Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Με άρθρο της στο DailyPharmaNews η Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων κ. Δέσποινα Μακριδάκη αναφέρεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Νοσοκομειακής Φροντίδας στο Σπίτι (ΝΟΣΠΙ) το οποίο επιτρέπει σε ασθενείς με σοβαρές, σύνθετες ή χρόνιες παθήσεις να λαμβάνουν εξειδικευμένη νοσοκομειακή φροντίδα στην οικία τους.
Πρόκειται για ένα Πρόγραμμα που θεσπίστηκε αρχικά τον Μάιο του 2022 μέσω του Νόμου 4931/2022 (Άρθρα 50-51), ο οποίος εισήγαγε το βασικό νομικό πλαίσιο για τη Νοσοκομειακή Κατ’ Οίκον Νοσηλεία στην Ελλάδα και τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου εντάχτηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για τη χρηματοδότησή του με κεντρικό φορέα σχεδιασμού, οργάνωσης και υλοποίησης τον Οργανισμό Διασφάλισης της Ποιότητας στην Υγεία (Ο.ΔΙ.Π.Υ. Α.Ε.).
Με αφορμή την πρόσφατη (Απρίλιος 2026) επικαιροποίηση του σχετικού νομοθετικού πλαισίου με τον Ν. 5294/2026 (αντικατάσταση άρθρου 28 του Ν. 2071/1992) και τη θεσμοθέτηση του Εθνικού Μητρώου Ασθενών ΝΟΣΠΙ –ήδη το Πρόγραμμα βρίσκεται ήδη σε πιλοτική εφαρμογή σε επιλεγμένα νοσοκομεία της χώρας, με στόχο την πλήρη ανάπτυξη και λειτουργία του έως το τέλος του 2026, συμπεριλαμβανομένης ψηφιακής πλατφόρμας και μητρώου ασθενών- η κ. Μακριδάκη μέσα από το άρθρο της αφού κρίνει θετικά όλη αυτή την προσπάθεια κάνοντας λόγο για μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η νοσοκομειακή φροντίδα στην Ελλάδα, τονίζει ότι «η μετάβαση όμως της νοσοκομειακής φροντίδας από το νοσοκομείο στο σπίτι δεν είναι μόνο οργανωτική αλλαγή. Αλλάζει συνολικά ο τρόπος με τον οποίο συνεργάζονται οι επαγγελματίες υγείας γύρω από τον ασθενή» και μέσα σε αυτό το νέο μοντέλο ο Νοσοκομειακός /Κλινικός Φαρμακοποιός μπορεί να διαδραματίσει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο, κυρίως σε ασθενείς με σύνθετα θεραπευτικά σχήματα και αυξημένο κίνδυνο φαρμακευτικών επιπλοκών.
Για την ίδια «το νέο αυτό μοντέλο φροντίδας αναδεικνύει ότι η φαρμακευτική επιστήμη δεν αφορά μόνο το φάρμακο ως προϊόν, αλλά κυρίως την ολιστική διαχείριση του ανθρώπου που το χρειάζεται».
Κάνοντας αναφορά στην ευρωπαϊκή εμπειρία, σημειώνει ότι η πρόκληση πλέον στη χώρα μας μετά τη δημιουργία του θεσμικού πλαισίου για πιο οργανωμένη κατ’ οίκον νοσοκομειακή φροντίδα που προωθήθηκε με τη ΝΟΣΠΙ είναι η ουσιαστική ενσωμάτωση του νοσοκομειακού/κλινικού φαρμακοποιού στις ομάδες ΝΟ.ΣΠΙ. με την ΠΕΦΝΙ να έχει συγκεκριμένες θέσεις και προτάσεις – τις οποίες και καταθέτει μέσα από το άρθρο της η κ. Μακριδάκη- αλλά και διάθεση συνεργασίας με το Υπουργείο Υγείας, χαρακτηρίζοντας μάλιστα αυτή τη συνεργασία ως αναγκαία στην επόμενη φάση ανάπτυξης της ΝΟΣΠΙ .
