Η ψυχοθεραπεύτρια Moya Sarner, που εργάζεται στο NHS ((Εθνικού Συστήματος Υγείας της Βρετανίας) μοιράζεται την πολύτιμη εμπειρία της σχετικά με το πώς ο ανθρώπινος πόνος και το τραύμα μπορούν να γίνουν πηγές κατανόησης και προσωπικής ανάκαμψης. Όπως τονίζει σε άρθρο της στον Guardian, «η αληθινή ίαση ξεκινά όταν σταματάμε να αποφεύγουμε τον πόνο και αρχίζουμε να τον νιώθουμε, δίνοντας φωνή στα συναισθήματά μας.»
H Moya Sarner γράφει χαρακτηριστιοκά: Μπορούμε να προσπαθήσουμε όσο θέλουμε να φτιάξουμε μια καλύτερη ζωή για εμάς και τους αγαπημένους μας, όμως η αλήθεια είναι πως κάποιες φορές συμβαίνουν γεγονότα τόσο δύσκολα, που μοιάζει αδύνατο να ανακάμψουμε από αυτά. Τραγωδίες που μας τραυματίζουν βαθιά, που συντρίβουν την ψυχή και το σώμα. Αν έχεις βιώσει κακοποίηση, αν έχασες κάποιον αγαπημένο πολύ νωρίς ή αν έχεις επιβιώσει από μια τραγωδία που σε βυθίζει σε απόγνωση, τότε το να φαντάζεσαι μια καλύτερη ζωή μπορεί να μοιάζει αδύνατο και μακριά από την πραγματικότητα σου.
Το καταλαβαίνω. Το έχω δει πολλές φορές στο ιατρείο μου. Παρόλο που προσωπικά ήμουν τυχερή, έχω γνωρίσει αυτό το αίσθημα της βεβαιότητας και το πως υπάρχουν τραύματα που μοιάζουν αξεπέραστα. Όταν βρίσκεσαι μέσα στη δίνη τους ή παγιδευμένος στις συνέπειές τους, μοιάζει πως τίποτα άλλο δεν υπάρχει.
Ωστόσο, μέσα από την εμπειρία μου, τόσο ως θεραπευόμενη όσο και ως θεραπεύτρια, έμαθα πως είναι δυνατόν ο πόνος και το τραύμα να αντιμετωπιστούν, να εκφραστούν με λόγια και να γίνουν κατανοητά — ακόμα κι αν πρόκειται για απώλειες τόσο μεγάλες και συνταρακτικές που φαντάζουν αβάσταχτες.
Δεν είναι εύκολο, φυσικά. Συχνά, ασυνείδητα, καταφεύγουμε σε κάθε είδους μηχανισμούς για να κρυφτούμε από τον πόνο μας, για να μην κοιτάξουμε κατάματα το αληθινό νόημα της δυστυχίας μας. Μερικές φορές νομίζουμε ότι πονάμε, ενώ στην πραγματικότητα τον αποφεύγουμε, τον απομακρύνουμε, του γυρίζουμε την πλάτη — σαν να ακούμε κάποιον να κλαίει και να φεύγουμε σιωπηλά κλείνοντας την πόρτα πίσω μας.
Παράδειγμα αποτελεί το άγχος. Κάποιος μπορεί να ζητήσει βοήθεια επειδή τα συμπτώματα άγχους — η έντονη καρδιοχτύπια, οι ανεξέλεγκτες σκέψεις, η σωματική ένταση που κάνει το να σηκωθεί κανείς από το κρεβάτι σχεδόν αδύνατο — τον κάνουν να νιώθει δυστυχισμένος. Και παρόλο που το άγχος τον καταβάλλει, το να νιώθει δυστυχία για τα συμπτώματα του άγχους μπορεί, σε μια κάποια έννοια, να είναι πιο εύκολο από το να νιώσει τα βαθύτερα συναισθήματα που αποφεύγει. Τα σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα του άγχους μπορεί να λειτουργούν σαν μια πιο αποδεκτή απόδραση από το πιο βαθύ, εσωτερικό άλγος που δεν μπορεί να αντιμετωπίσει. Ασυνείδητα, ίσως προτιμά κανείς να ζει με άγχος παρά με τον αληθινό πόνο. Αλλά αν θέλουμε να κατανοήσουμε το νόημα της δυστυχίας μας, πρέπει να στρέψουμε το βλέμμα μας στα συναισθήματα, τις αναμνήσεις και τις απώλειες που το άγχος προσπαθεί να μας απομακρύνει.
