Πριν από μερικά χρόνια, η φράση «ρεκόρ δωρεάς οργάνων» δύσκολα θα συνδεόταν με την Ελλάδα. Σήμερα η χώρα φτάνει να λέει το αντίθετο: το ίδιο διάστημα που φωταγωγούνταν με πράσινο φως τα εμβληματικά κτίριά της, 47 άνθρωποι έλαβαν μεταμόσχευση χάρη σε μόλις οκτώ δότες.
Πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει μια οικογένεια που, στη χειρότερη στιγμή της ζωής της, είπε «ναι», και ένας ασθενής που περίμενε χρόνια για αυτή την απάντηση. Η Ευρωπαϊκή Ημέρα Δωρεάς Οργάνων, Ιστών και Κυττάρων είναι η αφορμή να δούμε πού βρίσκεται η Ελλάδα και τι μένει να γίνει.
Το πράσινο, το χρώμα της μεταμόσχευσης
Το Σάββατο 10 Οκτωβρίου, ημέρα που γιορτάζεται η Ευρωπαϊκή Ημέρα Δωρεάς Οργάνων, Ιστών και Κυττάρων, το Παναθηναϊκό Στάδιο, η Πλατεία Ομονοίας, το Ωνάσειο Νοσοκομείο και το κτίριο της Πρυτανείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών φωταγωγήθηκαν στα πράσινα. Στη Βουλή των Ελλήνων προβλήθηκε το σύνθημα «Sharing Lives». Η φωταγώγηση συμβολίζει την επανεκκίνηση εκατοντάδων ζωών στην Ελλάδα και χιλιάδων σε όλη την Ευρώπη μέσα από τη μεταμόσχευση.
Η Ευρωπαϊκή Ημέρα είναι πρωτοβουλία του Συμβουλίου της Ευρώπης και διοργανώνεται κάθε χρόνο σε συνεργασία με μια διαφορετική χώρα υποδοχής. Στόχος της είναι η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των πολιτών. Φέτος η διοργάνωση φιλοξενήθηκε στην Κύπρο, με κεντρικό σύνθημα το «Sharing Lives». Τιμήθηκαν οι δότες οργάνων και ιστών και οι οικογένειές τους, οι λήπτες μεταμοσχεύσεων και οι επαγγελματίες υγείας που συμμετέχουν σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.
Ένα μήνυμα που φτάνει στους πολίτες
Τις ημέρες αυτές, που υπενθυμίζουν στους Ευρωπαίους πολίτες την αξία της δωρεάς οργάνων και τη θεραπευτική δύναμη της μεταμόσχευσης, το Υπουργείο Υγείας, σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ) και την ΗΔΙΚΑ, απέστειλε ξανά ενημερωτικό μήνυμα. Η κίνηση είχε ήδη αποτέλεσμα: αυξήθηκε η επισκεψιμότητα στην ιστοσελίδα του ΕΟΜ και αυξήθηκαν οι εγγραφές στο μητρώο δωρητών οργάνων και ιστών. Τα απολογιστικά στοιχεία της ενέργειας θα δημοσιευτούν μετά την ολοκλήρωσή της.
Οκτώ δότες, 47 ζωές
Τις ίδιες ημέρες του εορτασμού, 47 συνάνθρωποί μας μεταμοσχεύθηκαν από οκτώ δότες οργάνων. Οι δότες προέρχονταν από τα νοσοκομεία Π.Γ.Ν. Ιωαννίνων, Γ.Ν. Λαμίας, Π.Γ.Ν. Αττικόν, Γ.Ν. Νίκαιας, «Ερρίκος Ντυνάν», «Ερυθρός Σταυρός», Ναυτικό Νοσοκομείο και Γ.Ν.Α. ΚΑΤ. Η γεωγραφική ποικιλία δείχνει ότι η δωρεά οργάνων δεν περιορίζεται σε λίγα κέντρα. Η προσφορά ζωής έχει πλέον ενταχθεί στην καθημερινή κλινική πρακτική των νοσοκομείων και, κυρίως, στη συνείδηση των πολιτών και των ελληνικών οικογενειών.