Ακολουθεί το άρθρο της κ. Δέσποινας Μακριδάκη:
Ο ρόλος του Νοσοκομειακού/ Κλινικού Φαρμακοποιού στο πρόγραμμα «Νοσοκομειακή Φροντίδα στο Σπίτι»
Από τη διαχείριση του φαρμάκου στη συνεχή φροντίδα του ασθενούς
Η πρόσφατη σύσταση του Εθνικού Μητρώου Ασθενών στους οποίους παρέχεται Νοσοκομειακή Φροντίδα στο Σπίτι (ΝΟΣΠΙ), με την υπουργική απόφαση 15922 που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β’ 1995/7-4-2026, σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η νοσοκομειακή φροντίδα στην Ελλάδα. Το νέο πλαίσιο στοχεύει στη συστηματική παρακολούθηση ασθενών που μπορούν να λαμβάνουν εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας εκτός νοσοκομείου, με ασφάλεια και συνέχεια στη θεραπεία τους. Η δυνατότητα ένας ασθενής να λαμβάνει νοσοκομειακή φροντίδα στο σπίτι του μειώνει τις άσκοπες νοσηλείες, περιορίζει τον κίνδυνο ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων και βελτιώνει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών και των οικογενειών τους.
Η μετάβαση όμως της νοσοκομειακής φροντίδας από το νοσοκομείο στο σπίτι δεν είναι μόνο οργανωτική αλλαγή. Αλλάζει συνολικά ο τρόπος με τον οποίο συνεργάζονται οι επαγγελματίες υγείας γύρω από τον ασθενή. Σε αυτό το νέο μοντέλο, ο Νοσοκομειακός /Κλινικός Φαρμακοποιός μπορεί να διαδραματίσει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο, κυρίως σε ασθενείς με σύνθετα θεραπευτικά σχήματα και αυξημένο κίνδυνο φαρμακευτικών επιπλοκών. Δεν περιορίζεται πλέον στη διαχείριση και διάθεση φαρμάκων εντός του νοσοκομείου. Στο μοντέλο της κατ’ οίκον νοσοκομειακής φροντίδας, μετατρέπεται σε ενεργό μέλος της διεπιστημονικής ομάδας που θα παρακολουθεί τον ασθενή στο σπίτι, διασφαλίζοντας ότι η φαρμακευτική αγωγή είναι ασφαλής, αποτελεσματική και κατάλληλα προσαρμοσμένη στις ανάγκες του κάθε ασθενή.
Η κατ’ οίκον νοσηλεία αφορά συχνά ασθενείς με σύνθετα θεραπευτικά σχήματα: ογκολογικούς ασθενείς, άτομα με χρόνια νοσήματα, ασθενείς που λαμβάνουν ενδοφλέβιες θεραπείες, παρεντερική διατροφή ή εξειδικευμένη αντιμικροβιακή αγωγή. Ο ασθενής συνεχίζει να λαμβάνει θεραπείες που μέχρι πρόσφατα απαιτούσαν παραμονή στο νοσοκομείο. Αυτό σημαίνει ότι η φαρμακευτική αγωγή συχνά είναι σύνθετη, υψηλού κινδύνου και απαιτεί στενή παρακολούθηση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συμβολή του νοσοκομειακού/ κλινικού φαρμακοποιού είναι καθοριστική για την ολιστικά σωστή διαχείριση και χρήση του φαρμάκου, την πρόληψη λαθών στη φαρμακευτική αγωγή, για τον έλεγχο αλληλεπιδράσεων και ανεπιθύμητων ενεργειών, αλλά και για τη σωστή εκπαίδευση τόσο του ασθενούς όσο και των φροντιστών του. ‘Όλα αυτά σε συνεχή συνεργασία με ιατρούς, νοσηλευτές και άλλους επαγγελματίες υγείας
Επίσης η συμμετοχή του μπορεί να έχει ιδιαίτερη αξία στη διαδικασία φαρμακευτικής συμμόρφωσης. Όταν ένας ασθενής μεταβαίνει από το νοσοκομείο στο σπίτι, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος ασυνέχειας στη θεραπεία: αλλαγές στις δόσεις, παραλείψεις φαρμάκων ή λανθασμένη χρήση μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και σε επανεισαγωγή στο νοσοκομείο. Ο νοσοκομειακός/ κλινικός φαρμακοποιός μπορεί να λειτουργήσει ως κρίσιμος συνδετικός κρίκος ανάμεσα στη νοσοκομειακή περίθαλψη και τη συνέχιση της θεραπείας στο οικιακό περιβάλλον.