Αν το άγχος σε παραλύει, τότε δεν ζεις πραγματικά τη ζωή σου. Αν όμως νιώθεις πόνο και ξέρεις γιατί — ίσως γιατί επιθυμείς κάτι που δεν μπορείς να έχεις, όπως αγάπη ή ασφάλεια — και του δίνεις φωνή, ακόμη κι αν μόνο μέσα στο μυαλό σου, αν το εκφράσεις με λόγια και το ακούσεις, τότε μπορείς να κατανοήσεις το νόημα της οδύνης σου και να ξαναζωντανέψεις. Αυτή η συνειδητοποίηση φέρνει παρηγοριά και διαφέρει πολύ από το να κλαις μόνος σου πίσω από μια κλειστή πόρτα.
Αυτό δεν έχει σχέση με το να “κολλάμε” ή να “εμμένουμε” σε κάτι με αρνητικό τρόπο, σαν να γλείφουμε μια πληγή. Το να νιώθεις τον πόνο σου είναι αυτό που επιτρέπει την κίνηση μπροστά, ενώ η αποφυγή του σε κρατά καθηλωμένο. Ίσως γι’ αυτό ο ψυχαναλυτής Wilfred Bion έλεγε πως η καλή θεραπεία “αυξάνει την ικανότητα του ασθενή να αντέχει τον πόνο”.
Υπάρχει ακόμα ένα σημαντικό που θέλω να πω γι’ αυτό: Όταν συμβαίνει κάτι τραγικό, συχνά υπάρχει η σκέψη — ρητή ή άρρητη — ότι φταίμε εμείς γι’ αυτό. Φυσικά, είναι πιθανό ότι αν είχαμε πάρει διαφορετικές αποφάσεις ή αν μπορούσαμε να δράσουμε αλλιώς, ίσως το γεγονός να είχε αποφευχθεί — και αυτό είναι δύσκολο αλλά αναγκαίο να το αναγνωρίσουμε. Όμως, πολύ συχνά, τίποτα δεν θα μπορούσε να το εμποδίσει να συμβεί· ήταν πέρα από τον έλεγχό μας, και αυτό είναι μια τρομακτική αλήθεια.
Κάποιες φορές, μπορεί να νιώθουμε πιο ασφαλείς κρατώντας την ενοχή που δεν μας ανήκει, επειδή αυτή η πεποίθηση μας προστατεύει από την σκληρή πραγματικότητα ότι κακά πράγματα μπορεί να συμβούν χωρίς να έχουμε καμία δύναμη να τα αποτρέψουμε. Η σκηνή από την ταινία Good Will Hunting, όπου ο Robin Williams λέει στον Matt Damon “Δεν είναι δικό σου το λάθος”, είναι τόσο δυνατή γιατί ο χαρακτήρας του Damon νομίζει πως το ξέρει ήδη, αλλά όταν καταρρέει, φαίνεται πως δεν το πιστεύει στ’ αλήθεια. Όμως, στην πραγματικότητα, αυτό δεν είναι κάτι που μπορεί να μας το πει κάποιος άλλος — πρέπει να το βρούμε μόνοι μας μέσα μας.
Η σύγκρουση με αυτή την πραγματικότητα είναι οδυνηρή. Όμως, παράδοξα, μια καλύτερη ζωή μπορεί να γεννηθεί μέσα από τον πόνο της αποδοχής ότι δεν έχουμε τον πλήρη έλεγχο. Γιατί, αν και δεν μπορούμε να ελέγξουμε τι μας συμβαίνει, όταν αφήσουμε τον αληθινό μας πόνο, τη λύπη και τη θλίψη να εκφραστούν, μπορούμε να βρούμε κατανόηση και συμπόνια — για τον εαυτό μας και για τους άλλους.
ΠΗΓΗ: Guardian / Moya Sarner is an NHS psychotherapist and the author of When I Grow Up – Conversations With Adults in Search of Adulthood