τα οποία περιλαμβάνουν:
- Δημιουργία στοχευμένων στρατηγικών εμβολιασμού και επικοινωνίας για την αύξηση της εμβολιαστικής κάλυψης και τη μείωση των ανισοτήτων·
- Βελτίωση της παρακολούθησης και της αξιολόγησης της εμβολιαστικής κάλυψης και της χορήγησης εμβολίων με σκοπό την κατανόηση των πιο αποτελεσματικών τρόπων αύξησης της εμβολιαστικής κάλυψης·
- Διευκόλυνση της πρόσβασης των ρυθμιστικών φορέων στα αρχεία υγειονομικής περίθαλψης·
- Μεταρρύθμιση του Σχεδίου Αποζημίωσης για Βλάβη από Εμβολιασμό.
Με στοιχεία από το The Pharmacist