Ο πρόεδρος του ΕΟΜ, καθηγητής Γεώργιος Παπαθεοδωρίδης, ευχαριστεί θερμά τις οικογένειες των δοτών, οι οποίες, όπως τονίζει, «με το παράδειγμά τους φωτίζουν τις ζωές των πασχόντων συνανθρώπων μας», καθώς και όλους τους επαγγελματίες υγείας που συμβάλλουν καθοριστικά με την επιστημονική τους κατάρτιση. «Ευχή και στόχος μας», προσθέτει, «είναι κάθε χρόνο, η ημέρα εορτασμού της Ευρωπαϊκής Ημέρας Δωρεάς να βρίσκει όλο και περισσότερους ασθενείς μας μεταμοσχευμένους και ενεργούς πίσω στις οικογένειές τους και στις ζωές τους».
Η Ελλάδα στους αριθμούς: Από τον ουραγό στο ρεκόρ
Η εικόνα αυτή έχει αλλάξει δραματικά τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τον απολογισμό του ΕΟΜ, το 2025 καταγράφηκαν 137 αξιοποιηθέντες αποβιώσαντες δότες, έναντι 111 το 2024, δηλαδή αύξηση περίπου 23%. Αυτό αντιστοιχεί σε 13,1 δότες ανά εκατομμύριο κατοίκους, από 10,6 το 2024 και μόλις 3,5 το 2015. Συνολικά 388 ασθενείς έλαβαν τουλάχιστον ένα όργανο: 295 από αποβιώσαντες δότες και 93 από ζώντες. Πριν από το 2021, η χώρα κινούνταν συνήθως ανάμεσα σε 4,5 και 6 δότες ανά εκατομμύριο. Ο πρόεδρος του ΕΟΜ έχει εκφράσει την ελπίδα ότι σε δύο με τρία χρόνια θα φτάσουμε τους 20, τονίζοντας ότι η άνοδος δεν μπορεί να γίνει απότομα.
Η σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Ο μέσος όρος της ΕΕ κυμαίνεται γύρω στους 20 δότες ανά εκατομμύριο, η Κροατία βρίσκεται στους 20-21 και η Ισπανία, παγκόσμιο πρότυπο, φτάνει περίπου τους 40. Η Ελλάδα έχει δηλαδή δρόμο μπροστά της. Έχει όμως διανύσει ήδη μεγάλο μέρος του.
Η αναμονή και το «όχι» των οικογενειών
Οι λίστες αναμονής δείχνουν τι διακυβεύεται. Περισσότεροι από 1.200 ασθενείς περίμεναν μεταμόσχευση οργάνων, σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου του ΕΟΜ. Μόνο το 2025 περίπου 1.400 υποψήφιοι λήπτες νεφρού πέρασαν από το Εθνικό Μητρώο, και ο μέσος χρόνος από την έναρξη της αιμοκάθαρσης ή της περιτοναϊκής κάθαρσης έως τη μεταμόσχευση έφτασε τα 8,7 χρόνια. Για πολλούς ασθενείς αυτό σημαίνει μια δεκαετία ζωής δεμένης σε ένα μηχάνημα.
Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια παραμένει η άρνηση των οικογενειών. Σύμφωνα με τον απολογισμό του 2025, περίπου το 30% των δυνητικών δοτών δεν αξιοποιήθηκε λόγω άρνησης των συγγενών. Πρόκειται για ένα ποσοστό που μπορεί να μειωθεί μόνο με ενημέρωση, με εμπιστοσύνη και με την κουβέντα που γίνεται πριν φτάσουμε στη δύσκολη στιγμή.
Γιατί μια κουβέντα στο σπίτι μετράει
Η σύγχρονη ιατρική επιτρέπει τη μεταμόσχευση νεφρών, ήπατος, καρδιάς, πνευμόνων, παγκρέατος και, σε εξειδικευμένες περιπτώσεις, εντέρου. Η δωρεά οργάνων δεν είναι υποχρέωση. Είναι μια επιλογή που αξίζει να έχει συζητηθεί με τους δικούς μας ανθρώπους, ώστε σε μια κρίσιμη στιγμή η οικογένεια να γνωρίζει τι θα επιθυμούσαμε. Η εγγραφή στο μητρώο δωρητών οργάνων και ιστών είναι ένα πρώτο βήμα, και η ιστοσελίδα του ΕΟΜ είναι ο πιο άμεσος τρόπος να ενημερωθεί κανείς. Το πράσινο φως που άναψε φέτος στα κτίρια της Αθήνας έχει νόημα μόνο αν ανάψει και στις συζητήσεις μέσα στα σπίτια μας