Παράλληλα, το νέο Μητρώο ΝΟΣΠΙ δημιουργεί ένα πλαίσιο συστηματικής καταγραφής και παρακολούθησης δεδομένων. Σε αυτό το περιβάλλον, ο φαρμακοποιός μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην τεκμηρίωση της φαρμακευτικής φροντίδας, στην καταγραφή ανεπιθύμητων ενεργειών, στην αξιολόγηση της συμμόρφωσης των ασθενών και στη συλλογή στοιχείων που θα βοηθήσουν τη βελτίωση των θεραπευτικών πρωτοκόλλων και των παρεχόμενων υπηρεσιών. Έτσι, η συμμετοχή του δεν περιορίζεται μόνο στην καθημερινή κλινική πράξη, αλλά επεκτείνεται και στη συνολική αναβάθμιση της ποιότητας του συστήματος υγείας.
Εξίσου σημαντικός μπορεί να είναι και ο εκπαιδευτικός του ρόλος. Η νοσηλεία στο σπίτι απαιτεί από τον ασθενή και την οικογένειά του να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη στη διαχείριση της θεραπείας. Ο νοσοκομειακός /κλινικός φαρμακοποιός είναι ο εξειδικευμένος επιστήμονας που έχει τη δυνατότητα να εξηγήσει με απλό και κατανοητό τρόπο τη σωστή χρήση των φαρμάκων, τη φύλαξη τους, τη διαχείριση ειδικών σκευασμάτων, αλλά και τα σημεία που πρέπει να κινητοποιήσουν άμεση επικοινωνία με την ιατρική ομάδα.
Η σύγχρονη νοσοκομειακή φροντίδα δεν περιορίζεται πλέον στο περιβάλλον ενός νοσοκομείου. Με τη θεσμοθέτηση της Νοσοκομειακής Φροντίδας και συνέχιση της εξειδικευμένης φαρμακευτικής αγωγής στο Σπίτι, η υγειονομική περίθαλψη γίνεται περισσότερο ανθρωποκεντρική, ακουμπάει πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες του ασθενούς. Σε αυτή τη μετάβαση, ο νοσοκομειακός /κλινικός φαρμακοποιός δεν αποτελεί απλώς υποστηρικτικό επαγγελματία, δεδομένου ότι μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στη συνέχεια και ποιότητα των παρεχόμενων φαρμακευτικών υπηρεσιών
Το νέο αυτό μοντέλο φροντίδας αναδεικνύει ότι η φαρμακευτική επιστήμη δεν αφορά μόνο το φάρμακο ως προϊόν, αλλά κυρίως την ολιστική διαχείριση του ανθρώπου που το χρειάζεται.
Η ευρωπαϊκή εμπειρία
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, ο ρόλος του νοσοκομειακού/ κλινικού φαρμακοποιού στην κατ’ οίκον νοσηλεία είναι ήδη πλήρως ενσωματωμένος. Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι όπου ο νοσοκομειακός/κλινικός φαρμακοποιός συμμετέχει ενεργά στην κατ’ οίκον νοσηλεία, βελτιώνεται:
- η ασφάλεια της θεραπείας,
- η συμμόρφωση των ασθενών,
- και η συνέχεια της φροντίδας.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι υπηρεσίες “Hospital at Home” περιλαμβάνουν φαρμακευτική αξιολόγηση ασθενών υψηλού κινδύνου, ιδιαίτερα ηλικιωμένων με πολυφαρμακία. Στην Ολλανδία και στις σκανδιναβικές χώρες, οι κλινικοί φαρμακοποιοί συμμετέχουν:
- στη φαρμακευτική συμμόρφωση μετά το εξιτήριο,
- στην παρακολούθηση ανεπιθύμητων ενεργειών,
- και στη μείωση επανεισαγωγών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών (EAHP) έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι η φαρμακευτική φροντίδα πρέπει να συνεχίζεται και μετά την έξοδο από το νοσοκομείο, ειδικά στα μοντέλα κατ’ οίκον νοσηλείας.
Η ελληνική πρόκληση
Η ελληνική νομοθεσία για τη ΝΟ.ΣΠΙ. δημιουργεί πλέον το θεσμικό πλαίσιο για πιο οργανωμένη κατ’ οίκον νοσοκομειακή φροντίδα.
