Η ιλαρά συχνά θεωρείται μια συνηθισμένη παιδική ασθένεια — λίγος πυρετός, εξάνθημα και ανάρρωση — όμως οι επιπλοκές είναι συχνές. Ακόμα κι όταν δεν είναι θανατηφόρα, η ιλαρά μπορεί να προκαλέσει μακροχρόνιες βλάβες. Αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα, καθιστώντας τους ανθρώπους ευάλωτους σε άλλες λοιμώξεις για μήνες ή και χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά που φαίνεται να έχουν αναρρώσει, μπορεί να συνεχίσουν να διατρέχουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία τους πολύ καιρό μετά την υποχώρηση της νόσου.
Σε ορισμένες χώρες, η ιλαρά έχει επανεμφανιστεί τα τελευταία χρόνια, προκαλώντας επιδημίες που πολλοί πίστευαν ότι ανήκουν στο παρελθόν, ενώ την ίδια στιγμή, η ανάγκη για εμβολιασμό έχει τεθεί ξανά υπό αμφισβήτηση. Ωστόσο, η αξιολόγηση της βλάβης που προκαλεί η ιλαρά δεν αφορά μόνο τον αριθμό των θανάτων. Αφορά επίσης το πώς η ασθένεια επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα και την αλυσίδα επιπλοκών που μπορεί να προκαλέσει. Η πρόληψη της ιλαράς έχει σημασία — όχι μόνο για να σταματήσει η εξάπλωση του ιού, αλλά και για να προστατευτούν τα παιδιά από μελλοντικές λοιμώξεις.
Σε αυτό το άρθρο, εξηγείται πώς εξαπλώνεται η ιλαρά, πώς καταστρέφει την άμυνα του οργανισμού και γιατί η πρόληψη παραμένει κρίσιμη.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι θάνατοι μειώθηκαν πριν τα εμβόλια, αλλά η ιλαρά παρέμενε επικίνδυνη
Το παρακάτω γράφημα δείχνει τον αριθμό των κρουσμάτων και των θανάτων από ιλαρά στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1919. Μπορεί κανείς να δει ότι οι θάνατοι άρχισαν να μειώνονται αρκετές δεκαετίες πριν από την εισαγωγή του εμβολίου το 1963.
Η μείωση των θανάτων οφειλόταν στη βελτιωμένη αντιμετώπιση των δευτερογενών λοιμώξεων, στη βελτίωση της αποχέτευσης και της υγιεινής που περιόριζαν την εξάπλωσή τους, καθώς και στη βελτιωμένη παιδική διατροφή, που μείωνε τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η ασθένεια έπαψε να αποτελεί πρόβλημα δημόσιας υγείας. Παρότι οι θάνατοι είχαν μειωθεί, η ιλαρά κάθε άλλο παρά ήπια ήταν: πριν από την εισαγωγή των εμβολίων, μόνο στις ΗΠΑ υπήρχαν περίπου 50.000 νοσηλείες και εκατοντάδες θάνατοι ετησίως. Επομένως, οι μεγάλες επιδημίες συνέχιζαν να συμβαίνουν, επειδή η ιλαρά παρέμενε εξαιρετικά μεταδοτική μέχρι να αυξηθούν τα ποσοστά εμβολιασμού. Όπως φαίνεται από τη χρονοσειρά των κρουσμάτων στο γράφημα, παρά τις ετήσιες διακυμάνσεις, δεν υπήρξε σταθερή μείωση των κρουσμάτων μέχρι τη δεκαετία του 1960.
Η ιλαρά μεταδίδεται μέσω του αέρα και μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές σε ολόκληρο το σώμα
Η ιλαρά μεταδίδεται μέσω του αέρα με την εισπνοή των σταγονιδίων που προέρχονται από το μολυσμένο άτομο κατά το βήξιμο ή το φτέρνισμα. Τα σταγονίδια που φέρουν τον ιό μπορεί να παραμείνουν στον αέρα για αρκετές ώρες. Ο ιός μεταδίδεται μέσω μολυσμένων επιφανειών για έως και δύο ώρες. Το άτομο που έχει προσβληθεί μπορεί να μεταδώσει τον ιό της ιλαράς ακόμη και πριν από την εμφάνιση εξανθήματος (συνήθως 4 ημέρες) και μέχρι περίπου 4 ημέρες αφότου εκδηλωθεί το εξάνθημα.