Ωστόσο, η ουσιαστική ενσωμάτωση του νοσοκομειακού/κλινικού φαρμακοποιού στις ομάδες ΝΟ.ΣΠΙ. παραμένει ένα επόμενο βήμα που θα εξαρτηθεί:
- από τη στελέχωση των νοσοκομείων σε Νοσοκομειακούς Φαρμακοποιούς
- από την διάθεση για πραγματική ανάπτυξη και εφαρμογή υπηρεσιών κλινικής φαρμακευτικής,
- και από τη συνολική κουλτούρα διεπιστημονικής συνεργασίας στο ΕΣΥ.
Η ΝΟ.ΣΠΙ. μπορεί να αποτελέσει μια σημαντική ευκαιρία ώστε και στην Ελλάδα ο νοσοκομειακός φαρμακοποιός να αποκτήσει ολιστικά ενεργό και ουσιαστικό κλινικό ρόλο, όχι μόνο μέσα στο νοσοκομείο αλλά και δίπλα στον ασθενή, εκεί όπου πλέον συνεχίζεται η θεραπεία του.
Η συμβολή της ΠΕΦΝΙ και η αναγκαία ενίσχυση του θεσμού με προσλήψεις φαρμακοποιών
Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η συμβολή της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων (ΠΕΦΝΙ) στην ανάδειξη της ανάγκης συμμετοχής του νοσοκομειακού/κλινικού φαρμακοποιού στο νέο μοντέλο της Νοσοκομειακής Φροντίδας στο Σπίτι. Μέσα από διαρκείς θεσμικές παρεμβάσεις, επιστημονική τεκμηρίωση και συμμετοχή στον διάλογο για τη ΝΟ.ΣΠΙ., η ΠΕΦΝΙ συνέβαλε ουσιαστικά ώστε να αναγνωριστεί ο κρίσιμος ρόλος του Νοσοκομειακού Φαρμακοποιού στη συνέχεια της φαρμακευτικής φροντίδας μετά την έξοδο του ασθενούς από το νοσοκομείο.
Η ανάδειξη της σημασίας της κλινικής φαρμακευτικής, της φαρμακευτικής συμμόρφωσης, της πρόληψης φαρμακευτικών λαθών και της ασφαλούς διαχείρισης σύνθετων θεραπευτικών σχημάτων αποτελεί διαχρονικά σταθερό άξονα των προτάσεων της ΠΕΦΝΙ προς την Πολιτεία. Η ενσωμάτωση της δυνατότητας συμμετοχής του νοσοκομειακού/κλινικού φαρμακοποιού στις ομάδες ΝΟ.ΣΠΙ. συνιστά ένα σημαντικό πρώτο βήμα προς ένα πιο ολοκληρωμένο και ποιοτικό μοντέλο κατ’ οίκον νοσοκομειακής φροντίδας.
Ωστόσο, για να μπορέσει το σύστημα να λειτουργήσει ουσιαστικά και με ασφάλεια, απαιτείται η άμεση ενίσχυση των νοσοκομειακών φαρμακείων και των υπηρεσιών κλινικής φαρμακευτικής με επαρκές και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Σήμερα, πολλά νοσοκομεία της χώρας λειτουργούν με σοβαρότατες ελλείψεις νοσοκομειακών φαρμακοποιών, γεγονός που δυσκολεύει όχι μόνο την ανάπτυξη υπηρεσιών κατ’ οίκον νοσηλείας αλλά ακόμη και την κάλυψη των καθημερινών αναγκών των νοσοκομειακών φαρμακείων.
Για την επιτυχή εφαρμογή της ΝΟ.ΣΠΙ. απαιτούνται:
• άμεσες προσλήψεις νοσοκομειακών φαρμακοποιών στο ΕΣΥ,
• θεσμοθέτηση οργανικών θέσεων νοσοκομειακών/ κλινικών φαρμακοποιών στις ομάδες κατ’ οίκον νοσηλείας,
• ανάπτυξη οργανωμένων υπηρεσιών κλινικής φαρμακευτικής στα νοσοκομεία,
• συνεχής εκπαίδευση και εξειδίκευση των φαρμακοποιών σε υπηρεσίες κατ’ οίκον φροντίδας,
• ενίσχυση της διεπιστημονικής συνεργασίας μεταξύ ιατρών, νοσηλευτών, φαρμακοποιών και λοιπών επαγγελματιών υγείας,
• καθώς και δημιουργία ενιαίων θεραπευτικών και φαρμακευτικών πρωτοκόλλων παρακολούθησης ασθενών στο σπίτι.
Η επιτυχία του θεσμού της Νοσοκομειακής Φροντίδας στο Σπίτι δεν θα κριθεί μόνο από την τεχνολογική ή διοικητική του οργάνωση, αλλά κυρίως από τη δυνατότητα στελέχωσης των ομάδων με επαρκείς και κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες υγείας. Ο νοσοκομειακός/κλινικός φαρμακοποιός μπορεί να αποτελέσει βασικό πυλώνα αυτού του νέου μοντέλου φροντίδας, διασφαλίζοντας τη συνέχεια, την ασφάλεια και την ποιότητα της φαρμακευτικής θεραπείας δίπλα στον ασθενή, στο ίδιο του το σπίτι.
Ο ρόλος της ΠΕΦΝΙ στην επόμενη φάση ανάπτυξης της ΝΟ.ΣΠΙ. και η αναγκαία συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας
Η επόμενη φάση ανάπτυξης της Νοσοκομειακής Φροντίδας στο Σπίτι απαιτεί στενή και θεσμική συνεργασία μεταξύ του Υπουργείου Υγείας, των διοικήσεων των νοσοκομείων και των επιστημονικών φορέων που εκπροσωπούν τους επαγγελματίες υγείας. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΠΕΦΝΙ μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό και ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση ενός λειτουργικού και ασφαλούς μοντέλου παροχής φαρμακευτικής φροντίδας κατ’ οίκον.
Η εμπειρία των νοσοκομειακών φαρμακοποιών από την καθημερινή διαχείριση σύνθετων θεραπευτικών σχημάτων, βιολογικών παραγόντων, παρεντερικών θεραπειών και υψηλού κινδύνου φαρμάκων μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό των διαδικασιών που θα συνοδεύουν τη ΝΟ.ΣΠΙ.
Η ΠΕΦΝΙ μπορεί να συμβάλει επιστημονικά και θεσμικά:
• στη διαμόρφωση εθνικών κατευθυντήριων οδηγιών για τη φαρμακευτική διαχείριση ασθενών κατ’ οίκον,
• στην ανάπτυξη πρωτοκόλλων ασφαλούς χορήγησης, μεταφοράς, φύλαξης και παρακολούθησης φαρμάκων στο σπίτι,
• στην καταγραφή δεικτών ποιότητας και ασφάλειας της φαρμακευτικής φροντίδας,
• στη δημιουργία εκπαιδευτικών προγραμμάτων για νοσοκομειακούς/κλινικούς φαρμακοποιούς που θα συμμετέχουν στις ομάδες ΝΟ.ΣΠΙ.,
• καθώς και στην εκπαίδευση ασθενών και φροντιστών σχετικά με τη σωστή χρήση και διαχείριση της θεραπείας τους.
Παράλληλα, η συνεργασία της ΠΕΦΝΙ με το Υπουργείο Υγείας μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στον καθορισμό των απαραίτητων οργανικών θέσεων νοσοκομειακών φαρμακοποιών στο ΕΣΥ, αλλά και στη θεσμοθέτηση πιο σαφούς συμμετοχής του κλινικού φαρμακοποιού στις διεπιστημονικές ομάδες κατ’ οίκον νοσηλείας.
Επιπλέον, μπορεί να υποστηρίξει την ανάπτυξη πιλοτικών προγραμμάτων σε νοσοκομεία της χώρας, ώστε να αξιολογηθούν στην πράξη τα οφέλη της συμμετοχής του φαρμακοποιού στη ΝΟ.ΣΠΙ., τόσο ως προς την ασφάλεια της θεραπείας όσο και ως προς τη μείωση επανεισαγωγών, φαρμακευτικών λαθών και συνολικού κόστους νοσηλείας.
Η διεθνής εμπειρία έχει ήδη δείξει ότι τα συστήματα κατ’ οίκον νοσοκομειακής φροντίδας λειτουργούν αποτελεσματικότερα όταν ο νοσοκομειακός/κλινικός φαρμακοποιός συμμετέχει οργανωμένα και θεσμικά στην παρακολούθηση των ασθενών. Η Ελλάδα έχει πλέον την ευκαιρία, μέσα από τη συνεργασία του Υπουργείου Υγείας με επιστημονικούς φορείς όπως η ΠΕΦΝΙ, να διαμορφώσει ένα σύγχρονο και βιώσιμο μοντέλο φροντίδας που θα ενισχύει την ασφάλεια, τη συνέχεια της θεραπείας και την ποιότητα ζωής των ασθενών.