Η ιλαρά εξαπλώνεται εύκολα στα μη εμβολιασμένα άτομα. Εκτιμάται ότι ένας μόνο ασθενής με τον ιό της ιλαράς μπορεί να μολύνει περίπου 12 έως 18 άτομα που δεν έχουν λάβει προστασία.
Το σχεδιάγραμμα δείχνει τους πολλούς τρόπους με τους οποίους η ιλαρά μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές σε ολόκληρο το σώμα.
Σε σπάνιες περιπτώσεις — περίπου 1 ή 2 παιδιά στα 1.000 — η ιλαρά μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τον εγκέφαλο, λίγες μέρες αφού το εξάνθημα έχει περάσει. Το παιδί μπορεί να πάθει σπασμούς, να μην καταλαβαίνει τι γίνεται γύρω του ή να μην μπορεί να κινείται. Από αυτά τα παιδιά, περίπου το ένα τέταρτο δεν τα καταφέρνει, και αρκετά από τα υπόλοιπα ζουν με μόνιμη βλάβη στον εγκέφαλο.
Υπάρχει και μια άλλη, ακόμη πιο σπάνια επιπλοκή: σε περίπου 1 στα 2.000 παιδιά, ο ιός μπορεί να «ξυπνήσει» πολλά χρόνια μετά την αρχική ασθένεια. Τότε το παιδί μπορεί να γίνει πολύ ευερέθιστο, να φωνάζει και να κλαίει χωρίς λόγο. Σιγά σιγά, χάνει την ικανότητα να σκέφτεται, να επικοινωνεί και να ελέγχει το σώμα του, μέχρι που φτάνει σε κατάσταση που δεν αντιδρά πια καθόλου — σαν να βρίσκεται σε ύπνο χωρίς τέλος.
Οι λοιμώξεις από ιλαρά προκαλούν μακροχρόνια βλάβη στο ανοσοποιητικό
Ακόμα και σε ένα «τυπικό» περιστατικό ιλαράς, τα παιδιά που επιβιώνουν αναρρώνουν αργά. Το εξάνθημα ξεθωριάζει και απολεπίζεται, αλλά η ανοσολογική αμνησία τα αφήνει ευάλωτα για τα επόμενα χρόνια σε πολλές άλλες ασθένειες, που σε άλλες περιπτώσεις θα ήταν ήπιες ή και ακίνδυνες.
Αυτό αποδεικνύεται στο παρακάτω γράφημα: τα παιδιά που έχουν νοσήσει από ιλαρά χρησιμοποιούν περισσότερες ιατρικές υπηρεσίες για αρκετά χρόνια μετά τη λοίμωξη.
Οι επιπλοκές της ιλαράς είναι πιο σοβαρές στα βρέφη και στα υποσιτισμένα παιδιά, τα οποία έχουν και τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας από τη νόσο, καθώς και στις έγκυες γυναίκες.
Σήμερα, σε χώρες με υψηλό εισόδημα, πολλοί άνθρωποι δεν έχουν δει ποτέ ένα κρούσμα ιλαράς. Όμως παλαιότερα, πριν από την ευρεία χρήση των εμβολίων, ήταν ένας γνώριμος και τρομακτικός σταθμός της παιδικής ηλικίας. Ο ιός μπορούσε να εξαπλωθεί γρήγορα στις κοινότητες, να οδηγήσει στο νοσοκομείο το ένα τέταρτο των παιδιών και να αφήσει μερικά από αυτά τυφλά, με μόνιμα αναπνευστικά προβλήματα, εγκεφαλικές βλάβες ή ακόμη και νεκρά.
Η καλή είδηση είναι ότι η ιλαρά είναι προλήψιμη. Με τον ευρύ εμβολιασμό, μπορούμε να σταματήσουμε την εξάπλωσή της, να προστατεύσουμε το ανοσοποιητικό μας σύστημα και να αποτρέψουμε περιττό πόνο.
Όταν προλαμβάνουμε την ιλαρά, δεν αποφεύγουμε απλώς μία ασθένεια. Διαφυλάσσουμε και τη μνήμη του ανοσοποιητικού μας για παλαιές λοιμώξεις. Γιατί ο εμβολιασμός δεν σταματά μόνο την ιλαρά — προστατεύει και το σώμα από τις μακροχρόνιες βλάβες που μπορεί να προκαλέσει η νόσος.
ΠΗΓΗ: ourworldindata